Doanh nghiệp không về làng

Khi doanh nghiệp không đầu tư vào nông nghiệp thì người nông dân vẫn phải tiếp tục canh tác một cách kém hiệu quả.

Kéo doanh nghiệp (DN) về nông thôn cùng tạo chuỗi sản xuất, tăng sức cạnh tranh của nông sản Việt trên thị trường là một trong những mục tiêu của Nghị định 210. Nói về việc DN không mặn mà đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn, tại cuộc họp mới đây khi bàn về sửa đổi Nghị định này Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ đã nói “thủ tục còn nhiêu khê lắm”.

Theo đó, để được hỗ trợ, DN phải thực hiện khoảng 16 bước (với chừng 40 văn bản có liên quan) để triển khai dự án đầu tư và nhận hỗ trợ, nhất là thủ tục hành chính (xây dựng, đất đai, môi trường, hỗ trợ đầu tư…), phức tạp như xin chủ trương đầu tư, cấp phép xây dựng, thực hiện quy hoạch 1/500…Đã vậy, điều kiện để được thụ hưởng chính sách ưu đãi của Chính phủ cũng nhiều oái oăm.

Nhiều tiêu chí có định mức quá cao hoặc khó xác định nên DN khó tiếp cận chính sách như để dự án được hưởng ưu đãi, hỗ trợ, một trong các điều kiện là sản phẩm chế biến phải tăng giá trị 2 lần so với giá trị nguyên liệu thô ban đầu; quy định sử dụng tối thiểu 60% nguyên liệu và 30% lao động địa phương… trong khi thực tế hầu hết các dự án rất khó đạt mức tăng tỷ lệ giá trị chế biến trên 2 lần. DN phải sử dụng cả nguyên liệu của địa phương khác và lao động tại địa phương cũng chưa đáp ứng được đẩy đủ yêu cầu chuyên môn, tay nghề để làm việc tại DN…

Nhưng thủ tục chưa phải thứ duy nhất làm khó DN. Rào cản khiến DN không mặn mà với khu vực nông thôn không thể không kể đến nguyên nhân vướng mắc về đất đai. Trong khi đó, chính quyền địa phương dễ thay đổi quy hoạch sử dụng đất, gây ra rủi ro rất lớn cho hoạt động sản xuất kinh doanh lâu dài của DN.

Bà Thái Hương- Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Sữa TH True Milk cho biết: Chăn nuôi bò sữa trong nông hộ quy mô 5-7 con thì chất lượng sữa sẽ không đảm bảo mà phải sản xuất tập trung quy mô lớn mới cho hiệu quả. Tuy nhiên, DN muốn đầu tư vào nông nghiệp cần phải có đất để xây dựng chuồng trại, lắp đặt máy móc... nhưng việc thuê đất sản xuất rất phức tạp. Đó là chưa kể đến quá trình cạnh tranh không lành mạnh giữa các đơn vị sản xuất, kinh doanh cùng lĩnh vực.

Còn ông Lê Văn Tam, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Mía đường Lam Sơn phản ánh: Nông dân được giao đất, nhiều hộ không muốn làm ruộng nhưng lại không muốn cho DN thuê mà để hoang. Trong khi đó, DN muốn có diện tích khoảng 100ha phải bỏ ra hàng trăm tỷ đồng để mua đất làm dự án, trong khi nguồn vốn không dư dả nên khó có điều kiện mở rộng sản xuất. Thiếu tiền, thiếu đất sản xuất đã khiến nhiều DN nản lòng đành rút khỏi khu vực nông thôn.

Một nguyên nhân khác nữa khiến nhà đầu tư nản lòng đó là chính sách bảo hiểm nông nghiệp không hiệu quả khiến ngân hàng không thể cho DN vay vốn. Đại diện DN đầu tư chăn nuôi ở Nam Định là ông Vũ Trọng Nghĩa cho hay, Công ty ông luôn sẵn sàng liên kết với nhân dân và đẩy mạnh áp dụng khoa học- công nghệ để phát triển sản xuất, nhưng còn nhiều vướng mắc. Ví dụ Công ty đang xây dựng nhà máy sản xuất và chế biến lợn xuất khẩu. Vốn điều lệ có 50 tỷ đồng nhưng đầu tư vào nhà máy mất hơn 250 tỷ đồng nên doanh nghiệp cần vay vốn. Nhưng khi làm việc với ngân hàng, ông không nhận được sự tin tưởng. Ngân hàng bó điều kiện cho vay khiến DN không thể tự xoay sở.

Vướng mắc nữa DN gặp phải là sự phân vân của địa phương khi áp dụng công nghệ cao vào sản xuất. Chính quyền nói đưa công nghệ vào thì không cần người làm dẫn đến nhiều lao động thất nghiệp. Điều này rất nghịch lý với DN vì nếu không đầu tư công nghệ thì không thể tăng giá trị sản phẩm.

Quá nhiều lý do cản bước các nhà đầu tư về với khu vực nông thôn. Theo Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ, muốn kêu gọi DN đầu tư thì Nhà nước phải có chính sách, giải pháp về cơ chế, pháp lý hỗ trợ cho đầu ra của sản phẩm bằng cách phát triển thị trường buôn bán, sàn giao dịch nông sản. “Nhiều DN nói họ không cần tiền hỗ trợ của Nhà nước, mà nếu Chính phủ có đủ tiền để hỗ trợ cho DN thì cũng không phải là điều ta mong muốn. Quan trọng là phải có hành lang pháp lý, cơ chế vững chắc để không chỉ thu hút DN đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn mà trong khu vực này nảy nở ngày càng nhiều DN hơn nữa”. Thế nên, phải nhanh chóng tháo gỡ khó khăn về chính sách để “thu hút được mạnh mẽ làn sóng DN đầu tư vào nông thôn”.

Tại cuộc làm việc bàn về sửa đổi Nghị định 210, Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ yêu cầu Bộ Kế hoạch và Đầu tư là cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn là Bộ phụ trách, tập trung lãnh đạo đầu tư hơn nữa cho việc xây dựng Nghị định chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn.

Theo đó, Bộ này phải chủ động vào cuộc, lấy ý kiến các hiệp hội, DN để kiến nghị chính sách đầu tư vào nông nghiệp. Phó Thủ tướng cũng nhấn mạnh đến việc rà soát lại những quy định hỗ trợ, theo hướng quy định minh bạch, điều kiện thuận tiện, dễ dàng, tránh chuyện xin - cho, tiêu cực, hư hỏng cán bộ. Theo Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ, để khuyến khích đầu tư không chỉ là thủ tục hành chính với việc xét duyệt và thanh toán tiền hỗ trợ mà là toàn bộ thủ tục đầu tư kinh doanh vào lĩnh vực này, trong đó có 12 loại thủ tục với 16 bước, 40 loại giấy tờ để đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn, phải đơn giản hóa thủ tục đăng ký kinh doanh.

Rõ ràng gỡ khó về chính sách là điều kiện tiên quyết để kéo DN về với nông nghiệp, nông thôn. Muốn làm được điều này cần giải pháp căn cơ, trong đó không chỉ tháo gỡ khó khăn về đất, vốn, thuế... mà đối với khu vực đặc biệt khó khăn Nhà nước phải xắn tay vào tạo lực đẩy cùng DN giúp vùng nghèo vượt khó.