Doanh nghiệp nhà nước: Tự vay tự trả
Doanh nghiệp nhà nước (DNNN) đang nhận được nhiều đầu tư từ ngân sách và một phần rất lớn tín dụng DN. Ước tính, khu vực DN này còn sử dụng khoảng 70% diện tích đất kinh doanh. Nhưng đổi lại, nhiều DNNN hoạt động với năng suất thấp, thua lỗ hoặc lãi không đáng kể. Giới chuyên gia khẳng định cần đặt DNNN vào môi trường cạnh tranh bình đẳng.
Khu liên hiệp gang thép Cao Bằng (thuộc Tổng công ty Khoáng sản - Vinacomin),
một thành viên của Tập đoàn Công nghiệp than - khoáng sản VN.
Trước nay vẫn có thực trạng DNNN làm ăn thua lỗ khiến nhà nước phải gánh trả nợ thay. Trong đó khi nhắc đến tên, không thể quên kể về nhà máy Giấy Phương Nam. Nhà máy này không có khả năng thu hồi vốn, Chính phủ đang phải trả nợ thay. Phía Bộ Tài chính cũng cho biết, đang đang đàm phán với đối tác ngân hàng của Áo để đàm phán phương án tài chính, chia sẻ rủi ro với khoản nợ.
Giới chuyên gia cho rằng, cần sòng phẳng hơn với nhiệm vụ vay trả của DNNN. Nếu không sòng phẳng DNNN sẽ chây lỳ và mất dần khả năng cạnh tranh. Khi hội nhập đang ngày càng mạnh các chuyên đối tác phát triển của Việt Nam khuyến nghị: Việt Nam cần cải thiện hơn nữa tự do hóa kinh doanh. Chính phủ nên thu hẹp các lĩnh vực Nhà nước cần đầu tư nhằm tạo ra không gian lớn hơn cho khu vực tư nhân phát triển, đặc biệt trong cung cấp dịch vụ và hạ tầng. Ở đâu đầu tư nhà nước là không cần thiết, Chính phủ nên rút lui hoàn toàn khỏi các hoạt động thương mại và đầu tư phần vốn thu lại vào những lĩnh vực cần đầu tư hơn, như hạ tầng, giáo dục, y tế. Tách bạch các DNNN công ích khỏi các DNNN thương mại. Buộc các DNNN thương mại phải tuân thủ kỷ luật thị trường để tạo ra một sân chơi bình đẳng cho các DNTN để họ hoạt động hiệu quả hơn.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng khẳng định, đối với vay nợ của DNNN theo cơ chế tự vay tự trả, DN là bên vay có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo quy định của pháp luật. Trường hợp DN không trả được nợ có thể thực hiện phá sản theo quy định của pháp luật. Nếu đưa nợ tự vay tự trả của DNNN vào nợ công có nghĩa là chuyển nợ từ DN sang nợ của Chính phủ, điều này không phù hợp.
Theo kinh nghiệm quốc tế, hầu hết các nước đều không tính nợ DNNN vào nợ công. Ngân hàng Thế giới đã đưa ra điều kiện cần thiết để nợ DNNN được tính vào nợ công khi thoả mãn đồng thời 3 điều kiện: một là thu chi của DN nằm trong dự toán ngân sách, hai là Chính phủ sở hữu trên 50% DN, ba là Chính phủ cam kết trả nợ cho DNNN. Điều kiện một và ba chúng ta không có, do đó theo thông lệ quốc tế nợ DNNN không thể tính vào nợ công.
Trao đổi với Đại Đoàn Kết, chuyên gia kinh tế Đinh Tuấn Minh cũng đồng ý với lập luận, không đưa nợ DNNN vào nợ công. Các khoản nợ của DNNN là nợ doanh nghiệp chứ không phải nợ công. Doanh nghiệp đã kinh doanh gặp thua lỗ phải cho phá sản theo Luật DN.
Ông Minh cho rằng, thời gian vừa qua, hàng loạt DNNN như Vinachem, Vinashin, TKV… thua lỗ hàng nghìn tỷ đồng. Ngoài những nguyên nhân khách quan thì việc điều hành, quản trị thiếu hiệu quả của các DNNN cũng là nguyên nhân khiền nhiều Tập đoàn, Tổng công ty chìm trong nợ nần. DN lỗ thì phải có giải pháp để phục hồi sản xuất kinh doanh và trả nợ chứ Chính phủ không thể đứng ra gánh thay được.
“Được biết, dự thảo Luật Quản lý nợ công đã kế thừa quy định hiện hành và bổ sung nội dung loại trừ các khoản nợ tự vay tự trả của DNNN, nợ do NHNN phát hành. Đây cũng là quan điểm được đa số ý kiến trong Thường trực Uỷ ban Tài chính ngân sách (UBTCNS) tán thành tại báo cáo thẩm tra”- chuyên gia Đinh Tuấn Minh cho biết.
Cập nhật số liệu theo đồng hồ nợ công toàn cầu The Global Debt Clock trên trang Economist.com, tính đến thời điểm tháng 1-2017 nợ công Việt Nam đang là 94,85 tỷ USD, tương đương 45,6% GDP, chia bình quân đầu người là 1.039 USD, mức gia tăng nợ là 9,3% /năm.
Còn theo báo cáo của Bộ Tài chính, đến cuối năm 2016 dư nợ công khoảng 64,73% GDP, dư nợ Chính Phủ khoảng 53,62%. Hai con số này đều đã tiến đến sát ngưỡng nợ không quá 65% GDP, nợ Chính phủ không quá 54% GDP trong Nghị quyết về kế hoạch tài chính quốc gia 5 năm giai đoạn 2016 – 2020.
Mặc dù Bộ Tài chính khẳng định nợ công được quản lý, kiểm soát chặt chẽ đảm bảo trong giới hạn cho phép nhưng Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc cho rằng, tỷ lệ nợ công tăng rất nhanh, mức tăng trung bình 5 năm qua là 18,4%.
Chuyên gia kinh tế Đinh Tuấn Minh bổ sung thêm, theo thông lệ quốc tế tại nhiều nước trên thế giới, nợ công thường được đưa về một đầu mối quản lý, chứ không cắt khúc mà lại chồng chéo như ở Việt Nam. Tất nhiên, một đầu mối quản lý không có nghĩa là đầu mối đó có thể “ban phát” đi các nơi. Mà các đầu mối này sẽ đưa ra các quy tắc, phương pháp để quản lý nợ công. Đầu mối này cũng sẽ có giải pháp buộc các cơ quan nhận vốn vay phải có phương án sử dụng hiệu quả và chịu trách nhiệm với đồng vốn đó. Việc quản lý nợ công vì thế sẽ khoa học, chặt chẽ hơn.
