Doanh nghiệp vẫn lần mò trong 'rừng' thủ tục

Quang cảnh buổi làm việc. (Ảnh: VGP/Nhật Bắc).

Một loạt oái oăm

Ngoài hạt hướng dương, kén tằm; Bộ trưởng, Chủ nhiệm VPCP, Tổ trưởng Tổ công tác của Thủ tướng Mai Tiến Dũng còn dẫn ra ví dụ về mặt hàng nguyên liệu chocolate cần 13 loại giấy phép, trong đó 12 nguyên liệu cần 12 loại giấy phép, cuối cùng phải xác nhận công bố thành phẩm. Một mặt hàng khác là nguyên liệu sản xuất bánh kẹo cũng phải qua kiểm tra theo 4 văn bản gồm 3 thông tư và 1 quyết định của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Một giống cây trồng cũng phải kiểm tra theo 3 thông tư hay mặt hàng sữa chua vừa phải kiểm dịch theo Bộ NNPTNT, vừa phải kiểm tra an toàn thực phẩm theo Bộ Y tế…

“Cứ chẻ ra như thế thì không ổn. Hiện còn rất nhiều thủ tục chồng chéo, trong số các lô hàng phải kiểm tra chuyên ngành, có tới 58% phải thực hiện 2-3 lần thủ tục kiểm tra, tăng chi phí cho DN”- ông Mai Tiến Dũng nói và cho biết thêm: “Tôi nghĩ DN làm lần đầu chắc mò mẫm đến hết đêm cũng không làm được, như đi lạc vào rừng.”

Một loạt những oái oăm khác trong kiểm tra chuyên ngành cũng được Bộ trưởng Mai Tiến Dũng nêu ra, như nhiều bộ vẫn còn độc quyền trong đánh giá sự phù hợp. Nhiều hàng hóa nhập khẩu của các nhà sản xuất hàng đầu thế giới nhưng về Việt Nam vẫn phải qua kiểm tra chuyên ngành. Đã vậy, cách kiểm tra lại rất là… thủ công, kết nối công nghệ thông tin giữa các cơ quan hạn chế, chưa áp dụng quản lý rủi ro. Kiểm tra rất nhiều nhưng tỉ lệ phát hiện vi phạm rất thấp, chỉ 0,1%.

Có tình trạng bộ chỉ giao cho một đơn vị thực hiện kiểm tra, cả nước chỉ tập trung vào một cơ quan kiểm định, giám định đó, dẫn đến tình trạng chi phí cho DN đội lên rất lớn do vận chuyển hàng từ Bắc vào Nam, từ Nam ra Bắc chỉ để kiểm tra, giám định. Thủ tục kiểm tra chuyên ngành chiếm tới 50% thời gian thông quan, nhiều lô hàng Hải quan kiểm tra xong rồi nhưng không thông quan được vì phải chờ bộ chuyên ngành tới kiểm tra.

Khi tới kiểm tra thì hôm nay yêu cầu 1 thủ tục, mai yêu cầu 1 thủ tục cho nên có những lô hàng nằm ở của khẩu 3, 4 tháng là bình thường, trong khi quy định 15 ngày, có mặt hàng 30 ngày là phải xong. Có những bộ vẫn cài cắm giấy phép như một điều kiện kinh doanh không hợp lý, không đúng quy định. Hoặc có bộ ra văn bản không phải thông tư nhưng yêu cầu này kia, tạo rào cản khác biệt…

Rà soát, cắt thủ tục bất hợp lý

Viện trưởng Viện Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) Nguyễn Đình Cung nói: NQ19 đặt mục tiêu giảm quản lý chuyên ngành từ 30-35% tổng số lô hàng nhập khẩu hiện nay xuống còn 15-20%. Tuy nhiên sau 4 năm thực hiện, đến nay chúng ta chưa đạt được mục tiêu này (dù NQ đặt mục tiêu 2016 phải đạt mục tiêu này).

Theo ông Cung, NQ19 có nói cải cách toàn diện các quy định và quản lý chuyên ngành về XNK, không chỉ thay đổi các quy định mà có thể thay đổi cả cách thức, công cụ, năng lực quản lý, chuyển từ quản lý cấp phép (tiền kiểm) sang hậu kiểm (quản lý trên cơ sở phân tích mức độ rủi ro của hàng hóa và mức độ tuân thủ pháp luật của DN). Nhưng chúng ta vẫn loay hoay chưa gỡ được khó cho DN.

Chủ tịch VCCI Vũ Tiến Lộc cho rằng: Trong kiểm tra chuyên ngành, không riêng Bộ Công thương, các bộ đều kiểm tra toàn bộ các lô hàng, phần lớn kiểm tra tiền kiểm, thủ tục kiểm tra còn nhiều bất hợp lý, một lô hàng chồng chéo nhiều quy trình thủ tục chuyên ngành, có sự độc quyền trong kiểm tra...gây khó cho DN. Ông Lộc đề nghị, cần sự phối hợp của Bộ Công thương và các bộ để thực hiện đúng nguyên tắc của NQ19 đó là, quản lý rủi ro, kiểm tra ngẫu nhiên, không kiểm tra toàn bộ lô hàng như trước.

Thứ trưởng Bộ NNPTNT Hà Công Tuấn cho biết, nhiều việc Thủ tướng giao, Bộ cũng có 1 ban chỉ đạo, nhưng cùng lúc không làm được mọi thứ. Bộ NNPTNT đã cắt giảm rất nhiều thời gian và các loại phí. Trong ngày hôm nay có thể thành lập tổ công tác để rà soát quy định và kiểm soát chuyên ngành tại cửa khẩu. Tổ này rà soát từng thủ tục. Tuy nhiên ông Tuấn cũng cho biết, rút thủ tục cũng phải đánh giá rất bình tĩnh. Ví dụ như gỗ, còn liên quan đến công ước, thời gian mất 3 tháng. Hay kiểm dịch, nhiều chứng nhận …Những sản phẩm đã qua chế biến vào nước ta có rút thủ tục hành chính được không? Hay nhập sữa phải qua 3 bước. Muốn nhập khẩu vào thị trường họ, phải cung cấp văn bản pháp luật về an toàn thực phẩm, họ đến kiểm tra quy trình, sau đó kiểm tra từng lô. Đây là thông lệ quốc tế, không phải nói bỏ là bỏ ngay được.

Ông Nguyễn Thanh Phong- Cục trưởng An toàn thực phẩm, Bộ Y tế trần tình, chúng tôi hoàn toàn chấp hành nghiêm túc các quyết định, nghị quyết của Chính phủ. Quá trình sửa đổi kiểm tra chuyên ngành có sản phẩm chồng chéo giữa 3 Bộ Y tế, Công thương và NNPTNT. Để tránh chồng chéo đã giao nhiệm vụ lĩnh vực nào thuộc bên nào, bên đó sẽ chịu trách nhiệm kiểm tra. Tuy nhiên, có điều Luật An toàn thực phẩm không quy định kiểm dịch nhưng Luật Thú y lại quy định bắt buộc phải kiểm tra kiểm dịch. Cái này liên quan đến luật, Bộ Y tế không thể yêu cầu Bộ NNPTNT bỏ điều này được.

Bộ trưởng Mai Tiến Dũng ngắt lời, “không nên bao biện cho việc kiểm tra nhiều gây khó cho DN. Mình phải nhìn thực tế của ngành mình. Anh ở trên nói thế thôi chứ ở dưới không thế đâu. Nếu tốt như thế thì DN chả phải kêu”. Theo Bộ trưởng Mai Tiến Dũng, mình không đăt vấn đề mở cửa, thả cửa không kiểm soát cho dịch bệnh vào. Không ai nói chuyện đó nhưng muốn nói kiểm tra chồng chéo, kiểm tra nhiều nhưng không phát hiện ra vi phạm. “Quan trọng nhất là mình rà soát lại để xem cái gì cắt được thì phải cắt”- Bộ trưởng Mai Tiến Dũng nhấn mạnh.