Doanh nghiệp Việt: Nỗ lực tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu

Bà Lê Thị Thu Thủy - Phó Viện trưởng Viện Phát triển DN đã cho biết, cục diện thương mại quốc tế đang chứng kiến những bước ngoặt lớn chưa từng có, trực tiếp thách thức các DN xuất khẩu Việt Nam. Theo bà Thủy, Mỹ đã chính thức bãi bỏ quy định miễn thuế De Minimis từ ngày 29/8/2025. Trong khi, Liên minh Châu Âu (EU) dự kiến sẽ áp dụng biện pháp tương tự bắt đầu từ ngày 1/7/2026 tới đây. Vì thế, thay vì chỉ đảm nhận những khâu có giá trị gia tăng thấp, DN cần đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực quản trị để từng bước trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất, cung ứng của các tập đoàn lớn, qua đó gia tăng sức cạnh tranh và tạo động lực phát triển bền vững cho nền kinh tế.

Theo bà Thủy, chi phí xuất khẩu tăng vọt, trong khi thủ tục hải quan bị siết chặt, yêu cầu tính minh bạch và tuân thủ khắt khe hơn bao giờ hết. Từ đó, bà Thủy đặt câu hỏi: “DN đã thực sự sẵn sàng để thích ứng và sống sót?” đồng thời cho rằng: Thương trường quốc tế luôn thay đổi, nhưng DN Việt Nam chưa bao giờ thiếu đi sự linh hoạt và tinh thần kiên cường. Thay đổi quy định thuế và hải quan là một bài toán khó, nhưng nếu chuẩn bị kỹ lưỡng, đây chính là cơ hội để chúng ta chuẩn hóa quy trình, nâng cao năng lực cạnh tranh và bứt phá mạnh mẽ hơn.

Bà Hoàng Thị Thanh Tâm, đại diện Công ty cổ phần Đầu tư và phát triển sáng tạo Đông Dương (Indochina), DN xuất khẩu gốm và thủ công mỹ nghệ, cho rằng khi tham gia thương mại điện tử B2B (DN đến DN), thách thức không chỉ nằm ở sản phẩm, mà còn ở hệ thống vận hành, cách tiếp cận khách hàng và khả năng tạo dựng niềm tin.

DN đã đầu tư xây dựng đội ngũ chuyên biệt cho kênh số, chuẩn hóa thiết kế, chất lượng và các chứng chỉ cần thiết cho nhà máy. “Để vươn ra thị trường quốc tế cần sự chuẩn hóa, ổn định và chuyên nghiệp, chứ không chỉ dựa vào cảm xúc và câu chuyện sản phẩm” - bà Tâm chia sẻ.

Theo nhận định của bà Vương Thị Oanh, đại diện Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), việc nhiều tập đoàn lớn như Apple, Samsung, Intel, Foxconn hay Pegatron tiếp tục mở rộng sản xuất tại Việt Nam đang kéo theo nhu cầu nội địa hóa nguồn cung ngày càng lớn. Đây là cơ hội để DN trong nước thoát khỏi vai trò gia công thuần túy, từng bước trở thành đối tác trực tiếp trong chuỗi sản xuất toàn cầu.

Không chỉ mở rộng thị trường, quá trình tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu còn buộc DN Việt phải tiếp cận các mô hình quản trị hiện đại như Lean, Six Sigma hay nhà máy thông minh nhằm nâng cấp năng lực sản xuất theo chuẩn quốc tế.

Bà Vương Thị Oanh cho biết, các tiêu chuẩn phát triển bền vững hiện không còn dừng ở mức khuyến khích mà đã được luật hóa tại nhiều thị trường lớn như châu Âu và Bắc Mỹ. Bởi vậy, bất kỳ DN nào chậm chân trong việc lấy “tấm hộ chiếu xanh” sẽ ngay lập tức bị loại khỏi danh mục nhà cung ứng toàn cầu.

Về vấn đề này, ông Lê Hoàng Tài - Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương) cho biết, bước sang năm 2026, kinh tế và địa chính trị thế giới tiếp tục biến động mạnh, kéo theo làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu diễn ra với tốc độ nhanh hơn. Các tập đoàn đa quốc gia đang đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa nguồn cung, kết hợp giữa mô hình “China +1”, dịch chuyển sản xuất gần thị trường tiêu thụ và tái định vị chuỗi giá trị tại các quốc gia có chính sách ổn định.

Theo ông Tài, trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi lên như một điểm đến hấp dẫn nhờ duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và sở hữu mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết, thực thi. Đây là cơ hội để DN Việt chuyển từ vai trò gia công đơn thuần sang tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu với giá trị gia tăng cao hơn.

Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm sức ép cạnh tranh ngày càng lớn. Theo đại diện Cục Xúc tiến thương mại, DN Việt đang phải đối mặt với hàng loạt tiêu chuẩn khắt khe liên quan đến môi trường, phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số. Trong khi đó, phần lớn DN nhỏ và vừa vẫn còn hạn chế về vốn, công nghệ, quản trị dữ liệu và hạ tầng logistics.

“Nếu không kịp thời nhận diện và có các giải pháp can thiệp mang tính hệ thống, DN Việt Nam sẽ đứng trước nguy cơ bị gạt ra lề của chuỗi giá trị toàn cầu” - ông Tài nhấn mạnh.