Doanh nghiệp xuất khẩu phải kiểm soát hàng hóa trước “hàng rào” SPS
Các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về an toàn thực phẩm, kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp (DN) xuất khẩu nông, lâm, thủy sản không thể chỉ kiểm soát chất lượng ở khâu cuối mà phải chủ động nhận diện, kiểm soát rủi ro ngay từ vùng sản xuất.
Hàng rào SPS ngày càng nhiều
Ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, cho biết từ ngày 1/1 - 10/9/2026, Văn phòng SPS Việt Nam nhận được 249 thông báo các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật (SPS) từ ba thị trường Trung Quốc, EU và Trung Đông - châu Phi, trong đó có 99 biện pháp có hiệu lực.
“Số lượng thông báo này chiếm khoảng 1/3 tổng số thông báo SPS của các thành viên WTO và có thể tác động đáng kể đến hoạt động xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam”, ông Nam cảnh báo.
EU tiếp tục là thị trường có số lượng thông báo SPS lớn nhất với 88 thông báo, trong đó 61 biện pháp đã có hiệu lực. Đáng chú ý, khối này đang rà soát và siết chặt giới hạn dư lượng tối đa đối với nhiều hoạt chất bảo vệ thực vật trên nông sản nhập khẩu. EU hiện xem xét sửa đổi quy định liên quan đến 8 hoạt chất, trong đó mức dư lượng tối đa đối với profenofos và fenpropathrin dự kiến thấp hơn đáng kể so với quy định hiện hành của Việt Nam đối với các mặt hàng như xoài, cà chua, trà, quả có múi, dâu tây và ớt.
Bên cạnh đó, EU vẫn duy trì chế độ kiểm soát tăng cường đối với một số nông sản Việt Nam. Theo đó, sầu riêng chịu tần suất kiểm tra 20%, thanh long 30%, còn đậu bắp và một số loại ớt bị kiểm tra tới 50% khi nhập khẩu. EU cũng bổ sung các yêu cầu mới về kiểm dịch thực vật, trong đó đáng chú ý là việc tăng cường quản lý đối với sâu đục trái cây có múi - đối tượng đã xuất hiện trên cây có múi ở Việt Nam.
Tại Trung Quốc, dù số lượng thông báo SPS chỉ có 34, thấp hơn cùng kỳ năm trước, nhưng nhiều quy định mới có ảnh hưởng trực tiếp đến DN xuất khẩu Việt Nam.
Trung Quốc cũng tăng cường yêu cầu về truy xuất nguồn gốc khi bắt buộc doanh nghiệp nhập khẩu phải khai báo chính xác mã số đăng ký của doanh nghiệp nước ngoài trong quá trình làm thủ tục hải quan. Đồng thời, nước này đang xây dựng các tiêu chuẩn mới về kiểm soát chất ô nhiễm trong thực phẩm và sửa đổi quy định ghi nhãn đối với thực phẩm đóng gói sẵn.
Tại khu vực Trung Đông - châu Phi, có 127 thông báo SPS, gồm 92 thông báo dự thảo và 35 thông báo đã có hiệu lực. Các quy định mới liên quan đến chất lượng gạo, gia vị, thảo mộc sấy khô, pho mát và điều kiện nhập khẩu động vật.
DN cần chủ động kiểm soát từ vùng nguyên liệu
Trước những yêu cầu ngày càng cao của thị trường nhập khẩu, ông Ngô Xuân Nam đề xuất cơ quan quản lý chuyên ngành tăng cường cập nhật, phân tích và cảnh báo sớm các quy định SPS, nhất là về MRL, hoạt chất được phép sử dụng, kiểm dịch, đăng ký cơ sở và truy xuất nguồn gốc.
Các quy định cần được chuyển hóa thành hướng dẫn cụ thể theo từng sản phẩm, thị trường; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số dữ liệu SPS để doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất tiếp cận kịp thời.
Ông Nam cũng đề nghị tăng cường giám sát dư lượng và các mối nguy an toàn thực phẩm tại vùng sản xuất, cơ sở nuôi trồng, thu hoạch, sơ chế, chế biến và trước khi xuất khẩu. Hồ sơ truy xuất nguồn gốc, chứng thư, nhãn hàng hóa và thông tin lô hàng phải thống nhất, chính xác theo yêu cầu của nước nhập khẩu.
Đối với DN, hợp tác xã và người sản xuất, cần chủ động rà soát yêu cầu SPS trước khi tổ chức sản xuất và ký hợp đồng xuất khẩu; kiểm soát chặt vật tư đầu vào, thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y, hóa chất, thức ăn chăn nuôi và phụ gia.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến từng thị trường, chủ động tháo gỡ rào cản kỹ thuật, đẩy nhanh cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và hoàn thiện yêu cầu về truy xuất nguồn gốc nhằm hỗ trợ DN duy trì đà tăng trưởng, mở rộng thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản.