Đơn vị hành chính đô thị hạt nhân trong tỉnh, thành phố: Mô hình mới tạo sự tăng tốc trong phát triển

Theo PGS.TS Lê Quốc Lý, nguyên Phó giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, mô hình đơn vị hành chính đô thị hạt nhân trong tỉnh, thành phố phù hợp với hoàn cảnh thực tế hiện nay, qua đó có những đóng góp mạnh mẽ hơn trong quá trình tăng trưởng của đất nước.

PV: Thưa ông, vừa qua sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp đã chỉ rõ, theo đánh giá chỉ có 53% cán bộ cấp tỉnh, 30% cán bộ cấp xã đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Ông đánh giá như thế nào về vấn đề này? Cần giải pháp nào để tăng cường năng lực cho cấp xã?

PGS.TS Lê Quốc Lý: Thực tế hiện nay mới chỉ có 30% cán bộ cấp xã đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bởi sau sắp xếp, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, cấp xã giờ hoạt động theo mô hình mới, không phải mô hình xã trước kia. Bỏ cấp trung gian - cấp huyện, mọi việc từ tỉnh và huyện chuyển xuống cho cấp xã trực tiếp giải quyết nên bước đầu cán bộ có nhiều bỡ ngỡ. Qua thực tế tại một số cơ sở, tôi thấy cán bộ cấp xã nhiệt tình, nhưng một số người còn lúng túng, không dám quyết. Từ thực tế trên để nâng cao năng lực thực thi tại cấp xã cần đào tạo gấp cán bộ; điều chuyển những cán bộ có năng lực từ trên tỉnh, thành phố xuống để hỗ trợ; và phải quy định rõ ràng về trách nhiệm và quyền lợi.

Về trách nhiệm, không được phép đùn đẩy, để chậm việc. Nhưng phải quy định tường minh rõ ràng cái nào được làm, cái nào không được làm. Bởi hiện luật pháp của chúng ta còn nhiều khoảng trống, nhiều “khoảng du di”. Làm cũng được, không làm cũng được; làm không cẩn thận lại bị trách nhiệm, sai sót. Cho nên đã đến lúc luật pháp phải như chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước: Thể chế phải tường minh, phải rõ ràng, phải đột phá.

Về quyền lợi khi cán bộ giải quyết những việc hợp lòng dân, nhanh và hiệu quả thì phải khen thưởng, xứng đáng. Đặc biệt nếu Bí thư, Chủ tịch xã tạo những chuyển biến, đột phá và phát triển trong xã đó thì Bí thư, Chủ tịch xã được khen thưởng, có thể được đề bạt lên cấp cao hơn. Ngược lại, nơi nào trì trệ thì cần điều chỉnh, thay thế. Như vậy mọi cơ chế phải rõ ràng, tường minh, năng lực cán bộ phải được đánh giá bằng kết quả sản phẩm cuối cùng.

Khi được phân cấp, phân quyền, vấn đề đang được đặt ra là cần gắn với đảm bảo nguồn lực. Có như vậy ở dưới cơ sở mới thực hiện được, thưa ông?

Đúng vậy! Trong phân cấp, phân quyền phải đảm bảo nguồn lực rõ ràng. Đặc biệt theo tôi trong bối cảnh hiện nay chúng ta phải khuyến khích tạo nguồn lực. Cấp xã phải khuyến khích tạo ra nguồn lực. Nguồn lực được bắt nguồn từ chính nhân dân.

Trong phát triển kinh tế, ngày xưa “toàn dân đánh giặc, bảo vệ Tổ quốc” thì bây giờ phải khuyến khích “toàn dân làm kinh tế”; kinh doanh lớn, nhỏ đều được khuyến khích. Hiện không cho kinh doanh trên vỉa hè một cách cơ học, hành chính, mà không có quy hoạch phù hợp, để vỉa hè trống rất lãng phí. Các phường, xã cần khuyến khích nhân dân kinh doanh theo đúng quy hoạch. Trong đó, chỗ nào đi bộ, chỗ nào để xe, chỗ nào cho phép người dân buôn bán, kinh doanh, đặc biệt cần phát triển kinh tế ban đêm. Như Trung Quốc mỗi năm thu được khoảng 27 tỷ USD từ buôn bán trên đường phố. Chỉ cần 2m2 trên hè phố đã nuôi được cả một gia đình 4 người và đóng góp cho ngân sách ở phường, xã.

Chúng ta phải có quan điểm mới, đó là không phải chỉ phát triển kinh tế tư nhân thuần túy, phải phát triển kinh tế toàn dân, toàn dân phải làm kinh tế. Không chỉ những doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhỏ và hộ cá thể cũng cần phát triển kinh tế.

Khi phân cấp, phân quyền yếu tố quan trọng là cần được gắn với kiểm soát quyền lực. Trong mô hình tổ chức mới như hiện nay, theo ông vấn đề kiểm soát quyền lực cần được thực hiện như thế nào để đem lại hiệu quả?

Phải đột phá về thể chế, tức là cho phép cái gì được làm, cái gì không. Quy định tường minh cái gì nên lấy ý kiến của nhân dân, cái gì cấp lãnh đạo có quyền quyết và ra quyết định. Do đó có thể có thanh tra, kiểm tra chéo giữa xã này với xã kia. Cử đội thanh tra của xã này sang xã khác để kiểm tra, thanh tra chéo sẽ ít che giấu được yếu kém, khuyết điểm. Lúc đấy sẽ đánh giá cán bộ dựa vào kết quả sản phẩm công việc cuối cùng. Tôi nghĩ rằng đã đến lúc chúng ta thay đổi, tạo ra cách làm mới. Ngay cả đánh giá chỉ có 30% cán bộ cấp xã có năng lực, nhưng thực ra có nhiều người có năng lực nhưng không dám làm, không dám bộc lộ. Họ thà yếu kém nhưng an toàn. Muốn để họ hăng hái ở tuyến đầu chúng ta phải có chính sách khuyến khích thỏa đáng, khen thưởng và trả lương cao, khuyến khích những người có tri thức, trí tuệ làm chuyên gia hỗ trợ cho chính quyền.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có gợi ý, đó là nghiên cứu mô hình đơn vị hành chính đô thị hạt nhân trong tỉnh, thành phố, có thẩm quyền và công cụ phù hợp để điều phối hạ tầng, dịch vụ công, không gian kinh tế trọng điểm, liên kết vùng và hình thành các cực tăng trưởng mới. Ông nghĩ sao về mô hình đơn vị hành chính đô thị hạt nhân trong tỉnh, thành phố trong bối cảnh nước ta hiện nay?

Trước đây chúng ta có thành phố bên trong tỉnh, thành phố. Sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp không còn mô hình “thành phố trong tỉnh, thành phố”. Nhưng thực tế cần phải có những mô hình là các “thành phố vệ tinh”. Bây giờ chúng ta có thể gộp 5-6 phường thành một “thành phố bên trong tỉnh, thành phố”- đơn vị hành chính đô thị hạt nhân trong tỉnh, thành phố. Nhưng mô hình mới này không có cấp phường mà chỉ có thành phố và tổ dân phố. Trên thế giới, mô hình này được gọi là “tower”. Tức là thành phố nhỏ nằm trong thành phố lớn. Chúng ta có thể nghiên cứu để Hà Nội, Thanh Hoá, Thái Nguyên, Huế, Cần Thơ… tổ chức lại để có mô hình đơn vị hành chính đô thị hạt nhân trong tỉnh, thành phố. Bởi đơn vị hành chính cấp xã, phường chỉ mang tính hành chính. Còn mô hình thành phố bao gồm cả hành chính, công nghiệp, văn hóa, các doanh nghiệp, công ty mang tầm cỡ lớn. Nếu để ở cấp xã, phường thì không thể quản lý được. Vì thế mô hình “thành phố bên trong tỉnh, thành phố” sẽ phát triển toàn diện hơn so với cấp phường. Qua đó điều phối hạ tầng, dịch vụ công, không gian kinh tế trọng điểm, liên kết vùng và hình thành các cực tăng trưởng mới.

Trân trọng cảm ơn ông!