'Đóng băng' biên chế

Tranh minh họa.

Thảo luận về kết quả thực hiện ngân sách năm 2015, dự toán và phương án phân bổ ngân sách nhà nước, phương án phân bổ ngân sách Trung ương năm 2016, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội Trần Văn nêu ý kiến, trong bối cảnh tinh giản biên chế kém hiệu quả thì việc tạm “đóng băng” biên chế bộ máy quản lý nhà nước trong khoảng thời gian ít nhất là 3 năm để cơ cấu lại bộ máy là điều cần thiết. Đây là giải pháp quyết liệt, tuy nhiên thực tế cho thấy việc giảm biên chế thời gian qua không hề đơn giản. Vì sao?

Sao lại tạm “đóng băng” bộ máy nhà nước? “Đóng băng” bộ máy nghĩa là bộ máy quản lý nhà nước ở tất cả các cấp không có người vào cũng chẳng có người ra. Bởi, lẽ thường không có bất kỳ cơ quan, tổ chức nào lại giữ nguyên một bộ máy trong thời gian dài. Về nguyên tắc, nhân sự phải có vào có ra, có tuyển dụng đi kèm với đào thải. Bộ máy nhân sự ở tất cả các cơ quan phải chuyển động mới đáp ứng được yêu cầu của phát triển.

Như chúng ta đã biết, chi thường xuyên như con ngựa bất kham từ mức 50,4% tổng chi ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2005 lên mức 61,7% năm 2012, rồi 60% và đang ở mức 70% như hiện nay trong tổng chi ngân sách đã khiến “bầu sữa” ngân sách ngày càng cạn kiệt. Đáng nói là trong cơ cấu chi thường xuyên thì lương trả cho bộ máy chiếm 50% tổng chi thường xuyên và 30% tổng chi NSNN.

Vì thế nếu không cơ cấu lại ngân sách và kéo chi thường xuyên xuống chỉ chiếm 50% ngân sách để 30% chi cho đầu tư phát triển và dành ít nhất 20% từ nguồn ngân sách để trả nợ thì câu chuyện nợ công thâm thủng là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, làm thế nào để kéo chi thường xuyên xuống thì ngoài tiết kiệm chi tiêu công, chi phí hành chính thì ắt phải giảm nhân sự, bộ máy bởi khoản chi này rất lớn chiếm tới 50% chi thường xuyên. Ai cũng ý thức, phải quyết liệt tinh giản biên chế, cân đối lại các khoản thu chi để chi thường xuyên không còn đè nặng ngân sách nữa. Nhưng vấn đề đặt ra là làm thế nào giảm được biên chế?

Câu chuyện tinh giản biên chế dường như luôn mang tính thời sự trong khoảng thời gian 10 năm trở lại đây. Bởi bất chấp những quy định khắt khe được nêu ra tại Nghị định 132/2007/NQ-CP về tinh giản biên chế thì rút cục bộ máy không hề giảm mà vẫn phình lên, khi nó tăng thêm 25% trong tổng biên chế.

Trước kết quả đáng buồn về tinh giản biên chế trong suốt một thời gian dài, mới đây Bộ Chính trị đã thông qua Nghị quyết về tinh giản biên chế với quyết tâm cao độ “giảm 10% tổng biên chế từ nay đến năm 2020”. Theo đó, số nhân sự tuyển dụng mới không được quá 50% số nhân sự đã thực hiện tinh giản biên chế và không quá 50% số nhân sự đã nghỉ hưu hoặc thôi việc, theo nguyên tắc “ra 2 vào 1”. Tuy nhiên, xem ra câu chuyện tinh giản biên chế không hề suôn sẻ.

ĐBQH tỉnh Quảng Ninh bà Đỗ Thị Hoàng nói: “Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết về tinh giản biên chế với giải pháp mang tính chiến lược là chủ trương đúng đắn. Tuy nhiên trong tổ chức thực hiện còn khá nhiều điểm đáng bàn”. “Bởi chỉ tính riêng việc tinh giản công chức cấp xã cũng còn gặp không ít khó khăn”.

Bà Hoàng cho hay, “muốn giảm bất cứ biên chế nào kể cả là nhân viên hợp đồng cũng đều phải lập danh sách báo cáo Bộ Nội vụ thẩm định, cho phép. Trong quá trình thực thi nhiệm vụ tinh giản này phải tổng hợp lại tổng biên chế, căn cứ chính sách, đối chiếu về quy định, thời gian, sắp xếp tổ chức bộ máy, làm công tác tư tưởng, cân đối nhiệm kỳ... cũng chưa chắc tinh giản được biên chế. Nếu cứ thực hiện đầy đủ các khâu trên thì thẩm định xong hồ sơ này thời hạn quy định trong Nghị quyết”.

Đưa ra giải pháp căn cơ để tinh giản biên chế qua đó tiết kiệm chi ngân sách, cơ cấu lại nguồn chi, dành nguồn lực để đầu tư phát triển; bà Đỗ Thị Hoàng đề nghị, phải cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, viên chức, công chức gắn với việc sắp xếp lại tổ chức bộ máy theo hướng gọn nhẹ, rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, giảm bớt các khâu trung gian, tăng cường kiêm nhiệm, nhất thể hóa các chức danh người đứng đầu cơ quan Đảng, cơ quan Nhà nước.

Dẫn ra ví dụ về hiệu quả của thí điểm hợp nhất một số tổ chức Đảng, chính quyền, sử dụng cơ quan tham mưu giúp việc chung của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể trong suốt thời gian qua tại tỉnh Quảng Ninh, bà Hoàng cho biết, nếu hợp nhất các chức danh này, chắc chắn sẽ tiết kiệm được một khoản tiền không nhỏ từ ngân sách.

Để làm tốt chủ trương tinh giản biên chế nhiều ý kiến cho rằng, phải chỉ rõ cơ quan được giao về quản lý biên chế cao nhất trực tiếp giải quyết thì cũng phải có cơ quan thực hiện trách nhiệm kiểm tra, giám sát quá trình tinh giản biên chế. Rõ trách nhiệm để khi có sai phạm có thể xử lý ai, khâu nào và đâu là chế độ trách nhiệm? Tinh giản biên chế theo hướng triệt để phân cấp giao quyền, ủy quyền trong quản lý tổ chức bộ máy biên chế cán bộ. Đồng thời quy định rõ trách nhiệm của mỗi cá nhân, tổ chức, nhất là người đứng đầu cả về trách nhiệm công vụ và bồi hoàn vật chất nếu xảy ra sai phạm. Ngoài ra, cấp trên phải tăng cường kiểm tra, giám sát, chấn chỉnh kỷ luật, kỷ cương thay vì bao biện làm thay.

Đi kèm với tinh giản biên chế phải đổi mới cơ chế tuyển dụng cán bộ theo hướng công khai, minh bạch, có sự giám sát của xã hội, có cơ chế để xác định một số vị trí công chức ổn định, có sàng lọc, có luân chuyển. Một số vị trí khác thực hiện tuyển dụng có thời hạn, đào thải khi yếu kém, khắc phục tình trạng chạy chọt để chạy bằng được vào cơ quan nhà nước để nương tựa và có thu nhập...

Tạm thời “đóng băng” bộ máy trong khoảng thời gian để sàng lọc, cơ cấu lại đội ngũ, chọn việc cho từng con người cụ thể nếu điều đó trở thành sự thật thì đây cũng sẽ là một giải pháp. Vấn đề nằm ở chỗ, tất cả các đơn vị hưởng lương từ ngân sách, đặc biệt là người đứng đầu có đủ quyết tâm, có dám chịu trách nhiệm để loại những người không xứng đáng ra khỏi bộ máy.