Dòng chảy của sức mạnh cộng đồng

Hai dấu mốc, một mạch nguồn

Ngày 18/11 nhắc nhớ sự ra đời của Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam năm 1930, khởi đầu cho chặng đường tập hợp, đoàn kết các tầng lớp Nhân dân vì độc lập dân tộc và sự phát triển của đất nước. Từ truyền thống ấy, năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc được chính thức tổ chức ở khu dân cư. Một chủ trương vô cùng ý nghĩa đã dần trở thành cuộc sinh hoạt lớn của làng, bản, khối phố: Người dân gặp nhau, nhắc lại chuyện chung, chia sẻ niềm vui và cùng bàn những việc của cộng đồng.

Báo cáo trình Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI cho biết, giai đoạn 2023-2025, bình quân hằng năm có 91% khu dân cư tổ chức Ngày hội, với hơn 38,2 triệu lượt người tham dự. Những con số cho thấy sức sống của một hình thức sinh hoạt cộng đồng đã vượt ra ngoài khuôn khổ một cuộc kỷ niệm. Song điều đáng quý hơn nằm ở những việc như: một gia đình khó khăn được sẻ chia, một tuyến ngõ được chung tay giữ sạch, một mối bất hòa được hóa giải, những người hàng xóm lại có dịp ngồi bên nhau trong bữa cơm đoàn kết.

Ngày 24/11 mang một chiều sâu lịch sử khác: ngày diễn ra Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, năm 1946, khi nước Việt Nam mới giành độc lập đã sớm đặt ra nhiệm vụ xây dựng nền văn hóa mới. 80 năm sau, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam. Dấu mốc ấy khẳng định văn hóa luôn hiện diện trong sức mạnh tinh thần và khả năng phát triển bền vững của dân tộc.

Hai mạch nguồn ấy gặp nhau ở Nhân dân. Chuỗi sự kiện từ 18 đến 24/11 nối kết sinh hoạt chính trị - xã hội với thực hành văn hóa ở khu dân cư; lấy người dân làm chủ thể tham gia, sáng tạo và thụ hưởng.

Ở một khu dân cư, văn hóa trước hết là cách người ta đối xử với nhau. Đó là sự nhường nhịn, sẻ chia, tôn trọng khác biệt về phong tục, tín ngưỡng, nếp sinh hoạt; là tinh thần cùng lo việc chung, không để người yếu thế đứng ngoài niềm vui của cộng đồng. Đại đoàn kết vì thế không phải khái niệm xa xôi, nó hiện hữu trong những ứng xử thường ngày và được củng cố bằng những hành động vì cộng đồng.

Để Nhân dân hiện diện rõ hơn trong từng hoạt động

Ngày hội Đại đoàn kết vốn đã chứa đựng nhiều giá trị văn hóa. Một tiết mục dân ca, một trò chơi dân gian, bữa cơm chung đều có thể khơi lại ký ức và tình cảm gắn bó. Nhưng nếu chỉ chú trọng sân khấu, cờ hoa và nghi lễ, ngày hội rất dễ thiếu sức sống. Có nơi báo cáo dài, người dân ngồi nghe nhiều hơn được nói; phần hội chưa phản ánh đúng bản sắc địa phương. Thực tiễn đó đòi hỏi phải đổi mới, không phải bằng cách tổ chức lớn hơn, mà bằng cách để Nhân dân hiện diện rõ hơn trong từng hoạt động. Kết nối hai ngày không làm mờ ý nghĩa riêng của từng sự kiện mà mở rộng cơ hội để những giá trị tốt đẹp đi vào đời sống.

Có thể nói, Ngày hội phải là dịp để bà con được bàn chuyện của thôn, tổ dân phố như: giữ gìn môi trường, sẻ chia với người gặp khó khăn, xây dựng nếp sống văn minh, sửa chữa một công trình chung...

Tuần văn hóa đại đoàn kết từ 18 đến 24/11 càng có ý nghĩa khi được xem là hành trình tiếp nối chứ không phải những ngày liên tục tổ chức lễ hội. Sau ngày 18/11, khu dân cư có thể tổ chức những buổi gặp gỡ để cùng nhìn lại những việc đã làm được, chia sẻ những khó khăn và bàn cách giải quyết những vấn đề thiết thực của cộng đồng. Đó có thể là những buổi sinh hoạt chuyên đề về xây dựng khu dân cư văn minh, bảo vệ môi trường, chăm lo gia đình chính sách, hỗ trợ hộ nghèo, kết nối các thế hệ trong cộng đồng...

Quan trọng hơn, tinh thần đại đoàn kết cần được nuôi dưỡng trong chính những việc làm thường ngày, từ sự quan tâm giữa những người hàng xóm, sự chung tay giải quyết công việc chung đến việc phát huy vai trò tự quản của mỗi cộng đồng dân cư. Khi đó, Ngày hội đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam tiếp tục lan tỏa trong đời sống, biến tinh thần đoàn kết thành hành động cụ thể và bền bỉ.

Nghị quyết số 43-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII đặt ra yêu cầu tiếp tục phát huy truyền thống, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Đặt trong tinh thần đó, chất lượng ngày hội cần được đo bằng những câu hỏi cụ thể: tình làng nghĩa xóm có gần gũi hơn không, người dân có thêm cơ hội tham gia việc chung không, những giá trị văn hóa nào được gìn giữ, những cam kết nào được thực hiện? Câu trả lời từ cuộc sống mới quyết định sức lan tỏa của chủ trương đúng.

Từ dấu mốc 18/11 đến ngày 24/11, điều đáng mong đợi là dòng chảy được nối dài: Từ truyền thống đoàn kết thành tình cảm cộng đồng, từ di sản văn hóa thành nếp sống hôm nay, từ sự tham gia trong ngày hội thành trách nhiệm với nơi mình đang sống. Khi mỗi người dân vừa giữ gìn, vừa sáng tạo văn hóa và góp sức xây dựng cộng đồng, đại đoàn kết mới trở thành nguồn lực bền bỉ của phát triển; văn hóa mới thật sự thấm vào đời sống.