An ninh mạng: Lá chắn của nền tài chính số

Tội phạm mạng gia tăng

Việt Nam đang phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ tội phạm mạng. Năm 2025, cả nước ghi nhận khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng, trong đó các cuộc tấn công nhằm vào lĩnh vực tài chính, ngân hàng chiếm tỷ trọng khoảng 41%.

Giới chuyên gia đánh giá, khi ngân hàng số, thanh toán không dùng tiền mặt và các dịch vụ tài chính trực tuyến phát triển mạnh, nguy cơ mất an toàn không chỉ dừng lại ở việc gián đoạn hệ thống mà còn trực tiếp đe dọa tài sản, dữ liệu cá nhân và quyền lợi của người sử dụng.

TS Đào Minh Tú - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, nguyên Phó Thống đốc Thường trực Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho biết, gần 1,9 triệu tài khoản của người Việt vẫn sử dụng những mật khẩu đơn giản.

Theo Chỉ số sẵn sàng AI của Cisco, chỉ 13% doanh nghiệp Việt Nam được xếp vào nhóm chuẩn bị đầy đủ cho việc ứng dụng AI.

Thực tế này cho thấy một khoảng trống đáng lo ngại: Trong khi công nghệ và các hình thức giao dịch số phát triển nhanh, nhận thức cũng như năng lực phòng vệ của một bộ phận người dùng và doanh nghiệp vẫn chưa theo kịp. Đây chính là điểm yếu mà tội phạm mạng có thể khai thác để thực hiện các hành vi lừa đảo.

Đáng nói, phương thức hoạt động của tội phạm tài chính đang thay đổi nhanh chóng. Các đường dây không còn hoạt động nhỏ lẻ mà ngày càng có tổ chức, chuyên nghiệp và kết nối xuyên quốc gia. Trí tuệ nhân tạo (AI) được lợi dụng để tạo hình ảnh, giọng nói giả mạo với độ chân thực cao, tự động tìm kiếm lỗ hổng hệ thống và xây dựng các kịch bản thao túng tâm lý nhằm chiếm đoạt tài sản.

TS Đào Minh Tú cảnh báo, sự phát triển của công nghệ lượng tử trong tương lai cũng đặt ra yêu cầu phải chuẩn bị sớm các giải pháp bảo mật mới.

Chủ động bảo vệ an ninh tài chính số

Bên cạnh những rủi ro từ AI và tội phạm mạng, công nghệ lượng tử cũng đặt ra thách thức dài hạn đối với an ninh tài chính. Theo TS. Đào Minh Tú, sức mạnh tính toán của máy tính lượng tử có thể đe dọa các chuẩn mã hóa truyền thống đang bảo vệ giao dịch thanh toán, chữ ký số và dữ liệu ngân hàng. Vì vậy, việc nghiên cứu, nâng cấp các giải pháp bảo mật cần được triển khai từ sớm, thay vì chờ đến khi nguy cơ trở thành hiện thực.

Trước những thách thức ngày càng phức tạp, sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, lực lượng thực thi pháp luật và các tổ chức tài chính đang phát huy vai trò quan trọng trong kiểm soát rủi ro. Theo Đại tá Nguyễn Bá Sơn - Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), thời gian qua, sự phối hợp giữa ngành tài chính, ngân hàng với Bộ Công an, trong đó có lực lượng A05, đã đạt nhiều kết quả đáng chú ý. “Hệ thống giám sát của Ngân hàng Nhà nước đã kết nối với gần 100 tổ chức tài chính tại Việt Nam, ghi nhận hơn 668.000 tài khoản có dấu hiệu vi phạm pháp luật, bao gồm tài khoản ngân hàng, ví điện tử và tài khoản trung gian thanh toán. Thông qua phối hợp, các ngân hàng đã phát đi hàng triệu cảnh báo, đồng thời thu hồi và tạm dừng dòng tiền liên quan đến hoạt động tội phạm mạng với giá trị lên đến hàng nghìn tỷ đồng” – ông Sơn nói.

Song song với kiểm soát rủi ro, việc hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực bảo vệ hệ thống được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Bộ Công an đang phối hợp với các cơ quan, ủy ban của Quốc hội trong quá trình trình Quốc hội xem xét, thông qua Dự thảo Luật Bảo vệ an ninh dữ liệu tại kỳ họp này. Theo Đại tá Nguyễn Bá Sơn, an ninh mạng không thể chỉ được xem là giải pháp xử lý khi sự cố xảy ra mà phải trở thành một phần cấu thành ngay từ đầu trong quá trình đầu tư, xây dựng và vận hành hệ thống. Do đó, cần chuyển từ tư duy bảo vệ sau triển khai sang bảo đảm an ninh ngay từ khâu thiết kế nhằm hạn chế lỗ hổng và nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống tài chính số.

Về phía Ngân hàng Nhà nước, ngành Ngân hàng đã phối hợp với Bộ Công an kết nối, khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, ứng dụng căn cước công dân gắn chip và VNeID. Đến nay, có 28 ngân hàng và 4 tổ chức trung gian thanh toán kết nối thành công với nền tảng phục vụ chi trả an sinh xã hội trên ứng dụng VNeID. Đây là bước tiến trong mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính số, đồng thời hạn chế nguy cơ giả mạo danh tính trong giao dịch. Tuy nhiên, các ngân hàng cần tăng cường giám sát giao dịch bất thường, thường xuyên cập nhật phương thức xác thực và chủ động cảnh báo những thủ đoạn lừa đảo mới. Trong kỷ nguyên số, bảo vệ an toàn hệ thống ngân hàng cũng chính là bảo vệ dữ liệu, tài sản và niềm tin của người dân.