Đề nghị công nghiệp văn hoá tập trung vào “3 mũi nhọn đầu tàu” để kéo cả đoàn tàu

Chọn đúng lõi, dồn đúng sức

Ngày 10/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội thảo luận ở hội trường về: dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Thư viện, Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa, Luật Quảng cáo, Luật Báo chí.

Góp ý kiến về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, đại biểu Quốc hội Lê Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai) cho rằng, để Luật tạo ra một ngành kinh tế cần trả lời ba câu hỏi: chúng ta đang ở đâu, dự thảo đã xử lý trúng cái lõi chưa, và cần dồn lực vào đâu, dồn thế nào.

Đề cập đến văn hóa đã trở thành ngành công nghiệp ở Việt Nam chưa, theo ông Anh chúng ta đã có mầm, đã có cực, nhưng chưa có ngành. Có cực, vì năm 2025 game Việt đạt 4,9 tỷ lượt tải, đứng thứ hai thế giới; phòng vé thu gần 5.600 tỷ đồng, phim Việt dẫn đầu; nhạc Việt lấp đầy sân vận động. Nhưng chưa có ngành, vì 95% lượt tải game ở nước ngoài; tín dụng dựa trên tài sản trí tuệ gần như đóng băng; vi phạm bản quyền trực tuyến đã thành rủi ro thương mại với đối tác. Chúng ta có người sáng tạo, có khán giả, nhưng thiếu cái lõi biến sáng tạo thành tài sản: bản quyền, tài chính cho sản phẩm trí tuệ và kênh phân phối.

Ông Anh cho hay, dự thảo đã bao quát nhiều vấn đề, nhưng còn rộng ở diện, dày ở thủ tục và mỏng ở phần cốt lõi. Rộng ở diện khi chính sách vẫn trải đều cho 10 nhóm ngành nhưng cả 37 điều của dự thảo chưa có điều nào chọn ngành mũi nhọn. Dày ở thủ tục khi hơn 10 “cửa” đánh giá, công nhận và khoảng 40 lần giao văn bản dưới luật quy định. Mỏng ở cốt lõi khi khoản chi ngân sách lớn nhất, hơn 9.000 tỷ đồng, là hạ tầng kết nối đến cụm, khu, dù mỗi đồng ngân sách ở đây chỉ kéo thêm 1,5 đồng vốn ngoài, thấp nhất trong các hệ số được nêu.

Liên quan đến cần dồn lực vào đâu và dồn thế nào, ông Anh đưa ra phân tích, chúng ta có những lợi thế ít nước có. Đó là đội ngũ làm game đã chinh phục hàng tỷ người dùng; một thị trường trẻ hơn 100 triệu dân, nơi phim Việt đã thắng ngay trên sân nhà; một kho di sản đầy bản sắc của 54 dân tộc anh em; và hàng triệu kiều bào là thị trường đầu tiên ở nước ngoài. Việc của Luật là nối những lợi thế ấy thành một chuỗi: công nghệ Việt kể chuyện Việt, làm ra hàng Việt, cùng người Việt bước ra thế giới.

Từ đó ông Anh đề nghị trước mắt tập trung ba lĩnh vực: trò chơi điện tử và nội dung số; điện ảnh, phim truyền hình; âm nhạc, biểu diễn và công nghiệp sự kiện. Ba mũi nhọn ấy là đầu tàu kéo cả đoàn tàu. “Dồn lực phải đúng cách, ưu đãi đúng địa chỉ, đo được”, ông Anh nói và nêu rõ, luật này thành công không phải khi có bao nhiêu khu được công nhận, mà khi người sáng tạo Việt sống được bằng nghề và giá trị Việt bước ra thế giới. Chọn đúng lõi, dồn đúng sức - đó là cách để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực phát triển.

Công nghiệp văn hóa đến từ mỗi cánh đồng, mỗi làng quê, mỗi mái nước sân đình

Tham gia ý kiến về xác lập quyền sở hữu trí tuệ liên quan đến các nội dung về sáng tạo văn hóa, đại biểu Quốc hội Lê Trung Quân (Đoàn Đồng Tháp) cho biết, một bộ phim hoạt hình nổi tiếng mới phát sóng tuần này, có sự thu hút quan tâm toàn cầu thì ngày hôm sau đến các nhà sách, trung tâm thương mại có thể tiếp cận được đồ chơi, sản phẩm quà lưu niệm dựa trên sản phẩm nhân vật sở hữu trí tuệ gắn với giá trị văn hóa này.

Bên cạnh đó, có những tour tuyến, địa điểm du lịch gắn với các bối cảnh trong phim để người dân và cộng đồng dân cư bản địa có thể cùng đến và khai thác giá trị văn hóa, lan tỏa tổng hoà trong toàn xã hội gắn với sản phẩm trí tuệ đó.

Do đó, theo ông Quân cần có cơ chế xác lập các nội dung liên quan đến sở hữu trí tuệ, nhân vật, quyền sở hữu tài sản, các nội dung có liên quan gắn với công nghiệp văn hóa từ khâu lên ý tưởng, thế giới nội dung, nhân vật, bối cảnh. Tất cả được thực hiện trên các nền tảng số điều đó sẽ khuyến khích các chủ thể và cộng đồng cùng tham gia trong việc sáng tạo văn hóa. Về nhân lực phát triển công nghiệp văn hóa đó chính là mỗi người dân, mỗi cộng đồng đều có thể là chủ thể trong công nghiệp văn hóa. Vì vậy, cần nêu rõ trong luật là thu hút người dân, cộng đồng trở thành chủ thể trong tham gia sáng tạo nội dung văn hóa.

Tương tự như chương trình “Mỗi làng một sản phẩm”, “Mỗi xã một sản phẩm” - OCOP trong nông nghiệp, ông Quân bày tỏ hoàn toàn có thể triển khai một chương trình “Mỗi người dân, mỗi cộng đồng là một nhà sáng tạo nội dung”.

“Nhà nước, Chính phủ có những chính sách để tập huấn những kỹ năng số, kỹ năng sáng tạo nội dung số đến với trường học, không gian văn hóa, các thiết chế văn hóa tại xã và cơ sở. Công nghiệp văn hóa không chỉ đến từ những xưởng phim, những khu quy hoạch riêng cho công nghiệp văn hóa, hay là những phòng thu có những sản phẩm nội dung với thiết bị khoa học kỹ thuật sáng tạo và tiên tiến; mà công nghiệp văn hóa còn đến từ mỗi cánh đồng, mỗi làng quê, mỗi mái nước sân đình và mỗi thiết bị thông minh trên tay mỗi người dân”, ông Quân nói và cho hay như vậy sự phát triển của công nghiệp văn hóa sẽ lan tỏa thành giá trị gắn với bản sắc văn hóa, gắn với giá trị kinh tế, gắn với quyền sở hữu trí tuệ và phát huy tối đa sự sáng tạo của toàn xã hội.