Làm mới cách tiếp cận sân khấu truyền thống
Không chỉ dừng lại ở những buổi biểu diễn trên sân khấu, Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam đang tìm kiếm phương thức tiếp cận công chúng mới thông qua dự án trải nghiệm văn hóa Nhập Cung. Kết hợp nghệ thuật tuồng, cải lương với hoạt động nhập vai, tương tác và khám phá không gian văn hóa, dự án mở ra cách thưởng thức nghệ thuật gần gũi hơn với đời sống đương đại, đặc biệt là giới trẻ.
Khi khán giả không chỉ xem mà còn bước vào câu chuyện
Lấy cảm hứng từ không gian cung đình Việt Nam, Nhập Cung kết hợp nghệ thuật tuồng, cải lương với các hoạt động nhập vai, hóa thân và khám phá văn hóa, tạo cơ hội để khán giả trực tiếp tham gia vào hành trình nghệ thuật.
Chị Yến Linh, Phòng Tổ chức Biểu diễn và Truyền thông của nhà hát, cho biết dự án được xây dựng nhằm quảng bá nghệ thuật tuồng, cải lương và gia tăng giá trị trải nghiệm cho khán giả. Qua nghiên cứu lịch sử, ê-kíp nhận thấy hai loại hình nghệ thuật này đều có những mối liên hệ nhất định với không gian cung đình. Từ đó, nhà hát lựa chọn xây dựng bối cảnh cung đình hư cấu, tạo không gian để khán giả tưởng tượng, nhập vai trước khi thưởng thức sân khấu truyền thống.
Hành trình trải nghiệm bắt đầu từ khi mua vé. Người tham dự lựa chọn một trong ba thân phận: Lữ khách, Trạng nguyên và Chi phủ, tương ứng với những quyền lợi riêng. Với hạng vé Chi phủ, khán giả có cơ hội tham gia nghi lễ Tế - nghi thức truyền thống trước mỗi buổi diễn, khi nghệ sĩ tập hợp, dâng hương cầu mong buổi biểu diễn thuận lợi, tốt đẹp.
Theo Yến Linh, buổi diễn Nhập Cung đầu tiên vào tháng 9, với vở tuồng “Triệu Đình Long cứu chúa”, đã ghi nhận tín hiệu tích cực. Câu chuyện và hành trình trải nghiệm mới mẻ góp phần giúp khán giả hiểu hơn về sân khấu truyền thống.
Nhập Cung còn được định hướng là không gian mở dành cho ý tưởng sáng tạo của học sinh, sinh viên. Một số nhóm sinh viên các trường đại học tham gia xây dựng hình ảnh, hoạt động mới, mở rộng không gian tương tác. Nhà hát kỳ vọng người trẻ có thể góp sức tạo ra những hình thức tiếp cận khán giả trong tương lai.
Nguyễn Thị Minh Hòa, sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, cho biết cô đến với Nhập Cung vì tò mò sau khi thấy chương trình được quảng bá trên Facebook. Đăng ký hạng vé Trạng nguyên, Hòa được mặc trang phục, đội mũ vấn và thử các dáng tay.
Theo Hòa, việc trực tiếp mặc trang phục và trải nghiệm giúp cô cảm nhận văn hóa theo cách khác. “Khi mình được mặc áo, được thử các dáng tay thì mình đang trải nghiệm văn hóa, chứ không chỉ nhìn văn hóa”, Hòa chia sẻ. Nữ sinh viên đánh giá đây là cách quảng bá thú vị và mong muốn chương trình có thêm nhiều trang phục, hoạt động hóa thân phong phú hơn.
Đổi mới cách tiếp cận để sân khấu truyền thống gần hơn với giới trẻ
Đạo diễn, NSND Quỳnh Mai, nguyên Phó Giám đốc Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam, đánh giá việc đưa nghệ thuật truyền thống trở thành sản phẩm công nghiệp văn hóa gần gũi hơn với khán giả là hướng làm đáng ghi nhận. Mô hình trải nghiệm tạo điều kiện để công chúng tiếp cận sân khấu cải lương trực tiếp hơn. Đây cũng là cách làm có ý nghĩa trong quá trình hội nhập và hướng tới khán giả trẻ.
Sức hấp dẫn của mô hình còn thể hiện qua những khán giả quay trở lại. Bạn Nguyễn Diệu Linh (Hà Nội) cho biết đây là lần thứ hai tham gia Nhập Cung. Trước đó, cô đã trải nghiệm với vở tuồng và lần này tiếp tục lựa chọn chương trình gắn với nghệ thuật cải lương.
Yêu thích cải lương từ nhỏ, Diệu Linh từng chủ yếu tiếp cận loại hình nghệ thuật này qua truyền hình, đài phát thanh và băng cassette. Với Nhập Cung, cô có cơ hội khám phá không gian sân khấu, tìm hiểu sự khác biệt giữa tuồng và cải lương qua trang phục, làn điệu, nhạc cụ.
Theo Diệu Linh, tìm cách thu hút và giữ chân khán giả trẻ là điều quan trọng để sân khấu truyền thống nhận được sự quan tâm trở lại. Trải nghiệm trực tiếp giúp người trẻ cảm nhận không gian sân khấu, hiểu hơn về giá trị của nghệ thuật dân tộc.
Tuy nhiên, đổi mới hình thức cần song hành với việc bảo đảm chiều sâu nghệ thuật và tính xác thực của chất liệu văn hóa. Nhập vai, trang phục, nghi thức hay không gian cung đình chỉ thực sự có giá trị khi góp phần dẫn dắt công chúng đến gần hơn với bản chất của tuồng, cải lương, thay vì dừng lại ở hoạt động giải trí hay trải nghiệm bề nổi.
Nhập Cung mở thêm một con đường để công chúng bước vào thế giới sân khấu truyền thống. Trải nghiệm có thể khơi gợi sự tò mò, nhưng chất lượng vở diễn và sức hấp dẫn nghệ thuật mới quyết định khả năng giữ chân khán giả. Đây cũng là điều kiện để những giá trị truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.