Đồng hành cùng nhân dân chuyển đổi số ở Lạng Sơn

Chuyển đổi số sẽ khó đi vào chiều sâu nếu chỉ dừng lại ở cấp quản lý, thiếu sự tham gia thực chất từ cơ sở. Nhận diện rõ điều này, Lạng Sơn đang lựa chọn cách làm từ dưới lên, bắt đầu từ đội ngũ gần dân nhất như Bí thư chi bộ, Trưởng thôn, tổ dân phố và các Tổ công nghệ số cộng đồng.

Việc mở rộng hệ thống văn phòng điện tử đến cấp thôn, tổ dân phố không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn tạo ra thay đổi về phương thức điều hành. Thay vì truyền đạt thông tin theo cách thủ công, qua nhiều tầng nấc trung gian, các nội dung chỉ đạo, điều hành có thể được chuyển trực tiếp đến cơ sở theo thời gian thực. Cán bộ cơ sở không còn là “khâu cuối” tiếp nhận thông tin, mà trở thành một mắt xích chủ động trong hệ thống quản lý số.

Trong bối cảnh đó, việc đưa vào sử dụng trợ lý ảo được xem là bước đi mang tính hỗ trợ đột phá. Với khả năng điều khiển bằng giọng nói, soạn thảo văn bản, truy cập nhanh các nền tảng làm việc, trợ lý ảo giúp giảm đáng kể rào cản công nghệ đối với đội ngũ cán bộ lớn tuổi hoặc ít tiếp xúc với thiết bị số. Quan trọng hơn, công cụ này góp phần thay đổi thói quen làm việc, từng bước hình thành kỹ năng số một cách tự nhiên, không tạo áp lực.

Trao đổi về định hướng triển khai, ông Bùi Đức Trung, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Lạng Sơn cho biết, mục tiêu của chương trình không chỉ là đưa công nghệ xuống cơ sở mà còn phải giúp cán bộ, người dân sử dụng được, sử dụng thành thạo và thấy rõ hiệu quả. “Nếu chỉ dừng ở việc cấp tài khoản hay cài đặt phần mềm thì chưa đủ. Chúng tôi xác định phải đồng hành, hướng dẫn cụ thể để từng cán bộ, từng người dân có thể thao tác được, từ đó hình thành thói quen làm việc và sinh hoạt trên môi trường số”, ông Trung nhấn mạnh.

Theo lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ, trong giai đoạn thí điểm, các giải pháp sẽ được điều chỉnh linh hoạt dựa trên phản hồi từ cơ sở. Những công cụ như trợ lý ảo hay hệ thống quản lý văn bản sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng đơn giản hóa thao tác, tăng tính thân thiện để phù hợp với nhiều nhóm đối tượng khác nhau, đặc biệt là cán bộ lớn tuổi.

Một trong những thách thức lớn được đặt ra là khả năng tiếp cận công nghệ không đồng đều giữa các cán bộ cơ sở. Có người đã quen với máy tính, điện thoại thông minh, nhưng cũng có người còn lúng túng với những thao tác cơ bản. Điều này đòi hỏi quá trình triển khai phải đi kèm hướng dẫn cụ thể, chi tiết, thậm chí “cầm tay chỉ việc” trong giai đoạn đầu để tạo sự tự tin cho người sử dụng.

Cách tiếp cận này cũng được thể hiện rõ trong các chương trình tập huấn kỹ năng số dành cho Tổ công nghệ số cộng đồng và người dân. Các lớp tập huấn được tổ chức tại xã Kiên Mộc và xã Thống Nhất, thu hút hơn 300 đại biểu tham gia, bao gồm cán bộ phụ trách chuyển đổi số, thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng và đông đảo người dân, trong đó có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số.

Riêng tại xã Kiên Mộc, số lượng học viên tham gia chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, trong khi tại xã Thống Nhất, thành phần tham dự tập trung vào các thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng và cán bộ cơ sở. Sự phân bổ này cho thấy cách tổ chức linh hoạt, phù hợp với đặc thù từng địa bàn, đồng thời bảo đảm hiệu quả lan tỏa sau tập huấn.

Tại các điểm tập huấn, nội dung được thiết kế theo hướng thực hành, sát với nhu cầu thực tế. Người tham gia được hướng dẫn cài đặt và sử dụng tài khoản định danh điện tử VNeID, thao tác trên cổng dịch vụ công trực tuyến, sử dụng các ứng dụng thanh toán điện tử, ví điện tử, ngân hàng số. Đồng thời, các báo cáo viên cũng trực tiếp chia sẻ kỹ năng nhận diện và phòng tránh các hình thức lừa đảo trên không gian mạng – vấn đề đang được nhiều người dân quan tâm.

Trong không gian lớp học, người học không chỉ nghe mà còn trực tiếp thao tác trên điện thoại, được hướng dẫn từng bước, giải đáp ngay những vướng mắc cụ thể. Chính cách làm này giúp rút ngắn khoảng cách giữa kiến thức và thực hành, giúp người dân có thể áp dụng ngay sau khi kết thúc tập huấn.

Chia sẻ sau khi tham gia lớp tập huấn tại xã Kiên Mộc, bà Hoàng Thị Lành cho biết, trước đây bà rất ngại sử dụng điện thoại thông minh vì sợ thao tác sai. “Được hướng dẫn từng bước, tôi thấy việc sử dụng các ứng dụng không quá khó như mình nghĩ. Giờ tôi có thể tự tra cứu thông tin, thanh toán tiền điện, tiền nước qua điện thoại, rất tiện lợi”, bà Lành nói.

Còn tại xã Thống Nhất, anh Triệu Văn Dũng, thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng cho rằng, việc được tập huấn bài bản giúp anh tự tin hơn khi hỗ trợ người dân. “Trước đây mình biết sử dụng nhưng chưa biết cách hướng dẫn lại cho người khác. Sau tập huấn, mình hiểu rõ hơn và có thể giúp bà con trong thôn, nhất là người lớn tuổi, từng bước làm quen với công nghệ”, anh Dũng chia sẻ.

Đặc biệt, vai trò của Tổ công nghệ số cộng đồng ngày càng được khẳng định như một “cầu nối” quan trọng giữa chính quyền và người dân trong tiến trình chuyển đổi số. Đây là lực lượng nòng cốt tại cơ sở, am hiểu địa bàn, gần gũi với người dân, có khả năng hướng dẫn, hỗ trợ trực tiếp từng hộ gia đình. Khi lực lượng này được trang bị đầy đủ kỹ năng, hiệu quả lan tỏa sẽ lớn hơn nhiều so với các hình thức tuyên truyền đơn lẻ.

Thực tế cho thấy, tại nhiều khu vực nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, việc tiếp cận công nghệ số vẫn còn hạn chế. Không ít người dân còn e ngại khi sử dụng các ứng dụng trực tuyến, đặc biệt là các dịch vụ liên quan đến tài chính hay thông tin cá nhân. Vì vậy, việc tổ chức tập huấn theo hướng gần gũi, dễ hiểu, có người hướng dẫn trực tiếp đã giúp xóa bỏ tâm lý e dè, tạo niềm tin cho người dân.

Khi người dân bắt đầu sử dụng thành thạo các nền tảng số, những lợi ích mang lại là rất rõ ràng. Các thủ tục hành chính có thể thực hiện ngay tại nhà, giảm thời gian đi lại; việc thanh toán không dùng tiền mặt giúp giao dịch thuận tiện, minh bạch; các ứng dụng công nghệ hỗ trợ sản xuất, kinh doanh mở ra thêm cơ hội phát triển kinh tế.

Từ những bước đi ban đầu, một hệ sinh thái số ở cơ sở đang dần hình thành, nơi cán bộ và người dân cùng tham gia, cùng sử dụng và cùng hưởng lợi. Khi mỗi Bí thư chi bộ, Trưởng thôn, mỗi thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng trở thành một “hạt nhân số”, quá trình chuyển đổi số sẽ không còn là nhiệm vụ riêng của ngành chức năng, mà trở thành phong trào lan tỏa trong toàn xã hội.

Đó cũng là nền tảng quan trọng để Lạng Sơn tiến tới mục tiêu phát triển chính quyền số, kinh tế số và xã hội số một cách bền vững, trong đó người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể của quá trình chuyển đổi.