Động lực thúc đẩy tăng trưởng

Bối cảnh mới đòi hỏi mô hình tăng trưởng mới

Trong những năm qua, chính sách kinh tế của Việt Nam luôn tập trung vào việc bảo đảm ổn định vĩ mô, giữ vững các cân đối lớn của nền kinh tế, kiểm soát lạm phát và củng cố niềm tin của thị trường. Song theo đánh giá từ giới chuyên gia, ổn định vĩ mô mới chỉ là điều kiện cần. Năng lực tăng trưởng thực chất được tạo ra ở cấp độ doanh nghiệp (DN), ngành kinh tế, địa phương, dự án đầu tư và từng thị trường cụ thể.

Một nền kinh tế không thể tăng trưởng nhanh khi DN vẫn phải mất quá nhiều thời gian và chi phí cho việc hoàn tất thủ tục; khi nguồn vốn chưa đến được với những dự án có năng suất cao; khi đất đai, dữ liệu, công nghệ và nguồn nhân lực chưa được đưa vào sử dụng hiệu quả...

GS.TS Lê Văn Lợi - Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh, bên cạnh việc tiếp tục củng cố nền tảng vĩ mô, cần chuyển mạnh trọng tâm sang cải cách vi mô có tính đột phá.

Theo tinh thần đó, chính sách vi mô đột phá không phải là những giải pháp nhỏ lẻ hay sự hỗ trợ riêng biệt dành cho một vài DN. Đó phải là những cải cách có khả năng tác động trực tiếp vào các điểm nghẽn của hoạt động sản xuất, kinh doanh; tạo ra những thay đổi rõ ràng về chi phí, năng suất, khả năng huy động nguồn lực và động lực đổi mới của hàng triệu chủ thể kinh tế.

“Điều quan trọng là mỗi chính sách phải trả lời được 3 câu hỏi: Điểm nghẽn nào đang được tháo gỡ? Năng lực sản xuất nào sẽ được giải phóng? Và kết quả có thể được đo lường bằng những chỉ tiêu cụ thể như thế nào?” - GS.TS Lê Văn Lợi nhấn mạnh.

Bộ Tài chính cho biết, trong nửa đầu năm 2026, GDP của Việt Nam tăng 8,18% so với cùng kỳ. Đây cũng là mức tăng cao nhất trong vòng 16 năm qua. Tuy nhiên, kết quả này không cho phép chủ quan khi một số ngành, lĩnh vực vẫn chưa đạt được kịch bản, cần nỗ lực triển khai hiệu quả hơn nữa các chính sách, giải pháp để thúc đẩy tăng trưởng. Áp lực lạm phát còn nhiều thách thức, nhất là trong bối cảnh giá xăng dầu thế giới tiếp tục biến động. Đầu tư chưa chuyển hóa tương xứng thành năng lực sản xuất mới.

Thúc đẩy sự lớn lên của doanh nghiệp

PGS.TS Phạm Anh Tuấn - Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới nhấn mạnh, tăng trưởng cao, hay mục tiêu tăng trưởng 2 con số, phải dựa trên hai động lực căn bản: nâng cao năng suất lao động và nâng cao năng lực của DN, đặc biệt là DN trong nước.

Để thúc đẩy sự lớn lên của DN, ông Tuấn cho rằng cần tập trung vào 6 nhóm chính sách kinh tế vi mô quan trọng.

Đó là tiếp tục cải cách thể chế, giảm chi phí tuân thủ cho DN, khơi thông các nguồn lực, phát triển thị trường vốn cho toàn bộ hệ thống DN, có chính sách thuế nhằm hỗ trợ đầu tư, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; phát triển dữ liệu và hạ tầng số, nâng cao năng lực hấp thụ của DN trong nước.

Trong đó, về phát triển thị trường vốn cho toàn bộ hệ thống DN, theo ông Tuấn, quan sát tình hình 6 tháng đầu năm 2026 có thể thấy các DN nhỏ và vừa tiếp tục gặp khó khăn trong tiếp cận vốn.

Trong thời gian dài, tín dụng ngân hàng gần như là nguồn cung cấp vốn quan trọng nhất của nền kinh tế. Tuy nhiên, đây không phải là phương thức cung cấp vốn duy nhất và cũng chưa chắc là phương thức hiệu quả nhất trong các hệ thống tài chính tiên tiến.

“Do đó, Việt Nam cần mở rộng các kênh huy động vốn và cung cấp tín dụng cho DN, qua đó giảm sự phụ thuộc quá lớn vào nguồn vốn ngân hàng” – ông Tuấn nói.

Ông Tô Hoài Nam- Phó Chủ tịch Thường trực của Hiệp hội DN nhỏ và vừa Việt Nam cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là khoảng cách giữa quyền tiếp cận nguồn lực của DN nhỏ và vừa với khả năng tiếp cận trên thực tế. Theo ông Nam, DN đang gặp khó khăn trong tiếp cận vốn, đất đai, công nghệ, dữ liệu và nhân lực. Nhiều DN có đơn hàng, có thị trường nhưng vẫn không thể mở rộng sản xuất do không đáp ứng điều kiện thế chấp hoặc không tìm được mặt bằng phù hợp. “DN có cơ hội kinh doanh nhưng thiếu cơ hội tiếp cận nguồn lực đủ cho sự phát triển” - ông Nam nhấn mạnh. Bên cạnh đó, chi phí tuân thủ pháp luật đang trở thành gánh nặng đối với DN nhỏ và vừa...

Theo ông Nam, chính sách hỗ trợ hiện nay vẫn thiên về ưu đãi trực tiếp như miễn giảm thuế hoặc hỗ trợ tài chính, trong khi điều DN cần hơn là nâng cao năng lực quản trị, đổi mới công nghệ, xây dựng thương hiệu và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Từ thực tiễn đó, ông Nam đề xuất 3 ưu tiên chính sách gồm: Hoàn thiện thể chế để DN tiếp cận bình đẳng các nguồn lực sản xuất; chuyển từ tư duy hỗ trợ sang kiến tạo năng lực phát triển; xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ DN với sự tham gia của ngân hàng, cơ quan nghiên cứu, hiệp hội và cơ quan quản lý nhà nước.