Dự cảm 2021

Cùng chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, nguyên Bộ trưởng Thương mại Trương Đình Tuyển và TS Đỗ Thiên Anh Tuấn - giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright Việt Nam, trao đổi xung quanh vấn đề này.

PV:Với cái nhìn khách quan, các ông có thể đưa ra những nhận xét, đánh giá về những thành tựu mà nền kinh tế của chúng ta đạt được trong năm 2020 vừa qua khi mà đại dịch Covid-19 gây ra những xáo trộn ảnh hưởng trên toàn thế giới?

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan: Trong năm 2020, các doanh nghiệp thức tỉnh nhiều vấn đề về phát triển. Trong tình thế kinh tế khó khăn như hiện tại do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 trên toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam đã biết chuyển mình tìm lối thoát. Họ thấy rõ tồn tại của mình không tách rời khỏi những nhân tố khách quan trong môi trường chung của cộng đồng, từ đó đã tập trung quan sát Chính phủ ra chính sách, thái độ của xã hội với doanh nghiệp..để tự điều chỉnh trách nhiệm, tận dụng thời cơ vượt khó. Đó là điều rất quý. Tôi mong muốn trong thời gian tới doanh nghiệp tiếp tục ý thức như vậy.

TS Đỗ Thiên Anh Tuấn: Chúng ta phải thẳng thắn thừa nhận, những khó khăn hiện nay không hoàn toàn giống như bất kỳ khó khăn nào trong giai đoạn trước đây, đặc biệt là đại dịch Covid-19 là chưa từng có tiền lệ. Bên cạnh đó là những khó khăn mới nảy sinh như chủ nghĩa bảo hộ ngày càng tinh vi và phức tạp hơn, hay vấn đề về biến đổi khí hậu... Tất cả tạo nên những thách thức ngày càng nghiêm trọng đối với sự phát triển của kinh tế - xã hội nước nhà, từ đó đặt Chính phủ vào tình huống hết sức khó khăn đòi hỏi ý chí quyết tâm, sự gan góc để có thể vượt qua được.

Trong năm 2020, Chính phủ đã nỗ lực thúc đẩy tăng trưởng bằng “cỗ xe tam mã” bao gồm: tiêu dùng - xuất khẩu và đầu tư. Năm 2020 sức cầu tiêu dùng của nền kinh tế vẫn duy trì được mức tăng trưởng nhất định. Mặc dù không có sự đột biến nào đó trong bối cảnh dịch bệnh nhưng sức tiêu thụ của người dân chiếm khoảng trên 65% cơ cấu tổng tiêu dùng của xã hội.

Mặc dù trong bối cảnh dịch bệnh, nhưng nhờ có sự linh động khôn khéo của chính các doanh nghiệp, cộng với sự hỗ trợ của các chính sách của Chính phủ và các bộ ngành, các doanh nghiệp Việt Nam đã thúc đẩy được xuất khẩu. Thành quả xuất khẩu năm 2020 sẽ tiếp sức cho kinh tế trong nước trong năm 2021 và những năm tiếp theo.

PV:Nhiều ý kiến đánh giá sở dĩ chúng ta vượt qua được những khó khăn trong đại dịch Covid-19 là nhờ những yếu tố rất đặc trưng của nền kinh tế dựa chủ yếu và sản xuất và xuất khẩu nông sản. Liệu năm 2021 chúng ta vẫn nên tiếp tục phát huy hơn nữa những thế mạnh này hay còn có những giải pháp hiệu quả nào?

TS Đỗ Thiên Anh Tuấn: Trong năm 2021 này, tôi nhìn thấy triển vọng của “cỗ xe tam mã” tiếp tục là động lực cho tăng trưởng. Đó là cơ sở để kỳ vọng. Trong đó giữ vững và kích thích nhu cầu tiêu dùng của toàn xã hội sẽ là một trong những động lực rất lớn trong “cỗ xe tam mã”.

Động lực thứ hai, đó là đầu tư. Hiện các doanh nghiệp của Việt Nam bắt đầu thích ứng tốt hơn với bối cảnh của dịch bệnh. Trong giai đoạn đầu, doanh nghiệp còn bỡ ngỡ không biết tổ chức lao động như thế nào để đảm bảo các yêu cầu về phòng chống dịch hay như việc đứt gãy chuỗi cung ứng nguyên liệu khiến cho doanh nghiệp bị động. Tuy nhiên, đến nay các doanh nghiệp đã tìm được nguồn cung thay thế. Các nhà cung ứng trong nước và nước ngoài bắt đầu thích nghi trong bối cảnh mới đó và cố gắng nối lại chuỗi cung ứng. Từ đó, tạo động lực tốt trong năm 2021.

Về đầu tư công, năm 2020 Việt Nam đã đạt được kết quả lớn về giải ngân vốn đầu tư công, tạo “quán tính” rất cần thiết để chúng ta thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa các kế hoạch đầu tư công trong năm 2021 và kế hoạch đầu tư công trong trung hạn. Điều này rất quan trọng bởi đầu tư công tổng đầu tư của chúng ta vẫn rất lớn, chiếm trên 30% GDP của cả nước. Trong đó đầu tư công chiếm 30% tổng đầu tư toàn xã hội. Vì vậy, đầu tư công sẽ là chất xúc tác mạnh mẽ trong sự tăng trưởng.

Ngoài ra, năm 2021 chúng ta có khả năng đón được làn sóng đầu tư FDI mạnh mẽ. Bởi trong bối cảnh một thế giới bất định và biến đổi khó lường, dịch bệnh phức tạp, Việt Nam vẫn là một điểm sáng kinh tế và đang trở thành điểm đến an toàn của các nhà đầu tư quốc tế trên hành trình chuyển dịch làn sóng đầu tư có trách nhiệm và bền vững toàn cầu.

Thứ ba, đó là xuất khẩu. Độ mở và sự gắn kết với quốc tế của nền kinh tế nước ta ngày càng lớn. Mặc dù trong bối cảnh dịch bệnh, nhưng nhờ có sự linh động khôn khéo của chính các doanh nghiệp, cộng với sự hỗ trợ của các chính sách của Chính phủ và các bộ ngành, các doanh nghiệp Việt Nam đã thúc đẩy được xuất khẩu.

Ông Trương Đình Tuyển: Năm 2021 là năm mở ra cho Việt Nam nhiều cơ hội. Đầu tiên, Nghị quyết Đại hội Đảng XIII với sự chuẩn bị đầy đủ cả về văn kiện và nhân sự sẽ là một trong những động lực mới thúc đẩy nền kinh tế Việt Nam đi lên. Niềm tin vào Đảng được củng cố sau công cuộc chống tham nhũng, chống lãng phí… tạo điều kiện cho sự phát triển đất nước.

Quá trình chuyển đổi số đã khởi động trong năm 2020 sẽ tiếp tục được đẩy mạnh trong năm 2021, mở ra cơ hội tiếp theo cho nền kinh tế. Đặc biệt là chuyển đổi số trong nông nghiệp, công nghệ blockchain truy xuất nguồn gốc xuất xứ nông sản, giúp quản lý hiệu quả quá trình logistic vận chuyển sản phẩm từ nơi sản xuất đến thị trường tiêu thụ.

Cơ hội lớn cho nền kinh tế trong năm 2021 là việc 14/16 FTA hiện đã chính thức có hiệu lực, mở ra thị trường xuất khẩu lớn, đặc biệt cho mặt hàng nông sản. 59 dòng thuế giảm xuống mức 0, chủ yếu là các dòng thuế xuất khẩu, tạo điều kiện đặc biệt cho xuất khẩu nông lâm thủy sản. Để tận dụng được lợi thế này, Chính phủ cần vào cuộc tạo điều kiện tối ưu cho người nông dân. Ví dụ, với mặt hàng cây gỗ, gỗ tạo ra hiệu quả kinh tế lớn nhất là gỗ trên 7-8 tuổi. Tuy nhiên, người dân hiện chủ yếu khai thác gỗ ở độ tuổi 4-5 năm, không tạo ra hiệu quả kinh tế và giá trị tối ưu. Do đó, nhà nước cần kéo dài chu kỳ vay vốn hoặc có biện pháp hỗ trợ để người dân không chặt gỗ sớm, tạo ra giá trị cao hơn.

PV:Năm 2021 được dự báo là tình hình dịch bệnh chưa thể ổn định và kinh tế thế giới chưa có nhiều tín hiệu khả quan, vậy các doanh nghiệp nói riêng và các cơ quan quản lý nói chung cần phải làm gì để giữ vững và tận dụng thành quả của năm 2020 và tiếp tục phát triển trong năm 2021?

Ông Trương Đình Tuyển: Tôi cho rằng năm 2021 vẫn còn rất nhiều thách thức bên cạnh những cơ hội lớn cho nền kinh tế. Môi trường kinh tế quốc tế nhiều biến động sẽ gây áp lực cho nền kinh tế trong nước.

Thách thức lớn thứ hai là hiện tượng biến đổi khí hậu gây ra xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long và bão lũ lụt, tác động mạnh đến sản xuất nông nghiệp. Điều này đặt ra nhu cầu bức thiết phải chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nông nghiệp, thay cây lúa nước ngọt bằng các sản phẩm nông nghiệp khác có giá trị kinh tế cao hơn, chuyển dịch tư duy từ sản xuất nông nghiệp sang kinh doanh nông nghiệp. Cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ trên thị trường nội địa cũng là bài toán khó cho nền kinh tế nói chung và sản xuất nông nghiệp nói riêng. Người tiêu dùng ngày càng thông minh, họ hướng tới các sản phẩm chất lượng cao và đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Do đó, thách thức lớn với nền sản xuất nông nghiệp là chuyển dịch từ sản xuất manh mún sang sản xuất quy mô, chất lượng.

Bà Phạm Chi Lan: Cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam cần nhìn nhận năm 2021 là một năm tiếp tục khó khăn khi phải đối diện với diễn biến khó lường từ đại dịch Covid-19; tình hình kinh tế - chính trị thế giới bất ổn; thiên tai, bão lũ có thể tiếp tục xảy ra trong nước…

Đừng nghĩ chúng ta khắc phục được Covid -19, được thế giới khen là một nước tăng trưởng tốt trong năm 2020 mà chủ quan, lơ là trong việc phòng chống dịch. Doanh nghiệp phải ý thức được rằng trạng thái "bình thường mới" phức tạp, có nhiều nhân tố bất định, khó lường hơn rất nhiều. Và quan trọng nhất, ưu tiên hàng đầu vẫn là “chống dịch như chống giặc”. Có chống được dịch, giữ được môi trường kinh doanh an toàn thì mới nghĩ đến tồn tại, phát triển được.

Để đạt được kết quả tích cực trong năm 2021, ưu tiên số 1 của doanh nghiệp là tăng cường sự hiểu biết để nắm bắt kịp thời các vấn đề của thị trường. Mình có dự liệu được diễn biến của thị trường trong năm thế nào thì mới hoạch định được đường đi cho mình, hạn chế được những quyết định đầu tư sai.

Để làm được điều đó, doanh nghiệp cần liên kết với nhau. Rõ ràng các chủ thể trong thời gian qua đã ý thức được việc một mình không thể thắng được, nên lựa chọn đi cùng với những người khác, kể cả các doanh nghiệp cùng ngành, vốn dĩ trước đây nhìn nhau với phương diện là đối thủ cạnh tranh, nhưng thời điểm khó khăn do Covid-19 lại cùng nhau kết nối, tận dụng thế mạnh của doanh nghiệp A, bổ trợ cho sự yếu kém của bên B, dắt tay nhau cùng đi lên.

Kết nối giữa các doanh nghiệp Việt Nam càng cần hơn bao giờ hết để cạnh tranh với doanh nghiệp FDI trong thời hội nhập.

Ngoài ra, doanh nghiệp cần tham gia ngay vào công nghệ trong các khâu kinh doanh. Chuyển đổi số là một phần, đấy là cái chung mà mọi doanh nghiệp đều cần quan tâm tới, nhưng mà chuyển đổi trong các lĩnh vực cụ thể của từng ngành hàng, thì phụ thuộc cụ thể vào đặc tính của từng doanh nghiệp.

Ví dụ, trong nông nghiệp phải đạt được chất lượng thì mới tính đến chuyện làm ăn bền vững. Suy nghĩ của người tiêu dùng thay đổi rất nhanh, phải ý thức và coi trọng người tiêu dùng. Không để thị trường nông sản trong nước mang tiếng là thực phẩm bẩn, có hại đến sức khoẻ. Do vậy, các doanh nghiệp cần đổi mới công nghệ nâng cao chất lượng của mình, nhằm thay đổi suy nghĩ tiêu cực của người tiêu dùng trong nước, từ đó tạo tiếng vang sang các nước lân cận, trong khu vực cũng như toàn thế giới.

TS Đỗ Thiên Anh Tuấn: Năm 2021 và những năm tiếp theo, chúng ta hoàn toàn có thể đạt được mức tăng trưởng GDP 8%, 9% hay 10% nếu Chính phủ nhiệm kỳ mới có những quyết tâm đột phá. Tức là, nếu chúng ta quyết tâm đạt mục tiêu tăng trưởng tới 9% hay 10%, thì buộc chúng ta phải "đột phá" chứ không chỉ là làm tốt hơn những gì chúng ta đã và đang làm trong thời gian qua là xong.

Nếu như chúng ta vẫn là giữ vững được thành quả chống dịch, mục tiêu tăng trưởng sẽ khả thi. Chưa kể, chúng ta có khát vọng trong dài hạn đó là 2030 chúng ta phải trở thành một nước có thu nhập trung bình cao, năm 2045 có thu nhập cao.

Chúng ta hoàn toàn có cơ sở và tôi kỳ vọng, Chính phủ nhiệm kỳ mới cần phải mạnh mẽ nâng tốc độ tăng trưởng mục tiêu tăng thêm 0,5%, thậm chí là 1% so với mức chỉ tiêu mà Chính phủ đã đề xuất Quốc hội và đã được Quốc hội thông qua trước đây. Với các chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và những chỉ số khác trong năm 2021, chúng ta hoàn toàn có niềm tin có thể đạt được. Từ đó, sẽ tạo tiền đề để thực hiện thắng lợi mục tiêu đã đề ra cho giai đoạn 2021-2025.

Xin cảm ơn các chuyên gia!