Đưa bảo tàng đến gần hơn với học sinh

Đưa lịch sử từ không gian bảo tàng đến trường học

Thực tế cho thấy, khi được trực tiếp tham gia vào quá trình tìm hiểu và tái hiện lịch sử, học sinh không còn chỉ là người nghe, người xem thụ động mà có thể trở thành chủ thể khám phá, cảm nhận và truyền tải những câu chuyện của quá khứ. Từ việc nhập vai nhân vật, thể hiện lời thoại đến tìm hiểu bối cảnh lịch sử, các em có thêm cơ hội tiếp cận những sự kiện và số phận con người bằng trải nghiệm của chính mình.

Điển hình là sự kiện “Sen trong đá: Tâm sáng, lòng son” được tổ chức tại Trường THCS Ngô Sĩ Liên (Hà Nội) gần đây. Thông qua hoạt động sân khấu hóa do chính học sinh thể hiện, câu chuyện về những nữ chiến sĩ cách mạng như Võ Thị Sáu - nữ tử tù nhỏ tuổi nhất nhà tù Côn Đảo và Phạm Thị Vân (Phạm Thị Hoàng Ngân), cựu tù Hỏa Lò, được tái hiện bằng ngôn ngữ nghệ thuật gần gũi với lứa tuổi học đường.

Phần nhập vai thu hút sự chú ý của các khán giả nhỏ tuổi. Các em thích thú khi nhận ra bạn bè trên sân khấu, chăm chú theo dõi những câu chuyện về lòng yêu nước, sự hy sinh và tinh thần kiên cường của các thế hệ phụ nữ Việt Nam. Điều đáng chú ý ở cách làm này là hoạt động giáo dục bảo tàng được đưa vào môi trường học đường, tạo sự kết nối giữa kiến thức lịch sử với trải nghiệm thực tế. Những nhân vật vốn được biết đến qua sách giáo khoa, tư liệu nay hiện diện sinh động hơn, góp phần giúp học sinh hiểu rằng phía sau mỗi sự kiện lịch sử là những số phận, lựa chọn và sự hy sinh cụ thể.

Bên cạnh sân khấu hóa, việc đưa triển lãm, tư liệu và các chương trình giáo dục đến trường học cũng tạo điều kiện để học sinh tiếp cận di sản ngay trong môi trường quen thuộc. Cách làm này góp phần mở rộng đối tượng công chúng của bảo tàng, đồng thời bổ sung hình thức học tập trực quan cho nhà trường.

Đổi mới cách kể chuyện để nuôi dưỡng tình yêu di sản

Bà Nguyễn Thị Tuyết - Giám đốc Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam cho biết, trong nhiều năm qua, bảo tàng đã nỗ lực đưa các triển lãm, sự kiện và chương trình giáo dục ra khỏi không gian bảo tàng để đến với nhiều địa phương, đặc biệt là học sinh.

Theo bà, khi lịch sử được kể bằng những câu chuyện, số phận và ký ức chân thực, quá khứ có thể đến gần hơn với công chúng. Những câu chuyện ấy khơi gợi sự đồng cảm, giúp mỗi người hiểu sâu sắc hơn những giá trị mà các thế hệ trước đã gìn giữ và trao truyền.

Từ thực tiễn đó, có thể thấy việc đưa bảo tàng đến trường học không đơn thuần là mở rộng địa điểm tổ chức hoạt động, mà còn đòi hỏi sự thay đổi trong cách xây dựng nội dung và phương thức truyền tải. Với đối tượng học sinh, những chương trình có tính tương tác, giàu trải nghiệm và gắn với câu chuyện cụ thể sẽ tạo điều kiện để các em chủ động khám phá, thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một chiều.

Sự phối hợp giữa bảo tàng và nhà trường vì thế có vai trò quan trọng. Nếu bảo tàng cung cấp hệ thống hiện vật, tư liệu, câu chuyện và kiến thức chuyên môn, nhà trường là môi trường giúp những nội dung ấy kết nối với chương trình học tập, tâm lý lứa tuổi và quá trình hình thành nhân cách của học sinh. Sự kết hợp này có thể góp phần làm phong phú phương pháp giáo dục lịch sử, văn hóa, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận di sản cho thế hệ trẻ.

Ở góc độ nhà trường, những hoạt động như vậy còn tạo cơ hội để học sinh nhận thức rõ hơn về trách nhiệm của mình đối với lịch sử và cộng đồng. Bà Phạm Thu Hà - Hiệu trưởng Trường THCS Ngô Sĩ Liên cho rằng, giáo dục lịch sử không chỉ hướng đến việc ghi nhớ sự kiện hay nhân vật, mà còn góp phần hình thành những giá trị sống tích cực. Từ câu chuyện về lòng yêu nước, tinh thần kiên cường và sự hy sinh của các thế hệ đi trước, học sinh có thể liên hệ với trách nhiệm học tập, ứng xử và cống hiến trong cuộc sống hôm nay.

Trong bối cảnh yêu cầu đổi mới giáo dục ngày càng được đặt ra, bảo tàng cần tiếp tục phát huy vai trò là thiết chế lưu giữ, nghiên cứu và lan tỏa giá trị di sản, đồng thời chủ động tìm kiếm những phương thức kết nối với công chúng trẻ. Những chuyến triển lãm lưu động, chương trình trải nghiệm, hoạt động sân khấu hóa hay các hình thức tương tác phù hợp có thể tạo nên những nhịp cầu đưa lịch sử đến gần hơn với học sinh.

Theo ThS Nguyễn Đắc Tới - nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu di sản (Viện Nghiên cứu văn hóa và phát triển), để bảo tàng, di tích và các khu di sản thực sự trở thành không gian học tập và trải nghiệm hấp dẫn cho thế hệ trẻ, các chương trình giáo dục di sản cần được thiết kế bài bản, có phương pháp khoa học và áp dụng những cách tiếp cận mới. Các bảo tàng và di tích cần liên tục đổi mới trong cách truyền tải để người học cảm nhận rằng lịch sử không phải là điều xa vời mà luôn gắn bó mật thiết với đời sống hiện tại, trở thành nơi giáo dục trải nghiệm cho những thế hệ trẻ, bởi sau này, các em chính là những thế hệ sẽ quyết định số phận của di sản.

Khi bảo tàng bước ra khỏi không gian trưng bày truyền thống để đồng hành cùng nhà trường, di sản có thêm cơ hội hiện diện trong đời sống học đường. Quan trọng hơn, những câu chuyện của quá khứ không chỉ được lưu giữ trong hiện vật, tư liệu mà còn tiếp tục được tiếp nhận, cảm nhận và trao truyền qua nhận thức, tình cảm và hành động của thế hệ trẻ.