Đưa công nghệ vào Hợp tác xã: Nâng giá trị nông sản, mở lối đầu ra - Bài cuối: Đầu ra nông sản – Hợp tác xã tìm đường đi bền vững cho sản phẩm
Sản xuất an toàn, ứng dụng công nghệ cao mới là một nửa chặng đường của các Hợp tác xã (HTX) trên địa bàn TPHCM. Nửa còn lại là đưa sản phẩm đến người tiêu dùng, hạn chế phụ thuộc thương lái và tạo dòng tiền ổn định. Thời gian qua, nhiều mô hình HTX trên địa bàn thành phố đang chuyển dần từ bán nông sản thô sang xây dựng thương hiệu, chế biến, thương mại điện tử và liên kết với hệ thống phân phối.
Xây thương hiệu từ sản phẩm
Hiện nay, nhiều HTX tiêu biểu của TPHCM đã xây dựng nhiều thương hiệu riêng cho mình, trong đó có đến 50% sản phẩm OCOP do các HTX sản xuất. Chỉ tính riêng trong 6 tháng đầu năm, UBND TPHCM đã phê duyệt kết quả đánh giá, phân hạng và công nhận sản phẩm thuộc chương trình OCOP, công nhận đối với 14 sản phẩm tiêu biểu.
Đáng chú ý, trong nhóm các sản phẩm này có 7 sản phẩm được công nhận lại đạt hạng 4 sao và 7 sản phẩm đăng ký mới đạt hạng 3 sao. Các HTX tiêu biểu như HTX Cần Giờ Tương Lai có 7 sản phẩm được công nhận OCOP 4 sao. Các sản phẩm, gồm tôm thẻ tươi đông lạnh, tôm thẻ một nắng, tôm sú thiên nhiên, tôm sú một nắng, tôm khô, khô cá dứa một nắng và xoài cát Cần Giờ.
Ghi nhận của chúng tôi, hiện nay nhiều HTX cũng đang nỗ lực để xây dựng các thương hiệu riêng. Tại HTX Bưởi da xanh Sông Xoài gắn đầu ra với vùng nguyên liệu. HTX này hiện có 120 thành viên, khoảng 200 ha, sản lượng khoảng 6.000 tấn mỗi năm và quảng bá trên sàn thương mại điện tử, nền tảng số. Theo ông Hồ Hoàng Kha, Giám đốc HTX Bưởi da xanh Sông Xoài, để giảm rủi ro giá mùa vụ, HTX chú trọng thương hiệu, hợp đồng dài hạn và đa dạng hóa sản phẩm. Đặc biệt, HTX đầu tư máy móc, nghiên cứu mứt vỏ bưởi, nhang bưởi, bưởi lên men, chè bưởi, dầu gội, tinh dầu bưởi. Cành, nhánh sau khi tỉa được tận dụng ủ phân hữu cơ, góp phần hình thành mô hình kinh tế tuần hoàn.

Tại HTX Ong Mật Thảo Trinh, bà Phạm Thị Thảo, Giám đốc HTX cho biết, đơn vị đang xây dựng đầu ra cho sản phẩm bắt đầu từ việc tạo thương hiệu riêng thay vì chỉ bán mật ong nguyên liệu. Những năm qua, HTX tập trung xây dựng thương hiệu Ong Mật Thảo Trinh, chú trọng câu chuyện nghề nuôi ong, nguồn nguyên liệu, vùng sản xuất và chất lượng sản phẩm. Sản phẩm được đóng gói, hoàn thiện nhãn mác và chuẩn hóa. HTX kết nối doanh nghiệp, đại lý, cơ sở kinh doanh, đồng thời mở rộng bán hàng qua website, mạng xã hội và thương mại điện tử. “HTX mong muốn hướng đến thị trường yêu cầu cao hơn, liên kết doanh nghiệp cung cấp mật ong nguyên liệu và sản phẩm phục vụ xuất khẩu”, bà Thảo chia sẻ.
Rau sạch tìm đường vào hệ thống phân phối
Ghi nhận tại HTX Nông nghiệp Tuấn Ngọc, đơn vị này mỗi tháng cung cấp khoảng 15 tấn rau sạch ra thị trường, doanh thu khoảng 4,5 tỷ đồng mỗi năm. HTX đã chuyển giao công nghệ cho 3 mô hình tại nhiều khu vực và tỉnh, thành lân cận, với tổng diện tích khoảng 6.000 m2.

Theo ông Lâm Ngọc Tuấn, Giám đốc HTX Nông nghiệp Tuấn Ngọc, kinh nghiệm của HTX là xây dựng đầu mối bao tiêu nông sản để đưa vào hệ thống phân phối siêu thị. Cách làm này giúp mở rộng vùng nguyên liệu, chuyển giao công nghệ cho nông dân và tạo sinh kế ổn định. Tại HTX Tuấn Ngọc cũng ứng dụng IoT theo dõi nhiệt độ, độ ẩm, dinh dưỡng và ánh sáng. Người quản lý có thể giám sát, điều khiển bằng điện thoại hoặc máy tính có internet.
Theo ông Phùng Văn Hoà, Giám đốc HTX Dịch vụ Nông nghiệp Láng Lớn, hiện nay đơn vị này cũng đã tập hợp được 7 thành viên, để sản xuất bơ và cá chình. Vùng nguyên liệu nhỏ nên HTX liên kết với bà con để tăng sản lượng, hướng tới đối tác lớn hơn. Đáng chú ý, HTX đã xây dựng thương hiệu bơ nhưng chưa có hướng chế biến sâu, mong được hỗ trợ nghiên cứu. Cá chình cũng khó phát triển sản phẩm chế biến giá trị cao. Trong bối cảnh đó, HTX Láng Lớn xây dựng đầu ra gắn với mở rộng vùng nguyên liệu. Khi sản lượng nhỏ, liên kết với các hộ xung quanh là khâu quan trọng để HTX tăng quy mô.
Từ nông sản thô đến giá trị sâu hơn
Tại HTX Vườn Lan Việt, đơn vị này chọn cách tiếp cận mới mẻ để tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Bà Liêu Thị Kim Phượng, Giám đốc HTX Vườn Lan Việt cho biết, đơn vị không chỉ bán cây, bán hoa mà xây dựng chuỗi giá trị Dendrobium. HTX phát triển cây giống trong chai nuôi cấy in vitro, cây giống pot, lan thương phẩm có hoa và các dòng Dendrobium lai tạo.
Cũng theo bà Phượng, hiện nay HTX liên kết ba phòng thí nghiệm, vườn ươm, hộ trồng lan và đơn vị phân phối. Một tổ hợp lai có thể tạo cây giống trong chai, cây giống thuần dưỡng, cây trưởng thành có hoa và dòng phục vụ người sưu tầm. “Cách làm giúp HTX tiếp cận nhiều nhóm khách hàng và giảm phụ thuộc vào một sản phẩm. HTX nghiên cứu dòng Dendrobium có hoa, giá mục tiêu khoảng 100.000 đồng cho ba cây, phục vụ trang trí và quà tặng”, bà Phượng cho biết.

Đặc biệt, hiện nay HTX này đã phát triển thương hiệu VUONLANVIET, gắn hoa lan với nghiên cứu, lai tạo và công nghệ; đồng thời kết nối đối tác Nhật Bản, Úc, Trung Quốc. Riêng hai sản phẩm chai mô và cây giống pot Dendrobium đạt OCOP 3 sao năm 2024.
Chính sách phải chuyển từ hỗ trợ bề nổi sang hỗ trợ đầu ra
Về đổi mới mạnh mẽ mô hình HTX trên địa bàn trong kỷ nguyên mới, ông Nguyễn Văn Đa, Thành ủy viên, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM cho rằng, cần đổi mới mô hình HTX, hình thành hệ sinh thái liên kết giữa HTX, doanh nghiệp và hộ sản xuất. Theo ông Đa, cần chú trọng sau thu hoạch, bao tiêu, logistics, phân phối và chuyển đổi số giúp minh bạch chuỗi cung ứng.

Theo TS Phí Thị Diễm Hồng, tính đến tháng 7/2026 toàn thành phố có 429 HTX đăng ký, 319 HTX đang hoạt động. Khảo sát tại 148 HTX cho thấy 23,5% có vốn dưới 1 tỷ đồng; 45,4% từ 1-5 tỷ đồng; 18,5% HTX có quy mô từ 5-10 tỷ và 12,6% HTX có vốn trên 10 tỷ. “Do vốn nhỏ đã khiến hạn chế trong đầu tư máy móc, kho, sơ chế, chế biến và vùng nguyên liệu. Vì vậy, các HTX trên địa bàn cũng chưa có được cơ hội để bứt phá mạnh mẽ hơn”, bà Hồng nhìn nhận.
Đại diện các HTX cũng kiến nghị, hiện nay nông sản vẫn tiêu thụ ở dạng thô, chưa qua sơ chế, làm giảm giá trị và khả năng đàm phán. Điểm nghẽn là chi phí đầu tư lớn, vốn đối ứng cao, thủ tục hỗ trợ và giải ngân phức tạp. Do đó, thành phố cần đơn giản hóa giải ngân cho đơn vị đạt VietGAP, GlobalGAP để nâng cấp hạ tầng, thiết bị. Bên cạnh đó, thành phố cần chuyển hỗ trợ từ hội chợ sang nghiên cứu thị trường, đàm phán, chuẩn hóa phân phối.
Định hướng của ngành nông nghiệp TPHCM, công tác hỗ trợ HTX thời gian tới sẽ tập trung vào hiệu quả, công nghệ bảo quản, đóng gói, bao bì thân thiện môi trường và số hóa bán hàng. Tính đầu ra từ sản xuất để giúp nâng giá trị, thu nhập thành viên cho các HTX.
Hơn bao giờ hết, TPHCM cần có cơ chế, chính sách phù hợp để các HTX được tiếp cận công nghệ phù hợp quy mô sản xuất; về dữ liệu, phần mềm quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc; về thương mại điện tử; về đào tạo, tập huấn, chuyển giao kỹ thuật cho lao động nông thôn, nhất là lao động trẻ và lao động chuyển đổi nghề. Từ đó, tạo động lực để các HTX đổi mới mạnh mẽ và đóng góp lớn hơn cho tăng trưởng kinh tế - xã hội chung của thành phố./.