Dứa mở lối trên vùng đất khó Hà Tĩnh
Từ những diện tích đất đồi canh tác kém hiệu quả, nhiều hộ dân ở Hà Tĩnh đang mạnh dạn chuyển sang trồng dứa theo mô hình liên kết với doanh nghiệp, tổ hợp tác. Bước chuyển này không chỉ mang lại nguồn thu cao hơn cho người dân mà còn mở ra hướng hình thành các vùng nguyên liệu tập trung phục vụ chế biến, xuất khẩu.
Từ đất trống bạc màu đến vùng dứa liên kết
Những ngày đầu hè, trên các vùng đất đồi thấp ở xã Kỳ Hoa, Cẩm Xuyên, Cẩm Hưng hay Kỳ Xuân của tỉnh Hà Tĩnh, màu xanh của dứa đang phủ dần lên những khu đất trước đây chủ yếu trồng màu, trồng ổi hoặc bỏ hoang sau nhiều vụ sản xuất kém hiệu quả.
Tại xã Cẩm Quan và Kỳ Hoa, ông Trương Xuân Hà (Chủ nhiệm) cùng các thành viên Tổ hợp tác Sản xuất dứa Ngân Hà đang bước vào vụ thu hoạch đầu tiên sau gần 2 năm triển khai mô hình liên kết với Công ty cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao (DOVECO). Trên diện tích 8,5ha, những luống dứa Cayen, dứa Queen phát triển đồng đều, quả lớn, được doanh nghiệp thu mua tận nơi.
Ông Hà cho biết, thời điểm bắt đầu triển khai mô hình, các thành viên tổ hợp tác gần như chưa có kinh nghiệm với loại cây trồng này. Từ khâu cải tạo đất, xuống giống, chăm sóc đến xử lý sâu bệnh đều phải học từ đầu.
“Vụ đầu tiên chúng tôi không nghĩ đến lãi lớn, chủ yếu là làm để tích lũy kinh nghiệm. Nhưng cuối vụ, bình quân mỗi ha cho lợi nhuận trên dưới 150 triệu đồng. Điều quan trọng nhất là bà con đã nắm được kỹ thuật sản xuất và có đầu ra ổn định”, ông Hà nói.
Sau thành công bước đầu, tổ hợp tác tiếp tục đứng ra làm cầu nối chuyển giao kỹ thuật, liên kết với người dân mở rộng diện tích sang các địa phương lân cận như Cẩm Lạc, Kỳ Xuân, Kỳ Anh, Kỳ Hoa…
Theo ngành nông nghiệp Hà Tĩnh, đến cuối tháng 2/2026, toàn tỉnh đã phát triển hơn 379ha dứa. Trong đó, khoảng 321ha do doanh nghiệp trực tiếp tổ chức sản xuất thông qua hợp tác và thuê đất của Công ty cổ phần Chăn nuôi Bình Hà tại các xã Kỳ Hoa, Kỳ Lạc, Kỳ Văn, Cẩm Xuyên, Cẩm Duệ và Cẩm Lạc. Gần 60ha còn lại được phát triển theo hình thức liên kết với các hộ dân tại nhiều địa phương khác.
Việc doanh nghiệp tham gia sâu vào sản xuất giúp người dân yên tâm hơn về đầu ra cũng như kỹ thuật canh tác. Nhiều hộ trước đây e ngại chuyển đổi cây trồng nay đã mạnh dạn đăng ký tham gia.
Hướng tới vùng nguyên liệu quy mô lớn
Không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao, cây dứa còn được đánh giá phù hợp với điều kiện tự nhiên của Hà Tĩnh. So với nhiều loại cây trồng khác, dứa chịu hạn tốt, ít bị ảnh hưởng bởi gió bão – yếu tố thường xuyên gây thiệt hại cho sản xuất nông nghiệp ở miền Trung.
Từ hiệu quả bước đầu, nhiều địa phương đang xem đây là hướng chuyển đổi phù hợp trên các diện tích đất đồi, đất vườn kém hiệu quả, thay thế dần những loại cây có giá trị kinh tế thấp như keo, sắn hay ngô.
Tại xã Cẩm Hưng, chính quyền địa phương đang phối hợp với doanh nghiệp hỗ trợ người dân mở rộng diện tích trồng. Ngoài nguồn hỗ trợ từ doanh nghiệp, xã còn hỗ trợ thêm 10 triệu đồng/ha chi phí làm đất và phân bón cho các hộ, tổ hợp tác hoặc hợp tác xã tham gia liên kết sản xuất.
Ông Lê Ngọc Hà, Chủ tịch UBND xã Cẩm Hưng cho biết, năm nay địa phương đặt mục tiêu phát triển khoảng 10ha dứa tại các thôn Sơn Nam, Hưng Tân, Hưng Tiến, Đông Thuận và Hưng Trung. Đến nay, người dân đã xuống giống 6ha, diện tích còn lại sẽ tiếp tục triển khai trong thời gian tới.
“Để việc chuyển đổi đạt hiệu quả lâu dài cần sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp và người dân. Quan trọng nhất là phải xây dựng được chuỗi liên kết ổn định từ sản xuất đến tiêu thụ”, ông Hà nói.
Hiện Hà Tĩnh có khoảng 8.000ha đất được đánh giá phù hợp để phát triển cây dứa. Trong năm 2026, có 17 xã đăng ký trồng với tổng diện tích khoảng 653ha. Nếu hoàn thành kế hoạch, diện tích dứa toàn tỉnh sẽ vượt mốc 1.000ha.
Dù vậy, theo đánh giá của ngành chuyên môn, việc phát triển cây dứa vẫn còn nhiều khó khăn. Ông Phan Văn Huân, Trưởng phòng Trồng trọt, Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi Hà Tĩnh cho rằng sản xuất hiện nay vẫn còn nhỏ lẻ, phân tán, chưa hình thành được vùng nguyên liệu quy mô lớn và ổn định phục vụ chế biến, xuất khẩu.
Nhiều diện tích đất có tiềm năng nhưng chưa được khai thác hiệu quả do hạn chế về vốn đầu tư, hạ tầng sản xuất và liên kết thị trường. Việc ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất, nhất là công nghệ giống, kỹ thuật canh tác và bảo quản sau thu hoạch cũng chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm.
Để khai thác hiệu quả tiềm năng của cây dứa, Hà Tĩnh đang định hướng phát triển theo chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ. Tỉnh tiếp tục thúc đẩy hợp tác với các doanh nghiệp như DOVECO, Công ty cổ phần Nafoods nhằm hình thành vùng nguyên liệu tập trung gắn với nhà máy chế biến.
Theo định hướng của ngành nông nghiệp, diện tích dứa chuyên canh sẽ tiếp tục được mở rộng trên các vùng đất phù hợp, phấn đấu đạt quy mô hơn 3.000ha vào năm 2030.
