Đưa văn hóa truyền thống vào âm nhạc

Ca sĩ Hoàng Thùy Linh có thể coi là người tiên phong khi cô khai thác hình ảnh Mị trong văn học, cùng văn hóa vùng cao vào nhạc phẩm “Để Mị nói cho mà nghe”. Sau đó là các hình ảnh, biểu tượng, sắc thái dân gian vào “Kẻ cắp gặp bà già”, “See tình”, “Gieo quẻ”, “Bánh trôi nước”… tạo nên hiệu ứng tích cực, không chỉ trong nước mà còn được công chúng, nghệ sĩ quốc tế yêu thích.

Hòa Minzy với các MV “Không thể cùng nhau suốt kiếp” khai thác hình ảnh văn hóa cung đình, lịch sử triều Nguyễn. Đặc biệt nổi bật với “Bắc Bling”, ca sĩ Hòa Minzy kết hợp cùng NSUT. Xuân Hinh và nghệ sĩ Tuấn Cry đưa các làn điệu, hình ảnh văn hóa Dân ca Quan họ Bắc Ninh, Xẩm, Ca trù, Chầu văn phối với Rap hiện đại, thu hút đến nay hơn 328 triệu lượt xem.

Với “Mục hạ vô nhân”, Soobin, Binz và NSND Huỳnh Tú đã đưa xẩm Bắc Bộ, cụ thể là Xẩm chợ, hòa với Rap, với các hình ảnh chợ làng, ao nước, đình làng, quán xá vỉa hè, tranh Đông Hồ, trò chơi dân gian cùng nhạc cụ truyền thống bộ gõ, bộ dây, bộ hơi….

Gần đây, ca sĩ Phương Mỹ Chi và nhóm DTAP cho ra mắt album “Dân chơi dân ca”, sử dụng Cải lương, Tuồng cổ, Hát xoan Phú Thọ, Dân ca Thái, hát Xẩm, Dân ca Huế, Văn hóa Khmer Nam Bộ… vào các nhạc phẩm đương đại, từ hình ảnh đến giai điệu.

Theo nghệ sĩ Mai Thanh Sơn - nghệ sĩ độc tấu với các dàn nhạc uy tín trong và ngoài nước, âm nhạc truyền thống là tài sản vô giá. Khi ranh giới giữa các nền văn hóa và phong cách âm nhạc dần bị xóa mờ, âm nhạc truyền thống chính là mạch nguồn giúp nghệ sĩ khẳng định bản sắc riêng để không bị hòa tan và tạo ra sự nhận diện khác biệt với thế giới. Chất liệu dân gian hay âm hưởng truyền thống là một nguồn tài sản "vô giá" nhưng lại "hoàn toàn miễn phí" mà người nghệ sĩ sáng tạo nên biết cách khai thác để làm giàu cho tư duy âm nhạc của mình.

Theo anh, việc đưa âm nhạc truyền thống vào các sáng tác đương đại còn là trách nhiệm của người làm nghệ thuật đối với thế hệ tương lai. Giới trẻ không chỉ là lực lượng khán giả đông đảo nhất, mà họ còn giữ vai trò then chốt trong sự phát triển của xã hội, là cầu nối mang văn hóa Việt Nam từ hiện tại bước vào tương lai. Nếu chúng ta không bảo tồn và phát huy giá trị của âm nhạc truyền thống thế hệ trẻ sẽ rất dễ mất đi sợi dây kết nối với cội nguồn văn hóa. Đưa giá trị truyền thống vào đời sống âm nhạc đương đại là một cách tự nhiên góp phần thực hiện nhiệm vụ quan trọng đó.

Còn đạo diễn Tây Phong - đạo diễn sân khấu tại TPHCM chia sẻ: Trước hết cần nhìn âm nhạc truyền thống như một thể loại âm nhạc, bên cạnh những thể loại khác như cổ điển, jazz... Những thể loại này đều cần một quá trình làm quen và học cách nghe, thì Tuồng, Chèo, Ca trù, Quan họ, Xẩm... cũng không ngoại lệ. Không nên mặc định rằng người trẻ không thích truyền thống, có thể đơn giản là các em chưa có đủ cơ hội để nghe và hiểu nó. Theo anh, hiện nay, nhiều ca khúc đại chúng đã làm khá tốt việc tạo cầu nối này khi đưa chất liệu truyền thống vào âm nhạc đương đại. Có khi giữ nguyên một phần giai điệu, có khi thay đổi tiết tấu, phối khí hoặc lai ghép với những thể loại đang được giới trẻ quan tâm. Đây là một nhánh rất hiệu quả để phổ cập và tạo sự tò mò ban đầu.

Tuy nhiên, đó mới chỉ là một con đường. Một con đường khác có chiều sâu và lâu dài hơn là đưa âm nhạc truyền thống vào môi trường giáo dục. Có thể bắt đầu từ những chương trình ngoại khóa, những buổi trải nghiệm, hoặc xa hơn là đưa một số nội dung trở thành môn học có tính điểm. Đạo diễn Tây Phong không nghĩ việc giúp một học sinh nhận biết một làn điệu, một bài bản hay phân biệt những đặc trưng cơ bản của Tuồng, Chèo, Ca trù, Quan họ, Xẩm… là quá khó.

Theo quan điểm của anh, vấn đề quan trọng hơn nằm ở giáo trình và người dạy. Muốn truyền thống tiếp tục sống thì không chỉ cần những sản phẩm “đưa truyền thống vào hiện đại”, mà cần tạo ra một thế hệ có khả năng nghe và cảm nhận truyền thống ngay từ nhỏ. Khi đó, truyền thống không còn là một thứ phải “cứu” hay “bảo tồn” từ bên ngoài, mà trở thành một phần của đời sống văn hóa tự nhiên của họ.