Dựa vào tai mắt của dân

Ảnh minh họa.

Bên cạnh các giải pháp mang tính kỹ thuật, việc đấu tranh phòng chống tham nhũng trong tình hình mới cần phát huy vai trò giám sát bởi tai, mắt của nhân dân thông qua hệ thống Mặt trận Tổ quốc. Cán bộ chịu sự giám sát của dân một cách thực chất, không chỉ giúp loại bỏ nạn tiêu cực vun vén tài sản bất chính mà còn hình thành văn hóa ứng xử minh bạch của nền công vụ vì dân.

Từ lâu, minh bạch tài sản, thu nhập của những người có chức vụ, quyền hạn vốn được kỳ vọng là giải pháp phòng chống tham những hữu hiệu. Thế nhưng, trên thực tế tài sản và thu nhập của các đối tượng thuộc diện phải kê khai có thực sự được minh bạch hay không vẫn luôn là câu hỏi lớn chưa thể trả lời thỏa đáng.

Ngay cả giới chức chịu trách nhiệm thực thi các quy định của pháp luật liên quan đến quản lý, kiểm tra, giám sát tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức cũng bày tỏ những trăn trở, băn khoăn. Cả hệ thống công quyền phải lưu giữ danh sách khổng lồ hàng triệu bản kê khai tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức, viên chức, mà trong điều kiện bình thường, không có cơ quan nào có thể kết luận toàn bộ các bản kê khai ấy đều khách quan, trung thực, chính xác.

Ý nghĩa thực chất của việc kê khai tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức, viên chức chỉ có thể bảo đảm khi hoàn thiện cơ chế kiểm soát các nội dung kê khai một cách hiệu quả.

Mới đây nhất, UBND TP Hồ Chí Minh kiến nghị Thanh tra Chính phủ nghiên cứu các hình thức công khai việc kê khai, tài sản, thu nhập trên các phương tiện thông tin đại chúng, niêm yết tại nơi công tác và tại địa phương nơi sinh sống, thông qua hệ thống Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam để người dân, xã hội có điều kiện thực hiện việc giám sát, qua đó góp phần phát hiện những trường hợp kê khai tài sản, thu nhập không đầy đủ, không trung thực.

Ngoài việc trả lương qua tài khoản như hiện nay, đề nghị Chính phủ cần thiết lập hệ thống thanh toán tín dụng đồng bộ trên toàn quốc, từng bước hạn chế thanh toán bằng tiền mặt, đồng thời quy định mọi khoản thu, chi đều phải minh bạch, mọi khoản mua sắm, tiêu dùng phải gắn với mã số của từng người thì việc kiểm soát, xác minh tài sản, thu nhập đạt hiệu quả.

UBND TP Hồ Chí Minh cũng kiến nghị Trung ương xây dựng phần mềm quản lý cơ sở dữ liệu kê khai tài sản, thu nhập, qua đó hằng năm đối với cán bộ, công chức, viên chức chỉ cần cung cấp thông tin khi có thay đổi, bổ sung mới.

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ, thống nhất cần triển khai để theo dõi, giám sát một cách liên tục, đầy đủ, khoa học biến động tài sản của cá nhân cũng như có thể kết nối, phối hợp kiểm tra việc kê khai tài sản đối với các cá nhân có liên quan với người kê khai, tạo điều kiện thuận lợi trong việc rà soát, kiểm tra, đánh giá được tính trung thực của các bản kê khai.

Phải thấy rằng, đời sống kinh tế- xã hội ngày nay đang thay đổi nhanh chóng. Những thành tựu về khoa học- công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin-internet đang làm thay đổi căn bản những quan niệm truyền thống về không gian và tác động trực tiếp đến những thang bậc giá trị xã hội.

Chỉ cần với một thiết bị công nghệ thông tin thông dụng, qua những thao tác không mấy khó khăn, người dùng có thể kết nối với thế giới rộng lớn. Với chiếc điện thoại di động, khoảng cách giữa con người với con người xích lại gần nhau hơn. Thành quả của sự ra đời nền văn minh công nghệ thông tin đã khiến cho các quyền của công dân trên thực tế dần được mở rộng nhờ vào việc tiếp cận, chia sẻ các nguồn thông tin khác nhau một cách nhanh chóng.

Nhờ đó, một thực tế là người dân đang có điều kiện gia tăng năng lực và hình thức giám sát đối với mọi cá nhân, tổ chức có trách nhiệm trong hệ thống công quyền. Bởi vậy, những hình thức giám sát mới xuất hiện cần được thể chế hóa bằng các quy định phù hợp với thực tiễn cuộc sống.

Trong đó, việc công khai kết quả kê khai tài sản, minh bạch thu nhập của cán bộ, công chức, viên chức trên các phương tiện thông tin sẽ có hiệu quả đặc biệt trong việc phòng ngừa tham nhũng. Những bộ dữ liệu chuẩn về tài sản, thu nhập của cán bộ công chức được công khai sẽ là cơ sở để người dân giám sát.

Kinh nghiệm ở Đông Nam Á, tại Singapore từ hơn 30 năm trước, đã chính thức lập ra cơ quan trưng cầu ý kiến người dân. Bất cứ ai muốn góp ý về bất cứ vấn đề gì thì đều có thể gửi ý kiến của mình, sau này cùng với việc phát triển của công nghệ thông tin, chính quyền xây dựng trang web để người dân thuận tiện vào gửi ý kiến của mình.

Bất cứ câu hỏi nào gửi tới, đều được trả lời và công bố trên trang web, và ai ai cũng có thể xem được chứ không để rơi vào im lặng, nếu ai đó chưa đồng ý thì có quyền yêu cầu, chất vấn lại. Khẩu hiệu chống tham nhũng của Singapore, nước được coi là “sạch” nhất châu Á bắt đầu bằng 4 chữ “Chóp bu trong sạch”. Sự trong sạch ấy kéo theo cả một hệ thống với cơ chế kiểm soát hữu hiệu, giám sát tính công khai, minh bạch, hiệu quả.

Ở nước ta, Quy chế dân chủ cơ sở, giám sát cộng đồng, giám sát của Mặt trận Tổ quốc, Thanh tra nhân dân... cần tiếp tục phát huy bằng những hình thức phù hợp với tình hình mới. Công khai minh bạch luôn là yêu cầu quan trọng hàng đầu của nền quản trị tiên tiến và hiệu quả.

Thực tế ở nước ta đã có quy định công khai trong nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước, trong đó có tài sản, thu nhập của “công bộc” nhưng công khai bằng hình thức nào để bảo đảm tính thực chất là vấn đề cần sự kiến giải, hoàn thiện. Thiết nghĩ, cần phải quy định rất rõ ràng những nội dung công khai dưới những hình thức phù hợp, trong thời hạn nhất định, như: đăng công báo, đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng, đưa lên cổng thông tin điện tử của các cơ quan, đơn vị, tổ chức có liên quan, đồng thời phải có quy định chặt chẽ về trách nhiệm cung cấp thông tin và trả lời của cá nhân, tổ chức có trách nhiệm giám sát.

Vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các thành viên của Mặt trận, và người dân sẽ phát huy tích cực một khi kết quả kê khai tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức, viên chức được công khai hóa trên các phương tiện truyền thông như kiến nghị của UBND TP Hồ Chí Minh.

Để thực hiện phương châm phòng chống tham nhũng làm cho cán bộ, công chức không thể tham nhũng vì cơ chế chính sách không có sơ hở để lợi dụng, cần hoàn thiện đồng bộ các quy định của pháp luật. Tuy nhiên, riêng việc áp dụng hình thức công khai tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức trên các phương tiện truyền thông, sẽ khiến cho người có chức vụ, quyền hạn phải cân nhắc hoặc “không dám” tham nhũng vì luôn có nguy cơ bị phát hiện và bị đưa ra ánh sáng pháp luật.