Đừng để người mẹ đơn độc sau sinh

Chị N. là một phụ nữ trẻ, từng có cuộc sống năng động và nhiều kỳ vọng khi bước vào hành trình làm mẹ. Tuy nhiên, chỉ vài tuần sau sinh, chị bắt đầu rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài. Việc thiếu ngủ, kiệt sức và áp lực chăm sóc trẻ sơ sinh khiến tinh thần người mẹ dần suy giảm, thường xuyên xuất hiện cảm giác lo âu và tự trách bản thân.

Khi con được 6 tháng tuổi, tình trạng tâm lý của chị N. có dấu hiệu nghiêm trọng hơn. Chị xuất hiện những suy nghĩ tiêu cực kéo dài, cảm giác mất khả năng chăm sóc con và cần được hỗ trợ. Trong một thời điểm mất kiểm soát, gia đình đã kịp thời phát hiện và can thiệp, đưa chị trở lại trạng thái an toàn trước khi xảy ra hậu quả đáng tiếc.

Theo ThS.BS Nguyễn Phương Linh - Viện Sức Khoẻ Tâm Thần (Bệnh viện Bạch Mai), đây là trường hợp điển hình của trầm cảm sau sinh nặng kèm triệu chứng loạn thần, mức độ nguy hiểm nhất của bệnh lý này. Câu chuyện của chị N. không chỉ là một tình huống cá biệt trong bệnh viện, mà là lời cảnh báo về những cơn khủng hoảng âm thầm có thể diễn ra sau cánh cửa phòng sinh, khi người mẹ tưởng như đang ở trong giai đoạn hạnh phúc nhất lại có thể rơi vào trạng thái cô độc, bất lực và nguy hiểm nhất.

PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn - Viện trưởng Viện Sức khỏe tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, trầm cảm sau sinh thường xuất hiện trong khoảng 6 tuần đầu sau sinh nhưng có thể kéo dài suốt thời kỳ hậu sản. Đây là giai đoạn người phụ nữ phải đối mặt đồng thời với nhiều biến động lớn: thay đổi nội tiết, tổn thương thể chất sau sinh, thiếu ngủ kéo dài, áp lực chăm sóc trẻ sơ sinh và sự đảo lộn gần như hoàn toàn nhịp sống.

Một trong những “cú sốc” đầu tiên là sự thay đổi nhịp sinh học. Từ trạng thái mang thai, người mẹ bước ngay vào quá trình chăm sóc trẻ sơ sinh với lịch sinh hoạt bị phá vỡ. Những đêm thức trắng, những cữ bú liên tục, tiếng khóc của trẻ, sự lo lắng về sữa mẹ, cân nặng, giấc ngủ của con… tất cả tạo thành một chuỗi áp lực kéo dài. Với những phụ nữ sinh con lần đầu hoặc mang thai ngoài ý muốn, gánh nặng tâm lý này có thể còn lớn hơn.

Điều đáng nói là trong nhiều gia đình, những biểu hiện bất thường của người mẹ sau sinh lại dễ bị xem nhẹ. Buồn bã được cho là “ai sinh xong chẳng vậy”. Mất ngủ, cáu gắt, lo âu bị quy về “yếu đuối”, “nghĩ nhiều” hoặc “chưa quen làm mẹ”. Chính những định kiến ấy khiến không ít phụ nữ phải âm thầm chịu đựng, cho đến khi bệnh chuyển nặng.

Theo BSCKII Nguyễn Thị Ái Vân - Viện Sức khoẻ tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai), trầm cảm sau sinh thực chất là một “sự đổ vỡ sinh học”. Khi nhau thai bong khỏi cơ thể, nồng độ estrogen và progesterone vốn tăng rất cao trong thai kỳ sẽ giảm mạnh và đột ngột, tác động trực tiếp tới tâm thần và thể chất người mẹ.

PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn cũng phân tích thêm, sau sinh, cơ thể người mẹ còn đối mặt với nhiều tổn thương về thể chất, nguy cơ nhiễm trùng, rối loạn tuần hoàn… Những thay đổi này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh và sức khỏe tinh thần.

Nói cách khác, trầm cảm sau sinh không phải là sự yếu đuối hay thiếu cố gắng của người mẹ. Đó là phản ứng bệnh lý của cơ thể và tâm trí trước những biến đổi sinh học, tâm lý và xã hội quá lớn. Nhìn nhận đúng điều này là bước đầu tiên để gia đình bớt phán xét, xã hội bớt định kiến và người bệnh có cơ hội được hỗ trợ kịp thời.

Theo các bác sĩ, những dấu hiệu như người mẹ xa lánh con, mất ngủ kéo dài, thường xuyên khóc, cảm thấy tội lỗi, mất hứng thú với mọi việc, không còn khả năng chăm sóc bản thân hoặc xuất hiện ý nghĩ làm hại chính mình, làm hại con là những tín hiệu cảnh báo cần được can thiệp y tế. Đặc biệt, khi đã xuất hiện hoang tưởng, ảo giác hoặc ý định tự sát, tình trạng này không còn là khủng hoảng tâm lý thông thường mà là cấp cứu về sức khỏe tâm thần.

Các bác sĩ nhấn mạnh rằng, đối với phụ nữ sau sinh, gia đình chính là tuyến hỗ trợ đầu tiên và quan trọng nhất. Điều họ cần nhất là được thấu hiểu, tin tưởng rằng tình trạng của mình cần được quan tâm, giúp đỡ và sẻ chia.