Dừng siêu dự án lọc dầu 28 tỷ USD

Mô hình dự án Tổ hợp lọc hóa dầu Nhơn Hội.

Ngày vui ngắn chẳng tày gang...

Vẫn theo Chủ tịch UBND tỉnh Bình Định Hồ Quốc Dũng, sở dĩ tỉnh ngừng thu hút dự án này là do không đảm bảo tính khả thi, chậm trễ kéo dài, gây ảnh hưởng lớn đến tình hình thu hút doanh nghiệp khác đầu tư vào Khu kinh tế Nhơn Hội. Gần 2 tháng trước, tỉnh này cũng đã ra “tối hậu thư” cho nhà đầu tư là Tập đoàn Dầu khí Thái Lan (PTT) về tiến độ của siêu dự án, trong đó nhấn mạnh: nếu đến cuối tháng 6, PTT không có động thái cải thiện tích cực thì tỉnh buộc phải yêu cầu rút lui, dừng dự án.

Nhưng rồi, PTT đã không có hồi âm.

Cũng cần nhắc lại, khi mới đưa ra để thành lập dự án, thì đây là một dự án tổ hợp lọc dầu siêu khủng với tổng vốn đầu tư khoảng 28 tỷ USD, xây dựng tại Khu kinh tế Nhơn Hội với tổng diện tích 2.000 ha, công suất 660.000 thùng dầu thô/ngày, tương đương 30 triệu tấn/năm. Nguyên liệu dầu thô sẽ nhập khẩu từ Trung Đông, châu Phi, Nam Trung Mỹ, với 21 dòng sản phẩm lọc dầu và hóa dầu (gồm 11 sản phẩm lọc đầu và 10 sản phẩm hóa dầu). Mục tiêu mà PTT hướng tới là tiêu thụ trong nước 50%, còn 50% còn lại xuất khẩu. Tuy nhiên sau đó, chính PTT cho biết, họ cùng đối tác Saudi Aramco (Saudi Arabia) hạ quy mô, giảm công suất và lùi tiến độ đầu tư so với kế hoạch ban đầu. Vốn đầu tư của dự án cũng được điều chỉnh giảm xuống mức khoảng 22 tỷ USD, công suất chế biến dự kiến sẽ giảm xuống mức 400.000 thùng dầu/ngày.

Khi mới đưa ra, dự án khủng này được coi là rất đáng mừng, bởi lẽ nó sẽ đóng góp 3-4% GDP cả nước và khoảng 40% GDP cho tỉnh Bình Định, tạo việc làm trực tiếp cho khoảng 30.000 lao động và khoảng 100.000 lao động gián tiếp.

Cũng cần nói thêm, khi được phê duyệt bổ sung, dự án này nhận được hàng loạt ưu đãi: được áp dụng thuế suất thuế thu nhập DN 10% trong 15 năm; miễn thuế trong 4 năm đầu; giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo; được miễn thuế nhập khẩu dầu thô; miễn thuế nhập khẩu máy móc, thiết bị, vật tư mà trong nước chưa sản xuất được để xây dựng nhà máy…

Cảnh báo và hậu cảnh báo

Đầu tháng 5/2013, Bộ Công thương đã lên tiếng ủng hộ “siêu dự án” lọc dầu này, với quan điểm hoàn toàn ủng hộ việc xây dựng nhà máy, nếu chủ đầu tư chứng minh được năng lực thực sự. Thứ trưởng Bộ Công thương Hồ Thị Kim Thoa nhấn mạnh, “Chúng ta hiện mới chỉ có một dự án lọc dầu đi vào hoạt động nên việc kêu gọi đầu tư vào lĩnh vực này là cần thiết”. Tuy nhiên, lãnh đạo Bộ này cũng cẩn thận khi nói rằng, dự án lọc dầu tại Khu kinh tế Nhơn Hội của PTT mới chỉ ở giai đoạn tiền khả thi, để thực hiện cần phải qua nhiều bước quan trọng khác. Tại thời điểm đó, thông tin từ cơ quan chức năng, nếu được thông qua, dự án sẽ bắt đầu khởi công vào quý I-2016, xây dựng và đi vào hoạt động năm 2019.

Tuy nhiên, ngay từ lúc đó, đã có ý kiến “phản biện” cho rằng Bộ Công thương không nên đồng ý dự án, nhằm tránh tình trạng mất cân bằng cung cầu cũng như quá gần các điểm như Vũng Rô, Vân Phong, Dung Quất- nơi đã và đang được quy hoạch xây dựng nhà máy lọc dầu. Thậm chí có ý kiến “không tin” dự án xây dựng nhà máy lọc dầu của Thái Lan tại Nhơn Hội có thể thành hiện thực bởi tính khả thi không cao, và nói một cách ý nhị là “có nhiều vấn đề”. Khi đó, một chuyên gia dầu khí đã nói: Có thể PTT mạnh về tài chính nhưng thường thì không nhà đầu tư nào bỏ cả đống tiền ra để làm một dự án như thế cả.

Nhưng rồi dự án cũng khởi động. Sáng ngày 15/8/2013 diễn ra lễ công bố khởi động dự án, đó là cuộc họp báo tại TP Quy Nhơn do Tập đoàn Dầu khí Thái Lan (PTT) phối hợp với UBND tỉnh Bình Định tổ chức. Tại đây, nhà đầu tư cho biết, sau khi hoàn tất nghiên cứu khả thi chi tiết về kỹ thuật, công nghệ, thương mại, cuối năm 2013, PTT sẽ tiếp tục lựa chọn nhà thầu tư vấn tài chính. Cùng với việc nghiên cứu khả thi chi tiết dự án, nhà đầu tư xúc tiến lập dự án đánh giá tác động môi trường của dự án, không chỉ môi trường tự nhiên mà còn đánh giá tác động kinh tế, xã hội. Nhà đầu tư khẳng định sẽ nỗ lực để dự án được xây dựng xong trong thời gian khoảng từ 4-5 năm, dự kiến đến năm 2020 sẽ hoàn thành và đưa vào hoạt động. Lúc bấy giờ, ông Sukrit Surabotsopon- Phó tổng giám đốc PTT nhấn mạnh, báo cáo nghiên cứu khả thi chi tiết dự án sẽ được thực hiện vào tháng 4/2014. Phía tiếp nhận đầu tư, UBND tỉnh Bình Định cũng cam kết giúp nhà đầu tư PTT trong quá trình lập dự án nghiên cứu khả thi chi tiết.

Tiến độ triển khai của dự án ra sao không thật rõ ràng, chỉ biết rằng đến cuối tháng 4/2014 đã xuất hiện tin không vui cho dự án siêu khủng này. Đó là việc Bộ Tài chính không đồng thuận với những kiến nghị ưu đãi của chủ đầu tư, bởi lẽ các nội dung phân tích về công nghệ sử dụng, dự kiến nguồn nguyên liệu, thị trường tiêu thụ sản phẩm, phương án tài chính, hiệu quả kinh tế của dự án chưa được làm rõ.

Như vậy là, sau hơn 3 năm, sau rất nhiều hy vọng bên cạnh đó là nhiều cảnh báo và “can gián”, có thể nói dự án siêu khủng này đã đi đến hồi kết. Việc thu hút nhà đầu tư nước ngoài là cần thiết, nhưng tính khả thi của nó cần được nghiên cứu kĩ lưỡng, và cũng cần lắng nghe ý kiến từ nhiều phía. Tất nhiên, dự án nhà máy hóa lọc dầu cực khủng này chưa được triển khai nên cũng không thể nói nó đã gây ra hậu quả gì trên thực tế, nhưng trước mắt cần nỗ lực bù lại “thời gian đã mất” khi mải ngóng dự án nên phần đất “để dành” vào khoảng 2.000ha tại Khu kinh tế Nhơn Hội không được lấp đầy.