Dưới bóng mùa cách ly

Tôi nhớ lần đến Hà Nội vào tờ mờ sáng, cuốc bộ dọc phố cổ rồi ngồi cà phê ở vỉa hè phố Bà Triệu trước tòa soạn một tờ báo chờ cô bạn mãi chưa đến. Lại cuốc bộ ra bờ hồ Hoàn Kiếm và lặng lẽ ngồi xuống ghế đá. Nắng bắt đầu nhuốm lên màu sương óng ánh. Người chạy người đi dạo và nữa, ai đó đang quay mặt ra mặt hồ thiền định. Tôi nhìn ngọn nắng trôi đi kéo cả bóng tháp Rùa nghiêng dưới lớp chồi non bờ này và cả rêu xanh bay trong hoài niệm bờ kia. Ở một phiến đá khác ánh lên mái tóc nhung mượt, nhưng điều khiến tôi bị hút vào là đôi mắt ấy. Chiếc khẩu trang xinh xắn mơ vàng che đi một phần khuôn mặt và rồi ánh mắt như dậy lên mùi hương. Tôi đã ngồi sưởi nắng ở góc vắng trong đợt giãn cách xã hội, nhìn lá vàng và nhiều đôi mắt đen nâu ẩn giấu bí mật cuốn hút qua chiếc khẩu trang. Những đôi mắt đợi quay về với cuộc sống tự nhiên. Những đôi mắt chờ chồng nhớ con, những đôi mắt ứa tràn hy vọng về bản tâm trong lặng hóa giải những tai kiếp trong đời. Những đôi mắt kết nối con người với thiên nhiên, với muôn loài vật bé nhỏ tội nghiệp. Đôi mắt thấy thân thương quanh mình, trong khu vườn nhà với cỏ hoang và những cung đường quê.

Sự tĩnh tại không phụ thuộc nhiều khi ta di chuyển hay ngồi lại, nó là miền trong lặng bởi nước hồ thấy đến sự thật của bụi trần hư ảo. Tôi từng gặp những con người như vậy, họ phiêu du trong miền định tĩnh của gương tâm. Họ tự tại trong khoảng không nhiễu nhương mà ngày ngày họ vẫn lội mình qua đó. Cuộc đời là cuộc dịch chuyển khôn cùng của tâm thức, cả lúc ta dừng nghỉ thì sự dịch chuyển của thời gian cứ dần dà tước đi những tuổi ngày quý giá. Cái sự đi về đồng bằng miền quê, và cả nơi hoang sơ thinh vắng luôn giúp ta nới rộng miền tâm thức. Ta như gần hơn với khoảng tịnh liêu vốn thuần như hoa cỏ bình lặng tỏa hương, dẫu ta không cảm nhận rõ điều này. Mà cũng không nên biết, điều quan trọng là ai đang hướng về phía bóng mát của tỉnh thức. Như bạn tôi đã ngồi ở một quán cà phê mười lăm năm mà không để ý cây bồ đề bên cạnh lớn phỗng. Tôi cũng không quý tiếc cái chỗ bao năm ngồi đó cho đến ngày giãn cách xã hội, quán đóng, chạy xe qua nhìn góc phố vắng hoe lá vàng lấp dày ngõ mà ngơ ngẩn với lộc non nhưng nhức nảy nở giữa trời.

Đợt dịch Covid lần thứ 2 năm ngoái, trong thời gian giãn cách tôi cũng hạn chế tiếp xúc. Mỗi sáng tôi thường chế một ly cà phê đậm, trà ngon pha trong chiếc bình thủy nhỏ rồi chạy xe ra ngồi ở công viên chỗ vắng người. Chợt thấy Huế thanh bình và đẹp lạ lùng. Hoa nở rực dưới bụi nắng hồng. Những hàng cây tắm trong sắc màu. Bãi cỏ xanh lan cả xuống mặt sông. Những chiếc xe đạp nhẹ nhàng trôi trên con đường dọc hai bờ sông sạch tưng đến từng chiếc lá vàng. Vài nữ công nhân cầm chổi gặp nhau qua nụ cười sau chiếc khẩu trang, bên mi mắt chim ri. Bóng cây me khẽ động như nhắc về một thời bến Me thấp thoáng bóng giai nhân.

Những ngày mới tinh mơ đã đầy nắng. Nắng thấm vào sương làm rực lên sắc hồng ảo diệu. Thiên nhiên tạo nên vẻ đẹp thật giản đơn, và con người chỉ đủ năng lực chuyển tải thông điệp về cái đẹp bằng các loại hình nghệ thuật và điều đó xem như chiếc cầu nối để đưa mỗi ai trở về chiêm ngắm thứ vốn sẵn trong trời đất. Con đường từ cầu Dã Viên rẽ trái để xuống Kim Long nắng xuyên qua những hàng cây, nắng lấp lóa trên sông như một loài hoa mọc lên từ cõi mộng. Bên kia sông, đàn cò đậu kín trên những cây, thỉnh thoảng lại dập dờn dọc sông, có khi chúng bay ngang cầu Trường Tiền, vờn trên Đại Nội, theo hồ sen Hộ thành hào, rồi chập tối trở về trên tàng cây ngủ giấc an lành. Ấy là nhờ một đặc ân của thành phố Huế cấm săn bắt động vật hoang dã nằm trong chương trình xanh sạch sáng, thân thiện với môi trường thiên nhiên. Có lẽ đây là điều văn minh nhất trong những điều chân thật, nó khác với hướng văn minh chỉ thuần những ngôi nhà chọc trời, đèn hoa sáng rực nhưng thiếu bóng cây xanh và vắng tiếng chim trong phố, thiếu đi mối giao cảm giữa con người và tự nhiên.

Dường như cao xanh cũng muốn ta sống chậm hơn để tận hưởng vẻ đẹp xung quanh, để thấy đến từng hơi thở vô ra và thấy đến cả những nhọc nhằn ngay nơi thân tâm mình. Nhiều lúc ta đã sống chậm, để nhớ đến những người ở trong khu cách ly theo dõi biến chuyển của loài viruts corona, những người trong bệnh viện từ bác sĩ, y tá, điều dưỡng cho đến bệnh nhân, người thăm nuôi và vân vân. Tất cả như muốn phơi bày một sự thật luôn hiện hữu song chúng ta thường phớt lờ, thường khất hẹn rồi có lúc phải gánh một thứ nghiệp quá sức chịu đựng… Có lẽ con người đã lao nhanh về phía trước, đốt cháy quá mức thứ năng lượng quý hiếm khiến quỹ sống của chính mình và trái đất rút ngắn lại chăng? Thiên nhiên rừng biển núi non cho đến loài siêu hình đều đang giao hòa với chúng ta, đều như muốn kết bạn với ta và mỗi khoảnh khắc len vào từng ý niệm ta sự trong lành. Và hẳn ở một góc khuất nào đó của tâm hồn, chúng ta như muốn khuôn mình lại với những chiều không gian đan xen đang cùng thở.

Tôi nhớ, một nhịp sống khác đã mở ra trong mùa cách ly. Sáng dậy mở cửa nắng đã tràn vào hiên. Tôi để cửa cho không gian trong nhà được hưởng ấm nóng sớm mai chưa vơi chút lạnh đầu xuân. Cây cảnh xanh tươi trong chậu đất, vẫn nở an nhiên những bông hoa tuyệt sắc. Cũng chăm bẵm tưới tắm thường nhưng bây giờ tôi mới nhận ra vẻ đẹp của cây cỏ bên mình. Có dạo đàn bò ngang qua điềm nhiên ăn cả hoa lẫn ngọn, sáng ra chỉ thấy những bông nham nhở rời rạc cánh và cọng vương trước hiên. Trong chuỗi ngày lặng yên ai đó đã biết thứ tha với nhiều điều. Những âm thanh sáng nào cũng vang bên hàng xóm không được cảm nhận bây giờ trở nên trong veo đến từng bước nhẹ, là tiếng thở dài hay cái díu môi cười; tiếng reo nhẹ nhắc thức nước vừa đủ để chế trà, sẽ khiến hương trà thơm dần, đậm và ngọt và nước xanh mãi. Cánh cửa sổ màu lá mạ mở ra khoảng nắng hươm vàng chiếu vào bình sen khô ở góc kệ. Chiếc đàn ghita Nhật cũ gợn lên chút âm thanh xa vắng mỗi lần xe lớn ngang qua. Tôi ngồi bên chiếc bàn gỗ thời xưa sót lại, hình như là đồ thanh lý hay phế thải gì đó, nhưng nó gần gũi, làm tôi luôn nhớ về ba mỗi sớm ngồi bên chiếc bàn gỗ lim thời ông nội để lại, chờ bạn đến. Khoảng thời gian đó tôi thường lẻn đi hút thuốc lào quanh hàng xóm. Cũng nước ngon gợn cổ, cũng một hiên đầy nắng và dàn bí bầu bên giếng nước. Mấy con bò chộn rộn trong ràn vì chưa được ra đồng gặm cỏ và sương…

Vậy đó, sự cách ly đã để lại một khoảng trống lớn cho ký ức dạt về. Tiếng chào của người đàn ông đến uống rượu ở quán tạp hóa đối diện kéo tôi trở lại hiện tiền. Một con người nhỏ thó, không gây gổ nặng nhẹ với ai, ông cứ đi quanh suốt ngày, và điểm dừng chân là dăm cái quán để nhấp ngụm rượu rồi đi, bầy trẻ theo chọc ghẹo hoài. Lần nào đó gặp, tôi nói đùa, bác đi cẩn thận kẻo lạc vô chỗ cách ly rồi không biết mua rượu chỗ mô mà uống. Người dân quê kiểng cũng biết đùa lại, “thì síp”.