Giá điện và nguyên tắc điều hành hai chiều

Cùng với việc giảm giá bán lẻ điện bình quân, biểu giá điện sinh hoạt cũng được thiết kế lại từ 6 bậc xuống còn 5 bậc. Khoảng sản lượng ở bậc đầu tiên được mở rộng từ 50 kWh lên 100 kWh, đơn giá giảm từ 1.984 đồng xuống 1.901 đồng/kWh. Theo tính toán của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), phần lớn hộ gia đình sử dụng điện sinh hoạt sẽ được giảm tiền điện. Chẳng hạn, hộ dùng 300 kWh/tháng dự kiến giảm khoảng 33.600 đồng, đã bao gồm thuế giá trị gia tăng.

Với hộ gia đình, vài chục nghìn đồng tiết kiệm mỗi tháng chưa phải khoản tiền lớn. Với doanh nghiệp, mức giảm 2% góp phần hạ chi phí đầu vào, nhất là những đơn vị sử dụng nhiều điện trong sản xuất. Nhưng ý nghĩa lớn hơn của lần điều chỉnh này là kỳ vọng về một cơ chế giá công bằng: Giá có thể tăng khi chi phí đầu vào tăng, nhưng cũng phải được xem xét giảm khi chi phí hạ và hiệu quả sản xuất được cải thiện.

Thực tế điều hành giá xăng dầu cho thấy, việc điều chỉnh “có tăng - có giảm” là yêu cầu cần thiết để bám sát diễn biến thị trường. Với giá điện, nguyên tắc này càng có ý nghĩa bởi điện là đầu vào thiết yếu của hầu hết hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống. Biến động giá điện không chỉ tác động trực tiếp đến người sử dụng mà còn ảnh hưởng đến giá thành hàng hóa, dịch vụ và mặt bằng giá chung của nền kinh tế.

Tại phiên thảo luận kinh tế - xã hội của Quốc hội, khi đề cập các giải pháp về giá điện, giá xăng dầu, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết, sau rất nhiều năm giá điện mới giảm, trên cơ sở đánh giá rất kỹ tình hình tài chính của EVN. Các biện pháp về thuế đối với xăng dầu triển khai từ đầu năm cũng tác động mạnh đến thu ngân sách. Thủ tướng nhấn mạnh: “Nhưng vì mục tiêu kiểm soát lạm phát, ổn định giá cả, ổn định kinh tế vĩ mô thì ngân sách nhà nước phải có trách nhiệm chia sẻ với nền kinh tế, người dân và doanh nghiệp”.

Thông điệp này đặt điều hành giá trong mối quan hệ với mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô và lợi ích chung của xã hội. Đối với những mặt hàng thiết yếu có sức lan tỏa lớn như điện, xăng dầu, chính sách giá cần tính đến tác động đối với toàn bộ nền kinh tế. Trong những thời điểm cần thiết, sự chia sẻ từ ngân sách nhà nước cũng góp phần giảm áp lực chi phí, hỗ trợ người dân và doanh nghiệp, thay vì dồn toàn bộ gánh nặng lên người sử dụng.

Việc điều chỉnh giá điện cần được đặt trong mối tương quan giữa chi phí sản xuất, kinh doanh, yêu cầu bảo đảm cung ứng điện và khả năng chi trả của người sử dụng. Giá nhiên liệu, cơ cấu nguồn điện, chi phí truyền tải và hiệu quả vận hành đều tác động đến giá thành điện. Cơ chế điều hành vì thế phải phản ánh đầy đủ những biến động này, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp điện lực, người dân và doanh nghiệp sử dụng điện.

Đi cùng với đó là yêu cầu minh bạch trong cách tính và điều hành giá. Những khoản chi phí nào khiến giá điện tăng, mức điều chỉnh được xác định trên cơ sở nào, khi chi phí đầu vào giảm thì phần tiết kiệm được chuyển vào giá bán ra sao? Các thông tin này cần được công khai, giải thích rõ ràng. Người dân và doanh nghiệp có quyền được biết những căn cứ hình thành giá, qua đó chủ động hơn trong chi tiêu, sản xuất và giám sát việc thực hiện chính sách.

Cơ chế giá điện còn phải hướng tới mục tiêu phát triển dài hạn. Nói như TS Nguyễn Minh Phong, thành viên Hội đồng Tư vấn Kinh tế, UBTƯ MTTQ Việt Nam, giá điện cần vừa khuyến khích tiết kiệm năng lượng, vừa kích thích sản xuất, kinh doanh và thúc đẩy phát triển các nguồn điện trong tương lai, đặc biệt là nguồn điện sạch, phù hợp với xu hướng hội nhập quốc tế. Điều này đặt ra yêu cầu chính sách giá phải dung hòa khả năng chi trả của người sử dụng với nhu cầu huy động nguồn lực đầu tư, phát triển ngành điện và chuyển dịch năng lượng.

Sau gần 20 năm, giá điện đã có lần giảm đầu tiên. Người dân và doanh nghiệp không chỉ mong hóa đơn tiền điện hay chi phí sản xuất giảm xuống, mà còn kỳ vọng thành quả từ tiết giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất và những thuận lợi của thị trường được chuyển thành lợi ích thiết thực. Một cơ chế giá công bằng phải bảo đảm người dân và doanh nghiệp cùng chia sẻ khó khăn khi chi phí tăng, đồng thời được hưởng lợi khi điều kiện sản xuất, kinh doanh thuận lợi.