Gia tăng viêm não mô cầu ở phía Nam

Khoa Cấp cứu - Hồi sức tích cực - Chống độc trẻ em (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM) vừa điều trị thành công một bệnh nhi nam 13 tuổi mắc nhiễm não mô cầu thể viêm màng não mủ, biến chứng phù não nặng.

Khoảng 17 giờ trước khi nhập viện, bệnh nhi bắt đầu sốt cao liên tục, đau đầu dữ dội, nôn ói, đau bụng, tiêu lỏng và mệt lả. Khi đến bệnh viện, trên cơ thể trẻ đã xuất hiện nhiều nốt tử ban rải rác, lan nhanh, kèm xuất huyết kết mạc mắt phải và cứng gáy.

Tình trạng thần kinh sau đó xấu đi nhanh chóng. Ê kíp điều trị lập tức sử dụng kháng sinh, kiểm soát đường thở, đặt nội khí quản, cho trẻ thở máy, điều trị phù não và theo dõi liên tục huyết động, thần kinh.

Xét nghiệm dịch não tủy ghi nhận hình ảnh viêm màng não mủ với số lượng bạch cầu, protein và lactate tăng cao. Kết quả chụp cộng hưởng từ cho thấy có ổ tụ mủ nhỏ tại não thất. Xét nghiệm PCR tại Viện Pasteur TPHCM xác định vi khuẩn Neisseria meningitidis nhóm huyết thanh B trong cả dịch não tủy và tổn thương da.

Nhờ được chẩn đoán sớm và hồi sức tích cực, sau ba ngày, bệnh nhi được cai máy thở, rút nội khí quản. Sau 10 ngày điều trị, trẻ tỉnh táo hoàn toàn, đi lại, sinh hoạt bình thường và được xuất viện.

Theo các bác sĩ, yếu tố quyết định trong trường hợp này là bệnh nhi được đưa đến bệnh viện trong “cửa sổ” điều trị còn hiệu quả, đồng thời được sử dụng kháng sinh và hồi sức ngay khi xuất hiện dấu hiệu nặng.

Đáng chú ý, qua khai thác dịch tễ, trẻ không có tiền sử tiếp xúc với người mắc hoặc nghi mắc não mô cầu, không đi xa trong sáu tháng gần đây và chưa từng tiêm vaccine phòng bệnh.

Theo số liệu giám sát, bệnh do não mô cầu tại khu vực phía Nam đang có xu hướng gia tăng. Nếu năm 2024 toàn khu vực ghi nhận chưa đến 10 ca thì số ca mắc tăng nhanh trong năm 2025. Đến tuần dịch tễ thứ 25 của năm 2026, gần 30 trường hợp đã được ghi nhận, tương đương trung bình mỗi tuần xuất hiện thêm một ca bệnh mới.

Bệnh vẫn được xếp vào nhóm truyền nhiễm nguy hiểm bởi khả năng lây qua đường hô hấp, tiến triển nhanh và có tỷ lệ tử vong cao. Vi khuẩn não mô cầu có thể gây viêm màng não mủ, nhiễm khuẩn huyết hoặc đồng thời cả hai thể bệnh.

BSCKI Danh Thị Mỹ Hồng - Quản lý Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, trong thể nhiễm trùng huyết tối cấp, người bệnh có thể tử vong trong vòng 24 giờ, thậm chí chỉ vài giờ sau khi xuất hiện triệu chứng nếu không được điều trị kháng sinh và hồi sức kịp thời.

Não mô cầu thường cư trú tại vùng hầu họng của người bệnh hoặc người lành mang vi khuẩn. Mầm bệnh lây qua giọt bắn và dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần, đặc biệt tại gia đình, trường học, nhà trẻ, ký túc xá, khu tập thể hoặc nơi tập trung đông người. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng nguy cơ cao hơn ở trẻ nhỏ, thanh thiếu niên, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch. Theo ghi nhận từ Bộ Y tế, trẻ dưới 15 tuổi chiếm khoảng 46% số trường hợp mắc được ghi nhận từ đầu năm 2026.

BSCKII Nguyễn Minh Tiến - Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng TPHCM lưu ý, nguy cơ lây bệnh cao nhất thường trong tuần đầu sau tiếp xúc. Người tiếp xúc gần cần tuân thủ hướng dẫn dự phòng, theo dõi sức khỏe trong khoảng 10 ngày và đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện sốt, đau đầu, đau họng hoặc ban xuất huyết.

Tiêm vaccine được đánh giá là biện pháp phòng bệnh chủ động quan trọng. Tại Việt Nam đang lưu hành các nhóm huyết thanh não mô cầu A, B, C, Y và W. Nghiên cứu tại Viện Pasteur TPHCM giai đoạn 2012 - 2021 cho thấy nhóm B chiếm tỷ lệ chủ yếu trong số ca được ghi nhận tại khu vực phía Nam.

Tuy nhiên, mỗi loại vaccine chỉ phòng một hoặc một số nhóm huyết thanh nhất định, không tạo miễn dịch chéo cho toàn bộ các nhóm gây bệnh. Vì vậy, người dân cần được tư vấn dựa trên độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và nguy cơ phơi nhiễm, thay vì cho rằng tiêm một loại vaccine là đã được bảo vệ đầy đủ.

Trẻ nhỏ, thanh thiếu niên, người có bệnh mạn tính, người suy giảm miễn dịch và người sinh hoạt trong môi trường tập trung đông người là những nhóm cần được quan tâm. Phụ huynh nên kiểm tra lịch sử tiêm chủng của trẻ và chủ động đưa trẻ đến cơ sở y tế để được tư vấn.