Giảm món nợ tương lai
Việt Nam xuất phát điểm là một nước nghèo nên đón nhận được khá nhiều sự hỗ trợ của các nước từ nguồn vốn ODA. Nguồn vốn ODA phần nào đáp ứng nhu cầu bức thiết về vốn trong công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nuớc, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và giảm đói nghèo.
Dự báo về nguồn vốn này trong thời gian tới các bộ ngành thống kê, trong 5 năm tới Việt Nam cần khoảng 400 - 450 tỷ USD chi đầu tư phát triển, tuy nhiên vấn đề không chỉ đơn thuần là vay nợ và trả nợ. Nhiều vấn đề về nguồn vốn ODA được đặt ra. Đặc biệt, việc tiếp cận vốn giá rẻ đang dần dần eo hẹp khi kinh tế Việt Nam từng bước cải thiện và đi lên. Nghĩa là, lãi suất của vốn ODA dành cho nước nghèo khác, và thời gian tới Việt Nam sẽ phải vay vốn ODA với lãi suất cao hơn.
Chưa dừng lại ở đó, việc quản lý nguồn vốn này đang tạo ra những băn khoăn, lo lắng. Nguyên nhân chủ yếu do tỷ lệ giải ngân thấp chỉ đạt 63%, hàng loạt không khảo sát và xem xét kỹ tính khả thi nên không sát với thực tế... Theo nghiên cứu của Ngân hàng phát triển Châu Á, khá nhiều dự án thuộc nguồn vốn ODA chậm thi công thường dẫn đến tình trạng “đội” lên mức 14%. Không riêng gì việc đội chi phí, nhiều dự án rơi vào tình trạng “trùm mền” sau khi tiến hành khởi công.
Điển hình, dự án dệt bao đay ở TP HCM, dự án dầu cám ở Bến Tre vốn vay ODA Ấn Độ không vận hành do công nghệ lạc hậu, nguyên liệu thiếu thốn. Chương trình phát triển nhà máy thủy sản đông lạnh ở Hạ Long, dự án phát triển dâu tằm tơ ở Đà Lạt vay vốn ODA của Ý bị thất bại vì thiếu nguyên liệu và không cạnh tranh được với thị trường. Cũng còn kể đến chương trình trồng cà phê Arabica ở phía Bắc. Dự án với vốn vay của Pháp sớm đi vào bế tắc do triển khai cây trồng không hợp với thổ nhưỡng, khí hậu…
Rõ ràng, vốn ODA hỗ trợ trực tiếp trong đầu tư phát triển, hỗ trợ cho nền kinh tế, song trường hợp sử dụng thiếu hiệu quả sẽ làm gia tăng nợ công. Đây thực chất là vốn vay phải hoàn trả cả gốc lẫn lãi cho phát triển dài hạn. Chính phủ từng đánh giá, ODA là một trong những nguồn vốn quan trọng của ngân sách nhà nước được sử dụng cho các mục đích phát triển kinh tế xã hội. Muốn sử dụng ODA hiệu quả cần ưu tiên cho các dự án có khả năng hoàn vốn cao, tạo được nguồn thu lớn. Đồng thời, mở rộng thành phần được tiếp cận, sử dụng nguồn vốn ODA, kể cả khu vực tư nhân trên cơ sở quan hệ đối tác công - tư kết hợp.
Bên cạnh đó, nên giảm bớt khâu trung gian trong quản lý nguồn vốn ODA. Tiến tới chuyển trực tiếp nguồn vốn này cho chủ sở hữu vốn với cơ chế giám sát chặt chẽ để đảm bảo hiệu quả sử dụng và trả nợ vốn vay cho các nhà tài trợ. ODA phải được sử dụng hết sức hiệu quả ngay từ bây giờ để giảm món nợ tương lai.
