Giảm ùn tắc bằng quản trị giao thông thông minh
Hà Nội đang chuyển từ xử lý từng "điểm nóng" sang quản trị giao thông chủ động bằng dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và hạ tầng số. Cùng với đầu tư các công trình giao thông, nhiều giải pháp công nghệ đang mở ra hướng giảm ùn tắc bền vững cho Thủ đô.
Từ xử lý điểm nóng đến quản trị giao thông chủ động
Ùn tắc giao thông từ lâu là một trong những "điểm nghẽn" lớn của Hà Nội khi tốc độ đô thị hóa, gia tăng phương tiện và nhu cầu đi lại đều vượt xa khả năng đáp ứng của hạ tầng. Thời gian qua, thành phố đã đạt những kết quả tích cực khi xử lý được 39 trong tổng số 51 điểm thường xuyên ùn tắc. Nhiều nút giao như Cổ Linh - Thạch Bàn, Nguyễn Trãi - Cầu Mới, Giải Phóng - Kim Đồng, cầu Mai Lĩnh hay đầu phía Nam cầu Chương Dương đã cải thiện đáng kể nhờ điều chỉnh tổ chức giao thông, tháo gỡ rào chắn và khai thác hiệu quả hạ tầng hiện có.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, Hà Nội điều chỉnh tổ chức giao thông tại 132 vị trí, ban hành 63 phương án phân luồng trên các tuyến và nút giao trọng điểm. Kết quả này cho thấy nhiều điểm ùn tắc có thể được cải thiện bằng những giải pháp linh hoạt, không nhất thiết phải chờ các dự án hạ tầng quy mô lớn hoàn thành.
Tuy nhiên, theo Trung tá Đào Việt Long - Phó Trưởng phòng Cảnh sát giao thông (CSGT) - Công an thành phố Hà Nội, nguyên nhân cốt lõi vẫn là sự mất cân đối giữa tốc độ tăng phương tiện và phát triển hạ tầng. Hiện số lượng phương tiện tăng từ 4-10% mỗi năm, trong khi hệ thống đường chỉ tăng khoảng 0,3%; quỹ đất dành cho giao thông mới đạt 12-13%, thấp hơn nhiều so với yêu cầu của một đô thị đặc biệt.
Áp lực hiện tập trung ở các tuyến vành đai, trục xuyên tâm và cửa ngõ thành phố. Riêng cầu Thanh Trì trên Vành đai 3 đang có khoảng 120.000 lượt phương tiện mỗi ngày đêm, cao gấp 1,8 lần năng lực thiết kế. Tại nút Trần Duy Hưng - Hoàng Minh Giám, lưu lượng phương tiện có thời điểm vượt công suất thiết kế từ 1,3 đến 7,4 lần.
Trung tá Đào Việt Long cho biết, bên cạnh các giải pháp điều chỉnh tổ chức giao thông, phân làn hay bố trí lực lượng tại các điểm ùn tắc, Hà Nội cần chuyển sang tư duy quản trị dài hạn. Quy hoạch giao thông phải dựa trên phân tích dữ liệu, ứng dụng AI để xác định nhu cầu đi lại, năng lực hạ tầng và định hướng phát triển trong tương lai. Đồng thời, thành phố tiếp tục đầu tư các tuyến vành đai, phát triển vận tải hành khách công cộng, từng bước hạn chế phương tiện cá nhân và quy hoạch lại không gian đô thị nhằm giảm áp lực cho khu vực trung tâm.
Mở hướng với AI và dữ liệu thời gian thực
Điểm khác biệt trong công tác điều hành giao thông hiện nay là chuyển từ phản ứng sang chủ động. Thay vì chờ xảy ra ùn tắc rồi điều động lực lượng đến xử lý, hệ thống camera AI cho phép theo dõi lưu lượng theo thời gian thực, dự báo nguy cơ ùn tắc, điều chỉnh chu kỳ đèn tín hiệu và bố trí lực lượng từ sớm.
Hiện Công an thành phố đã đưa vào vận hành gần 5.000 camera AI với nhiều chức năng như xử lý vi phạm giao thông, đo đếm lưu lượng phương tiện, quan sát nút giao, giám sát an ninh, đồng thời tích hợp điều khiển tín hiệu thích ứng, dự báo ùn tắc và tạo "làn sóng xanh". Hệ thống này cũng là nền tảng để hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ chỉ huy, điều hành giao thông.
Một điểm nhấn mới là từ ngày 15/7, Công an thành phố đưa vào hoạt động 36 màn hình LED cỡ lớn tại nhiều nút giao trọng điểm. Kết nối trực tiếp với Trung tâm điều khiển giao thông, hệ thống sẽ cập nhật tình trạng ùn tắc, ngập úng theo thời gian thực, hướng dẫn phân luồng và gợi ý lộ trình thay thế để người dân chủ động lựa chọn hướng đi. Ngoài giờ cao điểm, các màn hình được sử dụng để tuyên truyền pháp luật về trật tự, an toàn giao thông và cập nhật các quy định xử phạt.
Theo Trung tá Đào Việt Long, việc ứng dụng công nghệ đã giúp giảm đáng kể số nút giao phải bố trí lực lượng điều tiết thường xuyên, đồng thời nâng cao hiệu quả tổ chức giao thông.
Ở góc độ chuyên gia giao thông, TS Khương Kim Tạo cho rằng ùn tắc là bài toán chung của nhiều đô thị lớn, nhưng công nghệ số đang mở ra cơ hội thay đổi cách quản trị. Ông ví quản trị giao thông thông minh như một "loại vắc xin mới" đối với căn bệnh ùn tắc kéo dài nhiều năm. Theo ông, nếu chỉ tiếp tục mở đường sẽ khó giải quyết tận gốc vấn đề, trong khi khai thác hiệu quả hạ tầng hiện có bằng AI, dữ liệu lớn và điều hành theo thời gian thực sẽ mang lại hiệu quả thiết thực hơn.
TS Khương Kim Tạo cũng lưu ý giao thông thông minh không chỉ là lắp đặt camera mà là một hệ thống quản trị tích hợp, trong đó dữ liệu phải được kết nối và chia sẻ giữa các cơ quan để phục vụ điều hành, quy hoạch và dự báo. Cùng với đầu tư hạ tầng, Hà Nội cần phát triển đường sắt đô thị, vận tải hành khách công cộng, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung và nâng cao năng lực của đội ngũ quản lý cũng như ý thức của người tham gia giao thông.
Những kết quả đạt được trong xử lý các điểm ùn tắc cùng việc mở rộng hệ thống camera AI, đưa vào vận hành các màn hình LED và xây dựng trung tâm điều hành giao thông cho thấy Hà Nội đang từng bước chuyển từ xử lý sự cố sang quản trị chủ động. Đây là nền tảng để giảm ùn tắc theo hướng bền vững và xây dựng hệ thống giao thông thông minh trong những năm tới.
Theo TS Khương Kim Tạo, để triển khai hiệu quả các giải pháp quản trị giao thông thông minh, Hà Nội cần chuẩn bị đồng bộ nhiều điều kiện nền tảng, trong đó trọng tâm là hoàn thiện công tác quy hoạch, xây dựng cơ sở dữ liệu giao thông thống nhất và đầu tư hạ tầng kỹ thuật đồng bộ. Đây là những yếu tố then chốt để các giải pháp ứng dụng công nghệ phát huy hiệu quả trong tổ chức, điều hành giao thông đô thị.