Gian nan giải bài toán chống ngập

Những ngày qua, người dân tại nhiều khu vực ở Gò Vấp, Bình Chánh, đặc biệt dọc tuyến đường Phan Huy Ích (phường An Hội Tây), phải thức trắng đêm tát nước, di chuyển đồ đạc khi nước ngập dâng cao. Mưa lớn gặp triều cường khiến nhiều khu vực trũng thấp của TPHCM ngập sâu, giao thông ùn tắc, nhiều người phải dắt bộ xe máy về nhà. Tại một số tuyến đường như Mã Lò, Tô Ngọc Vân…, nước có lúc dâng hơn nửa mét, khiến xe chết máy, việc đi lại, kinh doanh của người dân bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Sau mỗi trận mưa, nhiều gia đình lại nơm nớp lo nước tràn vào nhà và phải tự bảo vệ tài sản. Cùng với kẹt xe, ngập nước vào mùa mưa đã trở thành câu chuyện “khổ lắm, biết rồi, nói mãi” đối với người dân đô thị đầu tàu kinh tế cả nước.

Mùa mưa năm nay, TPHCM ghi nhận 159 điểm ngập, trong đó có 24 tuyến đường thường xuyên ngập nặng. Thành phố xác định 50 vị trí ngập sâu từ 30 cm trở lên, kéo dài quá 30 phút để ưu tiên xử lý. Các điểm ngập tập trung nhiều tại khu vực Nhà Bè, Thủ Đức cũ và địa bàn Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu cũ. Theo Sở Xây dựng TPHCM, một trong những nguyên nhân khiến tình trạng ngập úng chưa thể giải quyết dứt điểm là hệ thống thoát nước hiện chỉ được thiết kế đáp ứng lượng mưa 85,3 mm trong ba giờ, với mực triều +1,32 m. Trong khi đó, các trận mưa lớn cuối tháng 9 và đầu tháng 10 vừa qua đã vượt khả năng chịu tải của hạ tầng, có nơi ghi nhận lượng mưa trên 100 mm chỉ trong 45 - 60 phút. Bên cạnh đó, mưa kéo dài khiến kênh rạch tiêu thoát chậm; mưa trùng đỉnh triều, có lúc vượt báo động I và II; các công trình đang thi công cản trở dòng chảy; hệ thống cống cũ, quá trình bê tông hóa và sụt lún làm xuất hiện thêm vùng trũng; hạ tầng tại một số khu dân cư mới chưa được bàn giao, việc vận hành hệ thống thoát nước còn thiếu đồng bộ.

Các khảo sát, nghiên cứu về tình trạng ngập tại TPHCM mặc dù có hơn 7.200 km cống, với gần 500 van ngăn triều. Ngoài ra, đê bao ven sông Sài Gòn, Nhà Bè, Soài Rạp chưa khép kín, quy hoạch chậm, với gần 40.000 căn nhà ven và trên kênh rạch còn tồn tại cũng khiến thu hẹp hành lang thoát nước. TPHCM ở hạ du sông Sài Gòn - Đồng Nai, do đó phần lớn diện tích thấp, chịu áp lực từ mưa, triều và dòng xả của các hồ Dầu Tiếng, Trị An hàng năm. Các nghiên cứu cũng chỉ ra tình trạng sụt lún tích lũy từ năm 1990 đến nay ước tính 100 cm, với tốc độ 2-5 cm mỗi năm, cũng khiến cho các giải pháp chống ngập của TPHCM trở nên rất khó giải quyết dứt điểm. Năm 2026, chính quyền TPHCM đặt mục tiêu hoàn thành 9 dự án chống ngập, với nguồn vốn hơn 7.150 tỉ đồng. Bên cạnh đó, cống ngăn triều khoảng 10.000 tỉ đồng dự kiến hoàn thành chậm nhất năm 2027. Tính trong cả giai đoạn 2026-2030, thành phố đặt ra mục tiêu quản lý theo 23 lưu vực, tăng không gian trữ nước, cải tạo kênh rạch, ứng dụng dữ liệu số và phối hợp điều tiết hồ chứa để giải quyết một phần áp lực ngập nước đô thị vào mỗi mùa mưa.

Trách nhiệm của chính quyền thành phố là đề ra các giải pháp căn cơ để chống ngập có tính bền vững, lâu dài; còn điều người dân cần là tiến độ minh bạch, trách nhiệm rõ cho từng dự án/giải pháp ấy. Việc thành phố công khai nơi xử lý, thời hạn hoàn thành, trách nhiệm nếu chậm là điều người dân kỳ vọng. Bên cạnh đó, cần đẩy nhanh công tác nạo vét, khơi thông dòng chảy kênh rạch, mạnh tay xử lý lấn chiếm. Đặc biệt, thành phố cần giám sát bàn giao hạ tầng, phối hợp liên vùng về dòng chảy, triều và xả lũ.

Ngập úng đã kéo dài nhiều thập kỷ, TPHCM không thể đánh giá hiệu quả công tác này qua số tiền bố trí hay kế hoạch bổ sung hàng năm. Thước đo hiệu quả cho công tác chống ngập phải là đường phố bớt ngập, nhà dân không còn nước tràn vào, người dân không phải chịu đựng kẹt xe, ngập nước sau giờ tan tầm. Nếu trách nhiệm chỉ dừng ở giải thích nguyên nhân, giải pháp trên giấy thì người dân thành phố sẽ vẫn phải gánh chịu các hệ quả của ngập úng vào mỗi mùa mưa.