Báo Đại Đoàn Kết Tinh hoa Việt

Gìn giữ, phát huy giá trị điệu Hò khoan Lệ Thủy

Báo Đại Đoàn Kết Tăng kích thước chữ

Gìn giữ, phát huy giá trị điệu Hò khoan Lệ Thủy

Báo Đại Đoàn Kết trên Google News

Bên dòng sông Kiến Giang (Quảng Trị) hôm nay, những câu Hò khoan Lệ Thủy mộc mạc vẫn được các nghệ nhân và từng thành viên trong Câu lạc bộ Nghệ nhân Hò khoan Lệ Thủy nâng niu, giữ gìn, trao truyền, để di sản của quê hương tiếp tục ngân vang, phát huy giá trị.

Điệu Hò khoan Lệ Thủy vẫn vang lên đều đặn bên dòng Kiến Giang. Ảnh: Đỗ Văn.
Điệu Hò khoan Lệ Thủy vẫn vang lên đều đặn bên dòng Kiến Giang. Ảnh: Đỗ Văn.

Giữ điệu hò ngân vang bên dòng Kiến Giang

Hò khoan Lệ Thủy gắn bó với đời sống người dân bên dòng Kiến Giang. Điệu hò ra đời từ lao động, qua những buổi cấy lúa, gặt hái, chèo đò, giã gạo, dựng nhà… rồi đi vào sinh hoạt, gửi gắm tình cảm gia đình, xóm giềng và những câu chuyện thường ngày.

Theo Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Hữu Điệp - thành viên Câu lạc bộ Nghệ nhân Hò khoan Lệ Thủy, điệu hò mang tính cộng đồng cao. Trong lao động, một người cất tiếng lĩnh xướng (còn gọi là “hò cái”) thì hàng chục người cùng đáp lời (còn gọi là “hò con” - người “đế” hay “xố”), tạo không khí vui tươi và giúp họ vơi đi mệt nhọc.

Còn ông Dương Văn Liên - một thành viên khác của câu lạc bộ cho rằng, hò khoan từng vang lên khi gặt hái, chèo đò, cuốc đất, dựng nhà, cưới hỏi... Lời hò tùy hoàn cảnh, để kể chuyện tình làng nghĩa xóm, cha mẹ, tình yêu đôi lứa hay những thói quen trong đời sống... Người hò có thể ứng tác, đối đáp ngay tại chỗ bằng lời ăn tiếng nói mộc mạc thường ngày.

Khi môi trường sản xuất và nhịp sống đổi thay, những không gian hò khoan truyền thống cũng dần thu hẹp. Để góp phần gìn giữ, lưu truyền điệu hò, năm 2014, Câu lạc bộ Nghệ nhân Hò khoan Lệ Thủy ra đời, tạo môi trường để những người cùng đam mê gặp gỡ, luyện tập và trao truyền điệu hò cho các thế hệ đi sau.

Tuy nhiên, chỉ môi trường ấy thôi là chưa đủ. Bởi lẽ, theo Nghệ nhân Mai Thị Lài - thành viên Câu lạc bộ Nghệ nhân Hò khoan Lệ Thủy - người đã “bén duyên” với điệu hò khoan từ thuở nhỏ, có hơn 40 năm vừa hát, vừa tiếp tục nghiên cứu, học tập đã tự nhận, vẫn chưa thể hát thuần thục tất cả các mái hò của Hò khoan Lệ Thủy.

Bà Mai Thị Lài cho rằng, việc học, gìn giữ, lưu truyền Hò khoan Lệ Thủy đòi hỏi sự bền bỉ, kiên trì và phải xuất phát từ tình yêu quê hương, đất nước, từ tình yêu thực sự với mỗi điệu hò. Nhất là khi, Hò khoan Lệ Thủy đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2017, việc giữ gìn không đơn thuần chỉ là thuộc lời, mà còn phải hiểu và cảm nhận được cái “hồn” trong từng điệu hò.

Trao truyền di sản, nối nhịp các thế hệ

Giữa nhịp sống hối hả hôm nay và bên cạnh lịch học tập, sinh hoạt cá nhân có phần bộn bề, nhiều em học sinh là thành viên Câu lạc bộ Nghệ nhân Hò khoan Lệ Thủy, như: Ngô Thị Thanh Hoa, Nguyễn Xuân Hiếu… vẫn thu xếp thời gian, tham gia sinh hoạt câu lạc bộ đều đặn 2 buổi mỗi tuần.

Gìn giữ, phát huy giá trị điệu Hò khoan Lệ Thủy
Một buổi luyện tập của các thành viên Câu lạc bộ Nghệ nhân Hò khoan Lệ Thủy. Ảnh: Đỗ Văn.
Một buổi luyện tập của các thành viên Câu lạc bộ Nghệ nhân Hò khoan Lệ Thủy. Ảnh: Đỗ Văn.

Tình yêu với Hò khoan Lệ Thủy của cháu Ngô Thị Thanh Hoa được hun đúc qua những câu hát ru của bà, của cha mẹ từ thuở ấu thơ. Còn Nguyễn Xuân Hiếu lại “bén duyên” sâu đậm hơn với điệu hò qua một cách khác - được bạn rủ đi tập hát và đến nay, nam sinh 16 tuổi này đã có thâm niên tham gia câu lạc bộ được 5 năm. “Cháu yêu thích hò khoan vì câu từ và giai điệu mộc mạc, chứa đựng tình cảm sâu đậm về quê hương, đất nước và con người” - cháu Nguyễn Xuân Hiếu chia sẻ.

Câu chuyện của 2 thành viên trẻ cho thấy, dù đòi hỏi sự kiên trì trong học tập và thực hành, Hò khoan Lệ Thủy vẫn có sức hấp dẫn riêng đối với thế hệ hôm nay. Khi được tiếp xúc từ sớm, trực tiếp học hát và sinh hoạt trong những môi trường như Câu lạc bộ Nghệ nhân Hò khoan Lệ Thủy, các em sẽ có thêm điều kiện nuôi dưỡng tình yêu, tiếp nối và phát huy giá trị di sản quê hương.

Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Lý - Câu lạc bộ Nghệ nhân Hò khoan Lệ Thủy cho biết thêm, câu lạc bộ có 25 thành viên, nhỏ nhất 12 tuổi, lớn nhất 75 tuổi. Dù ở cách xa nhau hàng chục km, nhưng việc sinh hoạt của họ vẫn được duy trì đều đặn hằng tuần. Khi chuẩn bị đi biểu diễn, họ có thể tập trung liên tục hàng chục ngày trời và có khi cả tháng. Nhiều buổi, họ luyện tập quên cả thời gian. Bà Nguyễn Thị Lý mong muốn, có thêm các lớp tập huấn nhằm bảo tồn giá trị Hò khoan Lệ Thủy, để tiếng hò sẽ có thêm cơ hội đến với trường học và thế hệ tiếp nối.

Ông Võ Trọng Pháo (Phòng Văn hóa - Xã hội xã Lệ Thủy) nhìn nhận, các thành viên trong Câu lạc bộ Nghệ nhân Hò khoan Lệ Thủy hoạt động tự nguyện, với tinh thần nhiệt tình, tự giác, trách nhiệm cao, góp phần trao truyền và bồi dưỡng hò khoan cho các em học sinh trong khu vực.

Từ những buổi luyện tập, sinh hoạt đều đặn đến việc lan tỏa điệu hò cho các thế hệ học sinh, các thành viên của Câu lạc bộ Nghệ nhân Hò khoan Lệ Thủy đang góp phần lan tỏa những giá trị của di sản Hò khoan Lệ Thủy. Mỗi lời hò bên dòng Kiến Giang hôm nay không chỉ gợi nhớ nhịp sống cha ông, mà còn là hành động thiết thực thể hiện tình yêu và trách nhiệm của thế hệ hiện tại trong việc góp phần gìn giữ, lan tỏa giá trị của di sản quê hương cho các thế hệ mai sau.

Đỗ Văn