Báo Đại Đoàn Kết Xã hội

Giữ “hồn” nghề đan đát truyền thống 100 năm

Báo Đại Đoàn Kết Tăng kích thước chữ

Giữ “hồn” nghề đan đát truyền thống 100 năm

Báo Đại Đoàn Kết trên Google News

Làng nghề đan đát ấp Mỹ 1, xã Phước Long, Cà Mau hình thành và phát triển hơn 100 năm qua. Đây cũng là địa phương được UBND tỉnh công nhận làng nghề đan đát truyền thống đầu tiên (Bạc Liêu) vào năm 2009.

Giữ “hồn” nghề đan đát

Một lần ghé thăm làng nghề đan đát ấp Mỹ 1, xã Phước Long, tỉnh Cà Mau, chúng tôi ấn tượng vì vẻ đẹp của những con người lao động, những sản phẩm đan đát bằng tre và cái tình của một làng nghề được công nhận là nghề truyền thống đã tồn tại hơn trăm năm qua.  

Làng nghề đan đát ấp Mỹ 1, xã Phước Long, Cà Mau hình thành và phát triển hơn 100 năm qua. Đây cũng là địa phương được UBND tỉnh(Bạc Liêu cũ) công nhận làng nghề đan đát truyền thống đầu tiên vào năm 2009.  Ảnh: Nguyên Du
Làng nghề đan đát ấp Mỹ 1, xã Phước Long, Cà Mau hình thành và phát triển hơn 100 năm qua. Đây cũng là địa phương được UBND tỉnh(Bạc Liêu cũ) công nhận làng nghề đan đát truyền thống đầu tiên vào năm 2009. Ảnh: Nguyên Du

Người dân nơi đây rất đỗi tự hào với nghề truyền thống của ông cha truyền lại, vì nghề không chỉ mang lại nguồn thu nhập giúp cho những người dân quê thoát nghèo mà còn là nghề “cha truyền con nối” qua bao thế hệ.

Gần như quanh năm, đi dọc 2 bên tuyến ấp Mỹ 1, xã Phước Long, nhà nhà, người người đều bận rộn với công việc đan đát các mặt hàng từ tre, trúc. Người đan cần xé, người đan thúng, người thì vuốt nan. Mỗi người một việc, nhưng tiếng cười nói cứ rôm rả, như xua tan mọi sự mệt nhọc từ công việc.

Bà Nguyễn Thu Ba, ở ấp Mỹ 1, xã Phước Long ( Cà Mau) năm nay đã hơn 70 tuổi, có gần 50 năm làm nghề đan đát. Ảnh: Nguyên Du
Bà Nguyễn Thu Ba, ở ấp Mỹ 1, xã Phước Long ( Cà Mau) năm nay đã hơn 70 tuổi, có gần 50 năm làm nghề đan đát. Ảnh: Nguyên Du

Bà Nguyễn Thu Ba, ở ấp Mỹ 1 năm nay đã hơn 70 tuổi, có gần 50 năm làm nghề đan đát. Nhìn đôi bàn tay gầy gò, đã nhăn nheo vì tuổi tác nhưng từng sợi nan đan móc vào nhau vẫn nhanh nhẹn và chính xác. Bà Ba kể rằng, nghề này truyền từ ông bà của cụ đến nay tất cả con cháu trong nhà đều biết đan và xem đó là một nghề chính để kiếm sống. “Tôi làm nghề này từ hồi mới 17 tuổi, bây giờ gần 50 tuổi rồi, quen tay nên làm nhanh lắm. Hồi xưa đan nhiều thứ như mê bồ, nia, sọt, rổ,… còn bây giờ chủ yếu đan cần xé vì có thương lái đặt hàng, mình không phải bán lẻ. Tuy thu nhập không cao, nhưng ổn định. Tôi làm bữa nào khỏe đan cở hơn 10 cái cần xé cũng được được hơn 100 ngàn đồng, sống cũng được”, bà Ba chia sẻ.

Người dân Làng nghề đan đát truyền thống ấp Mỹ I, xã Phước Long đan cần xé. Ảnh: Nguyên Du
Người dân Làng nghề đan đát truyền thống ấp Mỹ I, xã Phước Long đan cần xé. Ảnh: Nguyên Du

Lớn lên từ làng nghề nên hầu hết người dân ở đây đều thuần thục, cứ thoăn thoắt với công việc và năng suất khá cao. Mỗi người có thể làm từ 10 đến 20 sản phẩm mỗi ngày. Tuy thu nhập từ nghề này khá khiêm tốn, chỉ từ 100 đến 150 ngàn mỗi ngày, nhưng mọi người vẫn vui và khá hài lòng khi gắn bó với công việc. Bởi, vừa được lao động tại quê nhà, vừa được làm cái nghề của cha ông để lại từ mấy chục năm qua.

Theo thống kê trên địa bàn ấp Mỹ 1 (nay là ấp Phước Mỹ, xã Phước Long) có hơn 900 hộ, trong đó có gần 250 hộ tham gia hoạt động nghề truyền thống đan đát, chiếm tỷ lệ trên 27%. Trong số đó có những gia đình trải qua nhiều thế hệ gắn bó với nghề.

Ông Phạm Văn Đạt (70 tuổi, ấp Phước Mỹ) cho hay, gia đình ông có 3 đời làm nghề đan đát. Bản thân ông được cha mẹ truyền nghề từ nhỏ, khoảng 14 - 15 tuổi ông đã biết đan.

Trong ký ức của ông Đạt, vào thời kỳ hưng thịnh, ở ấp Mỹ 1 gần như nhà nào cũng làm nghề đan đát và trồng tre, trúc làm nguyên liệu đan. Đi khắp nơi trong xóm dễ dàng bắt gặp hình ảnh người dân ngồi chẻ tre, trúc.

Ông Phạm Văn Đạt (70 tuổi, ấp Mỹ I, xã Phước Long) sinh ra trong gia đình có 3 đời làm nghề đan đát. Bản thân ông được cha mẹ truyền nghề từ nhỏ, khoảng 14 - 15 tuổi ông đã biết đan.
Ông Phạm Văn Đạt (70 tuổi, ấp Mỹ I, xã Phước Long) sinh ra trong gia đình có 3 đời làm nghề đan đát. Bản thân ông được cha mẹ truyền nghề từ nhỏ, khoảng 14 - 15 tuổi ông đã biết đan.

Thời còn thiếu niên, ông Đạt đã được mẹ dạy cho đan, cho đát, cứ thấy ai làm thì mình dòm theo rồi tập từ từ theo mẹ chỉ. Thấy thích thì học nhanh biết, rồi cứ thế ông Đạt theo nghề đến tận bây giờ là đã hơn 50 năm.

Chia sẻ về kinh nghiệm làm nghề ông Đạt cho biết: Sản phẩm ở làng nghề rất đa dạng như mê bồ chứa lúa, nia, cần xé, vỏ, thúng đựng đồ, nơm, lờ bắt cá… đây đều là những dụng cụ gắn liền trong đời sống sinh hoạt, sản xuất hàng ngày của người dân nông thôn. Từ khâu chọn nguyên liệu thôi đã phải kỹ lưỡng bởi sản phẩm muốn bền, đẹp phải chọn tre, trúc sao cho bóng đẹp, cây già chắc. Từ việc chẻ nan, vót nan mỗi khâu đều có cái khó riêng.

“Để có thành phẩm đẹp, bền, người thợ phải thật khéo tay, tỉ mỉ trong từng khâu. Khâu khó nhất là vót vành, kế đến là lận vì nếu làm không đều tay không khéo sẽ tạo ra sản phẩm méo mó, không đẹp” ông Đạt nói.

Nhiều thăng trầm

Dù là làng nghề được hình thành hơn 100 năm và từng là cái nghề “ăn nên làm ra” của nhiều gia đình, tuy nhiên, có một thời gian dài, nghề đan đát tre, trúc ở Mỹ I, xã Phước Long cũng bị mai một dần mà nguyên nhân là do thiếu đội ngũ kế thừa, hàng sản phẩm khó cạnh tranh được với các mặt hàng công nghiệp, thị trường đơn điệu về chủng loại, nguyên liệu khang hiếm, trong khi đó, giá các mặt hàng thường lại khá thấp. Vì thế, nhiều người không trụ được với nghề, chuyển sang công việc khác.

Thị trường bị thu hẹp nên các sản phẩm truyền thống gặp nhiều khó khăn trong khâu tiêu thụ. Kể cho chúng tôi nghe câu chuyện về đời, về nghề, ông Phạm Văn Đạt chỉ biết bùi ngùi khi nhiều người quay lưng với sản phẩm truyền thống.

 

Ông Phạm Văn Đạt giới thiệu sản phẩm đan đát tại khu trưng bày làng nghề. Ảnh: Nguyên Du
Ông Phạm Văn Đạt giới thiệu sản phẩm đan đát tại khu trưng bày làng nghề. Ảnh: Nguyên Du

Ông Phạm Văn Đạt trải lòng: “Tôi biết đan tre từ nhỏ. Trước đây, nghề đan tre cho hiệu quả kinh tế cao nên trong gia đình tôi trừ những đứa trẻ còn quá nhỏ thì tất cả các thành viên đều tham gia đan lát. Thế nhưng, khoảng hơn 10 năm trở lại đây, số người đặt mua giảm mạnh, sản phẩm làm ra không bán được nên một số thành viên đã chuyển sang làm nghề khác. Mấy đứa thanh niên, con cháu tôi thì không mê nghề này mà đi Sài Gòn, Bình Dương làm công nhân tiền nhiều hơn. Tôi làm nghề vì nhớ nghề, chứ thu nhập thì chả đáng là bao. Sau này dần dần chúng tôi già rồi không biết làng nghề có được duy trì hay không”, ông Đạt trăn trở.

Những chiếc cần xé, mê bồ, nia, rổ... đã in sâu trong ký ức và gắn bó với đời sống của nhiều thế hệ. Nghề đan đát ở ấp Mỹ I không chỉ mang lại nguồn thu nhập cho người dân địa phương mà còn ẩn chứa giá trị văn hoá. Gìn giữ nghề truyền thống có nghĩa là người dân nơi đây đã và đang góp phần gìn giữ giá trị văn hoá của quê hương.

Hướng đi mới cho làng nghề

Theo UBND xã Phước Long, trong 2 năm qua, giá trị sản xuất doanh thu tại làng nghề đan đát ấp Mỹ 1 đạt 3,4 tỷ đồng/năm, thu nhập bình quân đạt 4,5 triệu đồng/người/tháng. Làng nghề đã góp phần giải quyết việc làm cho khoảng 500 lao động thường xuyên tại địa phương, nhất là phụ nữ, người cao tuổi và lao động nhàn rỗi. Quá trình hoạt động của làng nghề đảm bảo các tiêu chí bảo vệ môi trường.

Nguyên liệu đan đát chủ yếu là cây trúc. Ảnh: Nguyên Du
Nguyên liệu đan đát chủ yếu là cây trúc. Ảnh: Nguyên Du

Tuy nhiên, hiện tại sản phẩm của làng nghề làm ra mẫu mã chưa được đa dạng, máy móc thiết bị chưa đáp ứng được yêu cầu, nguồn nhiên liệu cung cấp không đầy đủ… Qua thống kê, vùng nguyên liệu trúc ở địa phương chỉ khoảng 15ha, để có đủ nguyên liệu phục vụ sản xuất các cơ sở phải thu mua ngoài tỉnh tốn thêm chi phí. Mặt khác, việc tiếp cận các nguồn vốn của người dân ở làng nghề còn hạn chế, do đó gặp nhiều khó khăn trong việc mở rộng quy mô sản xuất, kinh doanh, nhất là khả năng thay thế thiết bị, máy móc, đổi mới công nghệ sản xuất.

Hiện nay, lao động trẻ có xu hướng chuyển sang làm việc tại doanh nghiệp hoặc đi lao động ngoài tỉnh, dẫn đến nguy cơ thiếu lực lượng kế thừa nghề truyền thống, ảnh hưởng lớn đến tồn tại và phát triển của làng nghề.

Trong nỗ lực bảo tồn làng nghề, địa phương đã hỗ trợ kinh phí xây dựng nhà trưng bày sản phẩm rộng khoảng 70 m2, tạo điểm dừng chân cho du khách tham quan, trải nghiệm và tìm hiểu nét văn hóa thủ công đặc sắc của Cà Mau. Ảnh: Nguyên Du
Trong nỗ lực bảo tồn làng nghề, địa phương đã hỗ trợ kinh phí xây dựng nhà trưng bày sản phẩm rộng khoảng 70 m2, tạo điểm dừng chân cho du khách tham quan, trải nghiệm và tìm hiểu nét văn hóa thủ công đặc sắc của Cà Mau. Ảnh: Nguyên Du

Thấy rõ những vướng mắc của người dân, UBND xã Phước Long đang tiến hành kiểm tra, rà soát toàn diện nhu cầu về vốn, công nghệ và đào tạo nghề để đưa ra các giải pháp tháo gỡ kịp thời. Chính quyền và người dân ở đây tập trung đầu tư nâng cấp hạ tầng giao thông vào làng nghề thuận lợi, xây dựng các nhà trưng bày, giới thiệu sản phẩm.

Trong nỗ lực bảo tồn làng nghề, địa phương đã hỗ trợ kinh phí xây dựng nhà trưng bày sản phẩm rộng khoảng 70 m2, tạo điểm dừng chân cho du khách tham quan, trải nghiệm và tìm hiểu nét văn hóa thủ công đặc sắc của Cà Mau vào năm 2024.

Ngoài ra, chính quyền và người dân đang triển khai đề án củng cố, phát triển làng nghề đan đát truyền thống gắn với phát triển du lịch nông thôn, thông qua việc vận động thành lập Hợp tác làng nghề Trúc Xanh, với 19 thành viên để quản lý, tổ chức sản xuất hoạt động và phát triển làng nghề.

Cần xé hiện là sản phẩm chủ lực của làng nghề. Ảnh: Nguyên Du
Cần xé hiện là sản phẩm chủ lực của làng nghề. Ảnh: Nguyên Du

Chủ tịch UBND xã Phước Long Nguyễn Tấn Thức khẳng định, hướng đi này tuy mới triển khai nhưng hứa hẹn sẽ tạo nên những đột phá mới cho làng nghề, tạo điều kiện cho người nơi đây phát triển kinh tế gia đình từ việc phát triển du lịch và bán các sản phẩm của làng nghề.

 “Ngoài sản phẩm chủ đạo của làng nghề hiện nay là cần xé, xã  Phước Long còn vận động các thợ thủ công phát triển thêm một số sản phẩm mới, nhất là một số mặt hàng thủ công mỹ nghệ gắn với định hướng phát triển du lịch. Đồng thời, đẩy mạnh công tác quảng bá, mời gọi doanh nghiệp đầu tư vào phát triển làng nghề gắn với phát triển du lịch cộng đồng, góp phần bảo tồn làng nghề gắn với phát triển du lịch”, ông Thức nhấn mạnh.

 

Nguyên Du