Giữ “quốc bảo” giữa vòng vây chuột rừng

Cuộc chiến giữ sâm giữa đại ngàn

Hiện nay, các xã Măng Ri, Tu Mơ Rông và Ngọc Linh, tỉnh Quảng Ngãi, có hơn 3.000 ha sâm Ngọc Linh. Đây là vùng trồng tập trung loại dược liệu quý hiếm với giá trị kinh tế rất cao.

Để có một vườn sâm đạt tiêu chuẩn, người dân địa phương phải mất nhiều năm đầu tư từ khâu chọn giống, gieo hạt, dựng giàn che, bảo vệ đến chăm sóc. Mỗi cây sâm đều được nâng niu như một tài sản quý.

Ông A Sỹ, người trồng sâm tại xã Măng Ri cho biết, chỉ cần vài đêm chuột xuất hiện là nhiều hạt giống bị cắn sạch, nhiều củ sâm bị đào lên gặm nham nhở.

“Đầu tư cả mấy năm trời, chỉ một đợt chuột phá là thiệt hại rất lớn. Có những củ sâm chỉ bị cắn một chút cũng bị thối hoặc giảm giá trị” ông A Sỹ nói.

Không chỉ ăn hạt, chuột còn cắn cả những củ sâm nhiều năm tuổi. Với loại dược liệu có giá trị rất cao như sâm Ngọc Linh, chỉ một vết cắn nhỏ cũng đủ khiến người trồng xót xa.

Theo ông Trần Công Hồng, người trồng sâm ở xã Măng Ri, chuột phá hại rất tinh vi.

“Hạt non thì nó cắn ở đầu rồi hút hết nước trong hạt. Hạt già, chín thì nó cắn vỏ rồi ăn luôn phần nhân bên trong”, ông Hồng nói.

Để bảo vệ vườn sâm, người dân đã thử đủ mọi cách: Nuôi mèo, đặt bẫy, giăng bạt nilon, phát quang khu vực xung quanh, thậm chí sử dụng thuốc diệt chuột và thay nhau canh gác ban đêm. Tuy nhiên, chuột rừng vẫn xuất hiện, đặc biệt vào mùa hạt chín và thời điểm củ phát triển mạnh.

Thiệt hại vì thế có thể lên tới hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng mỗi vụ đối với những vườn sâm có diện tích lớn. Điều đáng lo hơn là nguồn giống bị thất thoát sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch mở rộng vùng trồng trong những năm tiếp theo.

Theo ông Phạm Xuân Quang, Chủ tịch UBND xã Măng Ri, việc bảo vệ cây sâm Ngọc Linh không chỉ là bảo vệ sinh kế của người dân mà còn góp phần gìn giữ nguồn dược liệu đặc hữu, có giá trị lớn đối với y học, kinh tế và thương hiệu “quốc bảo” của Việt Nam.

Từ “kẻ phá hoại” thành đặc sản

Điều thú vị là chính loài chuột khiến người trồng sâm đau đầu lại trở thành món ăn được nhiều người săn tìm.

Người dân phía Tây, tỉnh Quảng Ngãi, quan niệm chuột sống giữa rừng sâu, chỉ ăn các loại dược liệu, hạt rừng và đặc biệt là sâm Ngọc Linh nên thịt thơm, săn chắc và bổ dưỡng hơn chuột đồng.

Ông A Đạt, người trồng sâm tại xã Măng Ri nói: “Chuột này không ăn rác bẩn, chỉ quanh quẩn trong rừng và vườn sâm. Ăn sâm quý thì thịt nó cũng quý. Người địa phương gọi vui là ‘chuột quý tộc’”.

Tuy nhiên, giá trị của món đặc sản ấy vẫn không thể bù đắp những thiệt hại mà chuột gây ra cho các vườn sâm.

Theo ông Dương Đăng Khoa, Phó Chủ tịch UBND xã Tu Mơ Rông, chuột phá hoại đang là một trong những thách thức lớn đối với quá trình phát triển cây sâm Ngọc Linh.

Người trồng sâm mong muốn các cơ quan chuyên môn và các nhà khoa học sớm nghiên cứu, chuyển giao những giải pháp phòng, chống chuột hiệu quả, an toàn và thân thiện với môi trường. Đồng thời, cần có thêm các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, chia sẻ kinh nghiệm quản lý dịch hại nhằm bảo vệ nguồn gen quý của sâm Ngọc Linh.