Gỡ điểm nghẽn chính sách để doanh nghiệp khoa học và công nghệ bứt phá

Hội thảo thu hút sự tham gia của đông đảo đại biểu là đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp khoa học và công nghệ (KHCN), nhằm cập nhật, làm rõ các chính sách hiện hành, đồng thời tạo diễn đàn trao đổi giữa lý luận và thực tiễn triển khai.

Doanh nghiệp KHCN – lực lượng trung tâm của nền kinh tế số

Phát biểu tại hội thảo, TS Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Bộ KHCN, Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam khẳng định vai trò, vị thế đặc biệt của doanh nghiệp KHCN trong giai đoạn phát triển hiện nay. Theo ông, các nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị, đặc biệt là Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, đã mở ra “vận hội lớn” cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.

“Nếu các quan điểm mang tính đột phá này được thể chế hóa đầy đủ, đồng bộ thông qua hệ thống luật pháp, nghị định và thông tư, chúng ta hoàn toàn có thể hình thành một hệ thống doanh nghiệp hiện đại, làm chủ công nghệ, đóng góp trực tiếp cho mục tiêu phát triển đất nước”, TS. Nguyễn Quân nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, lực lượng doanh nghiệp KHCN đã có sự gia tăng đáng kể về số lượng, từ vài trăm doanh nghiệp cách đây vài năm, đến nay đã vượt mốc 1.000. Cùng với đó, sự phát triển nhanh của các lĩnh vực công nghệ số, bán dẫn, vi mạch và chuyển đổi số đang tạo nền tảng thuận lợi để doanh nghiệp công nghệ bứt phá.

Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu tích cực, TS Nguyễn Quân cũng chỉ ra một nghịch lý kéo dài nhiều năm: hiệu quả triển khai chính sách hỗ trợ doanh nghiệp KHCN còn hạn chế. Không ít doanh nghiệp dù đáp ứng tiêu chí công nghệ nhưng không mặn mà với danh hiệu “doanh nghiệp KHCN”.

Nguyên nhân chủ yếu, theo ông, là doanh nghiệp chưa cảm nhận được lợi ích thực chất từ các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai và tín dụng. Thủ tục hành chính còn phức tạp; năng lực thẩm định công nghệ ở một số địa phương chưa đáp ứng yêu cầu; hướng dẫn cụ thể về tiếp cận ưu đãi còn thiếu và chưa thống nhất.

Đối với doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và các startup công nghệ, rào cản lớn nhất vẫn là vốn. Tài sản chủ yếu của các doanh nghiệp này là trí tuệ và công nghệ, trong khi tài sản thế chấp truyền thống gần như không có, khiến việc tiếp cận tín dụng ngân hàng gặp nhiều khó khăn.

Cần đột phá về thể chế và liên kết “ba nhà”

Phân tích các chính sách hỗ trợ hiện nay, TS Phạm Thế Dũng, Phó Tổng Thư ký Hội Tự động hóa Việt Nam cho biết, cách tiếp cận đang chuyển dịch theo hướng hệ sinh thái, với nhiều trục hỗ trợ từ nâng cao năng lực nghiên cứu, hỗ trợ tài chính, chuyển giao công nghệ, phát triển sở hữu trí tuệ đến tham gia các chương trình khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.

Cách tiếp cận này giúp giảm chi phí, rủi ro và tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D). Tuy nhiên, TS. Dũng cũng nhấn mạnh, bản thân doanh nghiệp cần chủ động đổi mới, trong khi Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế hỗ trợ và thúc đẩy liên kết “ba nhà”: Nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, bà Trần Thanh Việt, Giám đốc điều hành VGreen chia sẻ, nền tảng khoa học rõ ràng là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp xây dựng niềm tin với đối tác và thị trường, đồng thời mở ra dư địa phát triển dài hạn. Một số sản phẩm trong hệ sinh thái Medifood VGreen được phát triển trên nền tảng công nghệ lên men vi sinh, cho thấy cách doanh nghiệp đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất – kinh doanh.

Tuy nhiên, theo bà Việt, quá trình triển khai vẫn gặp nhiều rào cản, đặc biệt trong việc tiếp cận nguồn lực cho R&D, hoàn thiện hồ sơ khoa học chuyên sâu và chuyển hóa chính sách thành cơ chế vận hành cụ thể. Hạn chế về nhân lực KH&CN, năng lực hấp thụ công nghệ và các yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn kỹ thuật cũng là thách thức không nhỏ.

Từ thực tiễn đó, các chuyên gia cho rằng, KHCN cần được đặt ở vị trí trung tâm trong toàn bộ quá trình triển khai các dự án đầu tư, từ tư vấn, thẩm định đến tổ chức thực hiện. Việc hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế khuyến khích đầu tư R&D theo hướng minh bạch, linh hoạt là yêu cầu cấp thiết.

Đồng thời, cần tăng hiệu quả liên kết “ba nhà” giữa Nhà nước, cơ sở nghiên cứu – đào tạo và doanh nghiệp, nhằm đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, thị trường một cách hiệu quả hơn. Việc giới thiệu các mô hình thực tiễn như hệ sinh thái Medifood tại hội thảo được xem là ví dụ sinh động, cung cấp thêm dữ liệu cho quá trình hoàn thiện chính sách trong thời gian tới.