Gỡ “điểm nghẽn” giao thông tĩnh

Chỉ rõ những “nút thắt” đô thị

Báo cáo của Sở Xây dựng Hà Nội cho thấy, thành phố hiện có khoảng 8 triệu dân, gần 1 triệu ô tô và hơn 6 triệu xe máy. Mỗi ngày còn có lượng lớn người từ các địa phương đến học tập, làm việc, tạo áp lực rất lớn lên hạ tầng giao thông, đặc biệt tại khu vực trung tâm.

Theo quy hoạch đến năm 2030 về các bãi đỗ xe, Hà Nội có 1.960 bãi đỗ xe công cộng. Trong đó, 97 bãi đỗ xe ngầm, 496 bãi đỗ xe cao tầng, còn lại là bãi đỗ xe mặt bằng. Tuy nhiên, đến nay, mới chỉ có 72 bãi xe được đưa vào sử dụng, 61 bãi đỗ xe đang triển khai đầu tư xây dựng, còn lại chưa triển khai…

Trên thực tế, sự thiếu hụt bãi đỗ xe khiến nhiều phương tiện phải tận dụng các bãi đất trống, đất xen kẹt hoặc đỗ trên lòng đường, vỉa hè. Đặc biệt tại các phường trung tâm như: Hoàn Kiếm, Ba Đình, Đống Đa, Hai Bà Trưng rồi đến các phường như: Hà Đông, Thanh Trì, Hoàng Mai… nhiều tuyến phố vốn đã hẹp lại tiếp tục bị thu hẹp mặt cắt giao thông bởi các điểm trông giữ xe, ảnh hưởng đến lưu thông và mỹ quan đô thị. Không ít người dân phải chấp nhận gửi xe cách nhà hàng trăm mét với chi phí hàng triệu đồng mỗi tháng nhưng vẫn khó tìm được chỗ đỗ ổn định.

TS Đinh Thanh Bình - Trưởng Bộ môn Quy hoạch và Quản lý giao thông vận tải (Đại học Giao thông Vận tải) cho rằng, nhiều năm qua Hà Nội tập trung đầu tư mở rộng đường, xây cầu, hầm chui và cải tạo nút giao, trong khi giao thông tĩnh chưa được quan tâm tương xứng. Đầu tư bãi đỗ xe, nhất là bãi đỗ xe ngầm, đòi hỏi nguồn vốn rất lớn nhưng thời gian thu hồi vốn kéo dài. Trong khi đó, cơ chế ưu đãi chưa đủ hấp dẫn nên doanh nghiệp chưa mặn mà tham gia.

Cùng quan điểm, TS Khương Kim Tạo - nguyên Phó Chánh Văn phòng Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia nhận định, nhu cầu đỗ xe ngày càng tăng nhưng việc đầu tư vào lĩnh vực này vẫn thiếu sức hút do quỹ đất khan hiếm và chưa có cơ chế đặc thù về đất đai, tài chính cũng như khai thác thương mại.

Ở góc độ quy hoạch, TS Đào Ngọc Nghiêm - Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, nhiều khu đô thị mới chưa dự báo đầy đủ nhu cầu đỗ xe. Không ít dự án nhà ở có mật độ dân cư lớn nhưng số lượng chỗ đỗ xe lại thấp hơn nhiều so với thực tế, dẫn đến tình trạng quá tải ngay sau khi đưa vào sử dụng.

Đồng bộ các giải pháp, hiện thực hóa mục tiêu

Hà Nội đang hướng tới mô hình đô thị đa cực, phát triển giao thông công cộng làm nền tảng, gắn với mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Trong định hướng này, giao thông tĩnh được xác định là một bộ phận quan trọng của hạ tầng đô thị. Thành phố đặt mục tiêu phát triển hệ thống bãi đỗ xe đồng bộ với các ga đường sắt đô thị, trung tâm thương mại, điểm trung chuyển và các đầu mối giao thông.

Ông Lương Đức Thắng - Phó Trưởng phòng Kết cấu hạ tầng giao thông đô thị (Sở Xây dựng Hà Nội) cho biết, điểm nghẽn hiện nay không nằm ở định hướng quy hoạch mà ở khâu tổ chức thực hiện. Để tháo gỡ khó khăn, Sở Xây dựng đã xây dựng chương trình hành động với nhiều nhóm giải pháp đồng bộ, từ rà soát quy hoạch, xác định danh mục ưu tiên, bố trí quỹ đất đến tăng cường phối hợp giữa các sở, ngành và địa phương. Song song với đó, thành phố tiếp tục bố trí các điểm trông giữ xe tạm thời phù hợp với điều kiện thực tế nhằm đáp ứng nhu cầu trước mắt của người dân nhưng vẫn bảo đảm quản lý chặt chẽ.

Một trong những định hướng quan trọng là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý giao thông tĩnh. Hà Nội sẽ từng bước triển khai thu phí không dừng tại các bãi đỗ xe được cấp phép, tăng cường sử dụng dữ liệu từ hệ thống camera để giám sát và xử lý vi phạm, đồng thời khuyến khích người dân sử dụng phương tiện giao thông công cộng nhằm giảm áp lực lên hạ tầng.

Trong bối cảnh quỹ đất nội đô ngày càng hạn hẹp, thành phố cũng ưu tiên khai thác không gian ngầm, phát triển các bãi đỗ xe ngầm kết hợp với ga metro, hầm đi bộ và các công trình thương mại nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Đây được xem là hướng đi phù hợp khi vừa giải quyết nhu cầu đỗ xe, vừa góp phần hình thành mạng lưới giao thông đồng bộ, tạo động lực phát triển đô thị theo mô hình TOD.

Giới chuyên gia nhận định, để hiện thực hóa mục tiêu phát triển giao thông tĩnh, Hà Nội cần tạo bước đột phá về cơ chế. Một trong những giải pháp là đẩy mạnh xã hội hóa thông qua mô hình đối tác công - tư (PPP). Theo đó, Nhà nước tập trung giải quyết các vấn đề về quy hoạch, quỹ đất và thủ tục đầu tư, còn doanh nghiệp tham gia xây dựng, vận hành và khai thác công trình. Bên cạnh đó, thành phố cần nghiên cứu các chính sách ưu đãi về thuế, tiền thuê đất, tín dụng và thời gian khai thác để tăng sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư.

Để thúc đẩy phát triển hệ thống giao thông tĩnh, TS Đinh Thanh Bình cho rằng, cần tập trung vào 3 nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết, quản lý chặt quỹ đất đã được quy hoạch cho giao thông tĩnh, tránh bị điều chỉnh hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng. Tiếp đó là đơn giản hóa thủ tục đầu tư, rút ngắn thời gian phê duyệt, giao đất và cấp phép để các dự án sớm được triển khai. Và quan trọng hơn là tạo cơ chế nhằm đảm bảo hiệu quả đầu tư cho doanh nghiệp, cho phép kết hợp bãi đỗ xe với các dịch vụ thương mại phù hợp nhằm đa dạng nguồn thu và rút ngắn thời gian hoàn vốn...

“Cùng với đầu tư hạ tầng, Hà Nội cần từng bước thay đổi nhận thức, thói quen sử dụng phương tiện cá nhân, khuyến khích người dân chuyển sang sử dụng giao thông công cộng. Khi hệ thống metro, xe buýt và các bãi đỗ xe kết nối đồng bộ, áp lực lên khu vực nội đô sẽ giảm dần” - bà Bình chia sẻ.

Từ thực tế vận hành điểm đỗ xe thông minh trên phố Nguyễn Công Hoan, ông Nguyễn Đức Vinh - Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác điểm đỗ xe Hà Nội đưa ra kiến nghị: thành phố sớm ban hành cơ chế đặc thù, đơn giản hóa thủ tục đầu tư và có chính sách hỗ trợ tiền thuê đất đối với các dự án bãi đỗ xe cao tầng, bãi đỗ xe ngầm.

Có thể thấy, việc tháo gỡ “điểm nghẽn” giao thông tĩnh không chỉ là câu chuyện xây thêm bãi đỗ xe mà còn là quá trình tổ chức lại không gian đô thị theo hướng văn minh, hiện đại và phát triển bền vững. Nếu có cơ chế đủ mạnh cùng sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành và doanh nghiệp, Hà Nội sẽ từng bước giải quyết bài toán thiếu bãi đỗ xe, tạo nền tảng cho một hệ thống giao thông đô thị thông suốt, hiệu quả và phù hợp với tầm nhìn phát triển Thủ đô trong nhiều thập kỷ tới.