Gỡ “điểm nghẽn”, tạo sức bật cho kinh tế làng nghề

Nhiều “điểm nghẽn” cần tháo gỡ

Là đơn vị hoạt động trong lĩnh vực nghề thêu truyền thống, ông Lê Văn Khoa, Phó Giám đốc HTX Thêu tay Mỹ Đức cho biết, nghề thêu đã tồn tại hàng trăm năm với nhiều sản phẩm mang đậm bản sắc văn hóa Việt như tranh thêu, quà tặng, trang phục truyền thống hay khăn chầu, áo ngự. Dù HTX mới thành lập, nhưng các thành viên đều có gần 30 năm gắn bó với nghề.

Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay là việc tiếp cận nguồn vốn còn nhiều trở ngại, trong khi các chính sách ưu đãi về thuế chưa thực sự phù hợp với đặc thù sản xuất thủ công. Bên cạnh đó, nhiều HTX thiếu mặt bằng sản xuất ổn định để mở rộng quy mô. Điều đáng lo hơn là nguồn nhân lực kế cận ngày càng khan hiếm khi lớp trẻ ít mặn mà với nghề truyền thống.

Vì vậy, HTX mong muốn thành phố quan tâm hỗ trợ đào tạo nghề, tạo điều kiện về nhà xưởng và có chính sách khuyến khích để người lao động yên tâm gắn bó lâu dài.

Hiện HTX Thêu tay Mỹ Đức duy trì gần 30 nghệ nhân, thợ thêu với thu nhập bình quân khoảng 10 triệu đồng/người/tháng. Ngoài sản xuất quà tặng cho nhiều cơ quan, đơn vị, HTX còn tổ chức các lớp truyền nghề và workshop trải nghiệm tại Đình Tú Thị, góp phần quảng bá nghề thêu truyền thống tới du khách trong và ngoài nước.

Không chỉ nghề thêu, nhiều làng nghề khác cũng đang đối mặt với những khó khăn tương tự. Bà Bùi Thị MInh Hằng, Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Giám đốc HTX Trà sen Quảng An Hương Thủy cho biết, nghề ướp trà sen là sự kết tinh giữa hương sen Bách Diệp Tây Hồ và tinh hoa trà Việt. Những năm gần đây, HTX thường xuyên tổ chức các chương trình trải nghiệm dành cho du khách, trong đó có nhiều đoàn khách quốc tế, góp phần quảng bá văn hóa Hà Nội.

Tuy nhiên, diện tích trồng sen Bách Diệp tại Hồ Tây đang ngày càng thu hẹp do quá trình đô thị hóa. Dù HTX đã đưa giống sen đi trồng ở nhiều địa phương khác, chất lượng hương thơm vẫn không thể sánh với vùng nguyên liệu gốc.

“Nghề ướp trà sen hoàn toàn làm thủ công, đòi hỏi nhiều công sức nhưng sản lượng thấp, khiến ngày càng ít người trẻ lựa chọn theo nghề. Bên cạnh đó, tình trạng nhiều sản phẩm sử dụng hương liệu nhưng vẫn gắn mác “trà sen Tây Hồ” với giá rẻ đã tạo ra sự cạnh tranh thiếu lành mạnh, ảnh hưởng đến uy tín của các cơ sở sản xuất truyền thống”, bà Thủy chia sẻ.

Để bảo tồn nghề, HTX kiến nghị thành phố quy hoạch, bảo vệ vùng nguyên liệu sen Bách Diệp; đầu tư hạ tầng phục vụ du lịch làng nghề; tăng cường bảo hộ thương hiệu, xúc tiến thương mại và quản lý thị trường nhằm nâng cao giá trị sản phẩm truyền thống.

Tạo động lực mới cho khu vực kinh tế tập thể

Từ những ý kiến tại hội nghị cho thấy, kinh tế tập thể ở các làng nghề đang đứng trước cơ hội phát triển mới, song cũng đối mặt với không ít thách thức. Việc thiếu vốn, khó tiếp cận đất đai, hạn chế về nguồn nhân lực và năng lực quản trị đang ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mở rộng sản xuất và nâng cao sức cạnh tranh của nhiều HTX.

Qua đó, đại diện các sở, ngành thành phố cũng đã trao đổi nhiều giải pháp nhằm tăng cường liên kết giữa các địa phương, ngành chức năng và các HTX; phát triển các tour, tuyến du lịch làng nghề; khai thác hiệu quả giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển kinh tế, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô.

Phát biểu tại hội nghị, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Bùi Huyền Mai chia sẻ: Giá trị của mỗi sản phẩm làng nghề không chỉ nằm ở chất lượng mà còn ở câu chuyện văn hóa được gửi gắm trong từng sản phẩm. Khi những giá trị truyền thống được kể bằng những câu chuyện hấp dẫn, sản phẩm sẽ có giá trị gia tăng cao hơn và tạo được dấu ấn riêng trên thị trường.

Vì vậy, việc xây dựng thương hiệu, quảng bá bản sắc văn hóa và phát triển công nghiệp văn hóa cần có sự đồng hành của các cơ quan quản lý nhà nước, các hiệp hội và chính quyền địa phương.

Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội cũng chỉ rõ, phần lớn các HTX phi nông nghiệp hiện vẫn có quy mô nhỏ, năng lực sản xuất chưa đồng đều; khả năng ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số còn hạn chế; liên kết chuỗi giá trị thiếu bền vững; khó tiếp cận nguồn vốn, đất đai, nhân lực chất lượng cao và mở rộng thị trường. Mặc dù hệ thống cơ chế, chính sách đã tương đối đầy đủ nhưng việc tổ chức thực hiện và đưa chính sách đến đúng đối tượng vẫn còn là điểm nghẽn.

Để tạo động lực mới cho khu vực kinh tế tập thể, bà Bùi Huyền Mai đề nghị các cấp, ngành tiếp tục nâng cao nhận thức về vai trò của kinh tế tập thể; rà soát, hoàn thiện chính sách theo hướng sát với nhu cầu thực tiễn của các làng nghề, đặc biệt về đất đai, tín dụng, chuyển đổi số, đào tạo nguồn nhân lực, xúc tiến thương mại và phát triển du lịch làng nghề. Liên minh HTX thành phố và Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội cần đổi mới phương thức hoạt động, tăng cường kết nối, tư vấn quản trị và nhân rộng các mô hình hoạt động hiệu quả.

Đối với các địa phương có làng nghề, cần quan tâm hơn đến công tác bảo vệ môi trường, gìn giữ không gian văn hóa, bảo tồn nghề truyền thống và nâng cao đời sống người dân để các thế hệ tiếp tục gắn bó với nghề.