Gỡ nút thắt việc chậm triển khai dự án sử dụng vốn ODA
Bộ Tài chính vừa trình Chính phủ đề xuất đổi mới trong quản lý và sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài, gỡ bỏ rào cản chậm triển khai các dự án. Đề xuất tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhà nước được tự quyết định mở tài khoản vốn đối ứng tại ngân hàng thương mại đối với dự án do mình thực hiện. Bỏ quy định Bộ Tài chính lựa chọn ngân hàng mở tài khoản vốn đối ứng cho doanh nghiệp.
Theo Bộ Tài chính, trong giai đoạn 2021 - 2025, trung bình mỗi năm Việt Nam huy động được từ 800 triệu đến 1 tỷ USD vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), vay ưu đãi. Trong 8 tháng đầu năm 2025, Việt Nam đã huy động được gần 450 triệu USD vốn ODA. Nguồn vốn ODA, vay ưu đãi nước ngoài đã đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Rất nhiều công trình giao thông, đường cao tốc, bệnh viện, trường học, các dự án về năng lượng sạch, môi trường, y tế, giáo dục đều có dấu ấn của nguồn vốn ODA như: Dự án giảm nghèo khu vực miền Trung, Tây Nguyên; Dự án cầu Cần Thơ, cầu Mỹ Thuận, cải thiện môi trường TPHCM, Đường sắt đô thị Bến Thành - Suối Tiên; Cao tốc Bến Lức - Long Thành, Long Thành - Dầu giây...
Theo Bộ Tài chính, hiện vẫn còn nhiều bất cập liên quan đến quy trình đàm phán, ký kết điều ước quốc tế vay ODA, vay ưu đãi đang áp dụng theo Luật Điều ước quốc tế khá phức tạp, mất nhiều thời gian. Trung bình thời gian hoàn thành các thủ tục trình duyệt đàm phán, ký kết điều ước quốc tế khoảng gần 1 năm, thời gian hoàn thành sửa đổi từ 3 đến 6 tháng (chưa kể thời gian xử lý nếu phát sinh các khác biệt giữa quy định của Việt Nam và bên cho vay).
Một bất cập khác, theo quy định hiện nay, tại Luật Ngân sách nhà nước năm 2025, Kho bạc Nhà nước không kiểm soát đối với vốn viện trợ không hoàn lại bố trí từ dự toán chi thường xuyên. Như vậy, toàn bộ quy định liên quan tới thủ tục “kiểm soát chi” đối với các hồ sơ đề nghị giải ngân vốn ODA, vay ưu đãi cần được sửa đổi để phù hợp với Luật Ngân sách Nhà nước.
Nhằm khắc phục những bất cập trên, mới đây Bộ Tài chính có Tờ trình dự thảo gửi tới Chính phủ đề xuất nhiều đổi mới trong quản lý và sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài. Theo đó, dự thảo thay đổi về phân cấp ở khâu trung gian từ Chính phủ xuống Thủ tướng Chính phủ để báo cáo Chủ tịch nước quyết định đàm phán, ký, phê chuẩn, sửa đổi điều ước quốc tế. Sự thay đổi này giúp rút ngắn thời gian trình phê duyệt xuống từ 1 - 2 tháng.
Nghị định số 242/2025/NĐ-CP, Thủ tướng Chính phủ quyết định việc sửa đổi, bổ sung thỏa thuận vay nhân danh Chính phủ trong mọi trường hợp. Nay dự thảo đề xuất phân cấp cho Bộ Tài chính quyết định sửa đổi, bổ sung thỏa thuận vay nhân danh Chính phủ trong trường hợp việc sửa đổi không làm tăng nghĩa vụ trả nợ nước ngoài của Chính phủ. Quy định này giúp Bộ Tài chính chủ động trong sửa đổi thỏa thuận vay với nhà tài trợ, bên cho vay nước ngoài, giúp đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn vay, hoàn thành dự án kịp thời gian thực hiện dự án được cấp thẩm quyền phê duyệt và phù hợp với quy định tại Luật Quản lý nợ công sửa đổi.
Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương, đề xuất của Bộ Tài chính đã cắt giảm, đơn giản hóa quy trình xin ý kiến như: Không phải xin ý kiến Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp ở khâu trình phê chuẩn điều ước quốc tế nếu không có nội dung thay đổi so với thời điểm ký; đơn giản hóa hồ sơ xin trình ký điều ước quốc tế; Bộ Tài chính chủ động thông báo cho nhà tài trợ về người được cấp có thẩm quyền ủy quyền đàm phán (không phải thông qua Bộ Ngoại giao). Các trường hợp đặc thù có thể áp dụng đồng thời trình đàm phán và ký hoặc đồng thời trình ký và phê chuẩn nếu nội dung dự thảo điều ước quốc tế đầy đủ, không yêu cầu sửa đổi văn bản quy phạm pháp luật trong nước, có thể áp dụng toàn bộ, trực tiếp. Quy định này giúp xử lý linh hoạt, tạo sự chủ động, rút ngắn thời gian đàm phán, ký kết, kịp thời huy động vốn để triển khai thực hiện dự án, phù hợp với tính chất của các thỏa thuận vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài...
