Góc khuất của xuất khẩu tỷ đô
Xuất khẩu đang có những nỗ lực đột phá. Các nhóm hàng liên quan đến máy vi tính, sản phẩm điện tử, điện thoại tiếp tục dẫn dầu trong câu lạc bộ tỷ đô. Thế nhưng, phía sau thành tích này là nhiều câu hỏi liên quan đến: xuất xứ, liên kết ngành…
Ảnh minh họa (nguồn Internet).
Theo số liệu mới nhất từ Tổng cục Hải quan, trong 6 tháng đầu năm 3 nhóm hàng điện thoại và các loại linh kiện, máy vi tính, sản phẩm điện tử, máy móc thiết bị tiếp tục dẫn đầu kim ngạch xuất khẩu với thành tích tỷ đô. Nửa đầu năm cả nước xuất khẩu 2,63 tỷ USD điện thoại các loại & linh kiện, tính chung 6 tháng mặt hàng này mang về 14,6 tỷ USD cho nền kinh tế. Tiếp theo đó là máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện xuất khẩu được 1,34 tỷ USD.
Cũng tính đến hết tháng 6/2015, trị giá xuất khẩu nhóm hàng này đạt 7,36 tỷ USD, tăng 60%, tương đương tăng 2,76 tỷ USD về số tuyệt đối; trong đó, xuất khẩu sang EU đạt 1,45 tỷ USD, tăng 70,5%, sang Hoa Kỳ 1,33 tỷ USD, tăng 76%; Trung Quốc 1,25 tỷ USD.
Những nhóm hàng này tiếp tục vẽ nên những nét đậm trong bản đồ xuất khẩu hàng công nghệ. Đặt trong bối cảnh nhiều mặt hàng nông lâm thủy sản đang bộc lộ những mảng tối thì những năm gần đây xuất khẩu điện thoại và linh kiện tăng nóng. Tương lai xuất khẩu những nhóm hàng này vẫn còn rất mở khi nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục đổ vốn đầu tư vào Việt Nam.
Công ty TNHH Samsung Electronics Việt Nam tiếp tục mở rộng sản xuất ở Việt Nam. Nhiều tập đoàn đa quốc gia trong lĩnh vực điện tử như LG, Intel, Microsoft, Canon... cũng đang đầu tư mạnh vào Việt Nam. Điều này đồng nghĩa với việc Việt Nam đã và đang trở thành tâm điểm của thế giới trong sản xuất một số sản phẩm điện tử như máy tính bảng, điện thoại di động, đồ điện tử gia dụng, chíp điện tử... Khi doanh nghiệp Việt biết nắm bắt cơ hội, tham gia được chuỗi cung ứng cho các tập đoàn lớn này rất có lợi.
Việt Nam đang hi vọng sẽ trở thành công xưởng mới của châu Á, trở thành “miền đất hứa” cho các nhà đầu tư nước ngoài “hạ cánh”. Nhưng cụm từ thời cơ luôn đi cùng thách thức. Cơ hội kinh doanh mở ra cho doanh nghiệp Việt nếu như chúng ta trở thành vệ tinh cho các tập đoàn lớn. Song xung quanh các thành tích xuất khẩu tỷ đô này là nhiều câu hỏi băn khoăn về vai trò của doanh nghiệp nội, của các chuỗi liên kết ngành?
Điểm đầu tiên cần bàn thành tích XK của mặt hàng này chủ yếu lại “rơi” vào tay DN FDI. Việc các DN FDI chiếm tỷ lệ lớn trong kim ngạch XK khiến cho giá trị kinh tế mang lại từ việc xuất khẩu chưa cao. Các doanh nghiệp này có mặt ở Việt Nam chỉ dừng ở công đoạn sản xuất gia công, lắp ráp. Nguyên liệu đầu vào cho sản xuất hàng xuất khẩu còn phụ thuộc khá nhiều vào nguồn nguyên liệu nhập từ nước ngoài. Trong 6 tháng đầu năm, Hàn Quốc tiếp tục là đối tác lớn nhất cung cấp sản phẩm điện tử và linh kiện cho Việt Nam với trị giá nhập khẩu 3,3 tỷ USD sau đó Trung Quốc 2,37 tỷ USD và Nhật Bản 1,1 tỷ USD.
Chưa kể để hút đầu tư ngoại vào lĩnh vực sản xuất linh phụ kiện điện thoại này, điều địa phương còn trải thảm đỏ mời. Những ưu đãi thuế, phí trong 5 – 10 năm đầu luôn được đặt song hành cùng với cam kết đầu tư. Điều này đã dẫn đến thực trạng nhiều doanh nghiệp đầu tư bước đầu hưởng xong ưu đãi lại rút về nước, để lại ngổn ngang các vấn đề về môi trường, lao động.
Trong thực tế, câu chuyện quan trọng hơn là nền kinh tế đang mải mê với các con số tỷ đô nhưng doanh nghiệp nội lại không thể chen chân vào chuỗi sản xuất toàn cầu.
Tháng 9/2014, Samsung đã đối thoại với các doanh nghiệp Việt Nam, mong muốn tìm kiếm nhà cung cấp linh kiện cho Samsung tại Việt Nam. Và ngay trung tuần tháng 7 vừa qua tập đoàn này lại tiếp tục có buổi đối thoại với Bộ Công thương và doanh nghiệp Việt Nam lần thứ 2. Theo như thông tin mà Samsung tiết lộ, họ cũng đang xem xét hồ sơ của 9 doanh nghiệp tiềm năng. Dự kiến cuối năm nay, 41 doanh nghiệp Việt Nam sẽ tham gia cùng Samsung sản xuất điện thoại, máy tính bảng... Giá trị hợp đồng giữa các doanh nghiệp này với Samsung năm 2014 là 34 triệu USD, năm nay cố gắng tăng lên 45 triệu USD.
Lãnh đạo Bộ Công thương cũng thừa nhận, có 80 doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam là đối tác cung cấp linh phụ kiện cho Samsung nhưng phần lớn số này thuộc khối FDI. Số lượng các doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi sản xuất, cung ứng cho Samsung còn thấp, chiếm chưa đến 10% tổng số các nhà cung ứng.
TS Lưu Bích Hồ nói với Đại Đoàn Kết, cốt yếu phải để nguồn vốn ngoại có hiệu ứng lan tỏa. Việt Nam vẫn chưa làm được việc liên kết sản xuất giữa DN trong nước với các DN FDI nên dù kim ngạch xuất khẩu lớn thì giá trị còn lại đem về cho nền kinh tế vẫn thấp.