Hà Tĩnh: Nước kênh thủy lợi tràn vào nhà dân, nhiều hộ thấp thỏm sống chung với ngập úng
Đang giữa mùa hè, một số hộ dân ở thôn Tân Tiến 2, xã Trường Lưu (tỉnh Hà Tĩnh) lại phải thức trắng đêm vì nước từ kênh thủy lợi bất ngờ tràn vào nhà.
Không phải do mưa lớn hay lũ quét, nguồn nước gây ngập được người dân phản ánh là từ cống tiêu thoát lũ thuộc kênh N19 của Dự án thủy lợi Ngàn Trươi - Cẩm Trang. Nước dâng nhanh khiến gia súc, gia cầm chết; giếng nước sinh hoạt bị ngập; hoa màu hư hại.
Đêm 30/6, người dân thôn Tân Tiến 2 tiếp tục chứng kiến cảnh nước dâng ngay trong khu dân cư. Sáng 1/7, tại hiện trường, nhiều tuyến đường vào nhà dân vẫn ngập đến đầu gối. Nước bao quanh khu vực dân cư, chia cắt một số hộ gia đình.
Ngôi nhà của anh Nguyễn Xuân Hảo (SN 1975) và chị Nguyễn Thị Thủy (SN 1979) nằm cách cống tiêu thoát lũ kênh N19 chỉ vài chục mét. Trước cổng nhà, nước vẫn phủ kín lối đi. Trong nhà, hai đứa con của anh Hảo ngồi co ro trên giường.
Anh Hảo kể, khoảng 23 giờ đêm 30/6, anh tỉnh dậy thì phát hiện nước đã tràn kín sân, vườn và bắt đầu chảy vào bếp, chuồng nuôi lợn, gà. Hai vợ chồng vội vàng đào đất đắp thành bờ tạm để ngăn nước nhưng bất lực trước dòng nước dâng lên.
“Sáng ra thì con lợn khoảng 25 kg đã chết, gần 30 con gà con cũng nổi lềnh bềnh trong chuồng. Chúng tôi chỉ lo ảnh hưởng đến việc đi lại, học hành của con và ô nhiễm môi trường”, anh nói.
Thiệt hại lần này nối tiếp những đợt ngập trước đó. Theo anh Hảo, chỉ khoảng nửa tháng trước, nước cũng từng dâng cao khiến cá trong ao trôi sạch. Hoa màu, cây ăn quả vừa trồng lại sau đợt ngập trước tiếp tục chết vì úng nước. Những cây ngô, vải, nhãn chưa kịp phục hồi thì lại bị nước nhấn chìm. Giếng nước sinh hoạt của gia đình cũng bị ngập, không thể sử dụng.
Điều khiến gia đình lo lắng hơn cả là tình trạng này không phải mới xảy ra. “Khoảng 3-4 năm nay, cứ đến kỳ bơm nước tưới là gia đình lại bị ngập. Chúng tôi đã nhiều lần kiến nghị lên địa phương nhưng đến nay vẫn chưa được giải quyết”, anh Hảo chia sẻ.
Cách đó không xa, bà Nguyễn Thị Duyệt (SN 1956) cũng đang dọn dẹp chuồng trại sau khi nước rút bớt. Đợt ngập khiến khoảng 20 con gà thương phẩm nặng gần 1kg/con bị chết. “Năm nào cũng vậy, cứ bơm nước là thấp thỏm. Gia đình chỉ biết dọn dẹp rồi chờ nước rút”, bà Duyệt nói.
Gia đình bà Nguyễn Thị Thúy Nga (SN 1973) cũng chịu cảnh tương tự khi nhiều diện tích hoa màu và đàn gà con bị nước cuốn, thiệt hại đáng kể.
Theo ghi nhận của phóng viên, cống tiêu thoát lũ kênh N19 nằm sát khu dân cư. Khi hệ thống vận hành cấp nước phục vụ sản xuất, mực nước tại khu vực cống dâng lên, nước theo cống tiêu tràn vào vùng đất thấp nơi nhiều hộ dân đang sinh sống.
Lãnh đạo Phòng Kinh tế xã Trường Lưu xác nhận, tình trạng này đã được người dân phản ánh trong nhiều năm. Ông Nguyễn Ngọc Lân, Trưởng phòng Kinh tế xã Trường Lưu cho biết, vấn đề xuất hiện từ khoảng 4-5 năm trước, thời điểm khu vực này còn thuộc xã Phú Lộc cũ. Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, chính quyền xã Trường Lưu tiếp tục có văn bản kiến nghị gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh.
Theo ông Lân, đơn vị quản lý công trình đã kiểm tra thực tế và cho rằng cao trình khu vực dân cư thấp hơn mực nước vận hành của hệ thống. Không chỉ xã Trường Lưu mà một số địa phương khác trên tuyến cũng gặp tình trạng tương tự. Giải pháp được đưa ra chủ yếu là người dân tự nâng cốt nền nhà và vườn.
“Những hộ có điều kiện thì có thể đổ đất nâng nền, còn hộ khó khăn thì gần như phải chấp nhận sống chung với ngập. Hiện chưa có phương án căn cơ nào khác”, ông Lân cho biết.
Theo đại diện địa phương, chu kỳ vận hành bơm nước khoảng 15 ngày/lần. Mỗi lần cấp nước, các hộ ở vùng trũng lại đối mặt nguy cơ nước tràn vào nhà. “Chiều nay, chúng tôi sẽ thống kê thiệt hại của các hộ dân và sẽ kiến nghị hỗ trợ thiệt hại lên cấp trên” – ông Nguyễn Ngọc Lân nói.
Trao đổi với phóng viên, ông Trần Đức Dũng, Trạm trưởng Trạm Thủy lợi Bắc Trà Sơn (Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh), cho biết, đơn vị chỉ thực hiện nhiệm vụ quản lý, vận hành công trình theo thiết kế.
Theo ông Dũng, cống N19 là cống tiêu thoát lũ, không phải cống tưới. Nếu bịt kín cống để ngăn nước tràn thì khu vực dân cư xung quanh sẽ có nguy cơ ngập khi xảy ra mưa lớn vì công trình còn đảm nhận chức năng tiêu thoát nước.
Ông cho rằng tình trạng ngập đã được đơn vị nhiều lần cảnh báo tới địa phương và các hộ dân. Trên toàn tuyến hệ thống tưới, nhiều hộ ở khu vực thấp đã chủ động nâng nền nhà, tôn cao vườn để hạn chế ảnh hưởng.
"Giải pháp lâu dài đối với các hộ dân vẫn là nâng cốt nền. Chúng tôi không có cơ chế, kinh phí để hỗ trợ việc này vì đơn vị chỉ quản lý, vận hành công trình thủy lợi", ông Dũng nói.
Đại diện đơn vị cũng cho biết theo thiết kế của Dự án Ngàn Trươi - Cẩm Trang, trong giai đoạn tiếp theo khi hệ thống được mở rộng để cấp nước cho các khu vực khác, mực nước vận hành tại kênh chính sẽ còn được nâng cao hơn hiện nay. Điều đó đồng nghĩa nếu các hộ dân không có biện pháp thích ứng thì nguy cơ ngập úng sẽ tiếp tục gia tăng.
Ông Dũng cho biết đơn vị từng hỗ trợ một số vật tư tạm thời để người dân kê chắn nước và nhiều lần hướng dẫn vận hành cống, đồng thời khuyến cáo không tự ý điều chỉnh cửa cống khi chưa nắm được mực nước.
Tuy nhiên, trước thực tế nhiều hộ vẫn phải chịu thiệt hại lặp đi lặp lại, câu hỏi đặt ra là trách nhiệm phối hợp giữa đơn vị quản lý công trình và chính quyền địa phương sẽ được thực hiện ra sao để bảo đảm quyền lợi của người dân.
Trong khi các bên đều thừa nhận tình trạng ngập đã kéo dài nhiều năm, giải pháp căn cơ vẫn chưa được triển khai. Ở thôn Tân Tiến 2, những vệt nước còn in trên tường nhà, chuồng trại và xác gia cầm vừa được thu dọn là minh chứng cho những thiệt hại mà người dân phải gánh chịu sau mỗi đợt vận hành hệ thống thủy lợi.
Điều họ mong mỏi không chỉ là những khuyến cáo “tự nâng nền” mà là một giải pháp khả thi để không còn phải nơm nớp lo nước tràn vào nhà sau mỗi lần kênh được bơm nước phục vụ sản xuất.