Hành trình giúp học sinh nói không với thuốc lá

Đằng sau bài giảng đạt giải là hành trình hơn 20 năm đứng lớp của thầy Trần Công Nam cùng người bạn đồng hành trong cuộc sống và nghề nghiệp - cô Trương Thị Trúc Ly. Những kiến thức trong bài giảng không được xây dựng trong vài tuần hay vài tháng, mà được tích lũy từ thực tiễn giảng dạy, từ những lần tư vấn cho học sinh nhận biết, tránh xa thuốc lá nói chung và thuốc lá điện tử nói riêng, từ những buổi trò chuyện riêng với các em và từ chính những trải nghiệm của người làm giáo dục luôn trăn trở trước sự len lỏi của thuốc lá vào học đường.

Theo thầy Nam, khi cuộc thi được phát động, nhóm tác giả mới bắt đầu hệ thống hóa toàn bộ những kinh nghiệm đã tích lũy thành một bài giảng hoàn chỉnh. Thời điểm đó cũng là lúc giáo viên bước vào giai đoạn cao điểm cuối học kỳ, vừa ôn tập cho học sinh lớp 12, vừa hoàn thành nhiều nhiệm vụ chuyên môn. Dù vậy, cả hai vẫn quyết tâm theo đuổi đến cùng.

"Khó khăn thì nhiều, nhưng chúng tôi nhận được sự đồng hành rất lớn từ nhà trường, đồng nghiệp và sự hướng dẫn của Sở Giáo dục và Đào tạo Đồng Tháp. Bài giảng tuy chỉ có hai tác giả nhưng có sự góp ý của rất nhiều thầy cô trong trường", thầy Nam chia sẻ.

Là một trong ba nhóm tác giả đoạt giải Nhất, cô Trúc Ly cho rằng cuộc thi không chỉ là sân chơi chuyên môn mà còn giúp giáo viên đổi mới cách tiếp cận trong giáo dục kỹ năng sống.

"Người thầy hôm nay không chỉ giữ vai trò truyền đạt kiến thức mà còn là người định hướng, giúp học sinh hình thành kỹ năng, năng lực cần thiết để ứng phó với những vấn đề trong cuộc sống, trong đó có năng lực nhận diện và phản biện trước tác hại của thuốc lá", cô Ly nói.

Theo thầy Nam, thông qua cuộc thi, nhóm tác giả có thêm nhiều kinh nghiệm trong việc lồng ghép nội dung giáo dục phòng, chống tác hại của thuốc lá vào bài giảng, giúp học sinh tiếp cận vấn đề một cách sinh động, gần gũi và thiết thực hơn.

Bài giảng của hai thầy cô tập trung vào ba nội dung trọng tâm. Thứ nhất là trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản về tác hại của thuốc lá cũng như các quy định pháp luật liên quan đến việc sử dụng, mua bán và trao đổi thuốc lá. Thứ hai là giúp học sinh nhận diện, phản biện trước những thông tin sai lệch về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng - những sản phẩm đang được quảng bá với nhiều chiêu thức đánh vào tâm lý giới trẻ. Và cuối cùng là phát huy vai trò của chính học sinh trở thành những tuyên truyền viên tích cực, góp phần xây dựng môi trường học đường không khói thuốc.

Qua thực tế nhiều năm giảng dạy, thầy Nam nhận thấy thuốc lá không phải là câu chuyện xa lạ trong trường học. Nếu trước đây chủ yếu là thuốc lá truyền thống thì những năm gần đây, thuốc lá điện tử ngày càng xuất hiện nhiều hơn với mẫu mã bắt mắt, hương vị đa dạng và được quảng bá rầm rộ trên mạng xã hội.

Dù giáo viên không phải lúc nào cũng bắt gặp học sinh hút thuốc, nhưng những biểu hiện bất thường của các em như ngủ gật, mất tập trung, liên tục xin ra ngoài hay bồn chồn trong giờ học đều là những dấu hiệu để giáo viên lưu ý và tìm cách tiếp cận.

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất không phải là phát hiện vi phạm, mà là giúp học sinh thay đổi.

Suốt nhiều năm làm công tác chủ nhiệm, mỗi khi phát hiện học sinh sử dụng thuốc lá, cô Trúc Ly đều chọn cách gặp riêng thay vì phê bình trước lớp.

"Đây là vấn đề rất tế nhị. Nếu công khai trước tập thể, các em dễ mặc cảm hoặc phản ứng ngược. Mình phải lắng nghe, phân tích để các em tự nhận ra vấn đề", cô Ly chia sẻ.

Chính sự tôn trọng ấy đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Thầy Nam nhớ nhất là lần gặp lại một học sinh từng được tư vấn từ năm lớp 11. Câu hỏi đầu tiên vẫn là: "Em còn hút thuốc không?". Cậu học trò mỉm cười đáp: "Em bỏ rồi thầy". Một câu trả lời ngắn gọn nhưng đủ khiến người giáo viên cảm thấy mọi nỗ lực của mình đều được đền đáp.

Theo kinh nghiệm của thầy Nam, phần lớn học sinh biết đến thuốc lá điện tử qua bạn bè hoặc qua mạng xã hội. Chỉ cần tìm kiếm vài từ khóa, hàng loạt nội dung quảng cáo với những lời giới thiệu như "ít độc hại", "không gây nghiện", "giảm căng thẳng" sẽ xuất hiện. Nếu thiếu kỹ năng nhận diện thông tin, các em rất dễ bị lôi kéo.

Bởi vậy, với thầy Trần Công Nam và cô Trương Thị Trúc Ly, giáo dục phòng, chống tác hại thuốc lá không chỉ dừng lại ở việc cung cấp kiến thức, mà quan trọng hơn là giúp học sinh hình thành tư duy phản biện, biết nói "không" trước những lời mời gọi và trở thành những người lan tỏa lối sống lành mạnh trong gia đình, nhà trường và cộng đồng.