Hãy để những dòng sông đều chảy

Sông Hồng đoạn chảy qua Hà Nội. Ảnh:Lê Minh.

Khi đánh giá tài nguyên nước của một khu vực, vùng lãnh thổ hay một quốc gia, người ta cho rằng nếu ở đâu không có hoặc có rất ít dòng chảy sông ngòi thường là vùng đất kém phát triển ở tất cả các phương diện. Sự thay đổi hình thể sông rạch và dòng chảy thường xảy ra liên tục trong suốt quá trình lịch sử tiến triển của tự nhiên. Nhưng tiến trình này rất chậm. Trong khi nếu con người áp đặt công trình lên hệ thống sông thì sự thay đổi tức thì hoặc chỉ trong một thời gian ngắn.

TS Lê Anh Tuấn cho biết: Các đợt lũ quét kinh hoàng hoặc các đợt khô hạn gay gắt kéo dài khiến nhiều con sông bị biến dạng và hệ sinh thái 2 bên bờ sông bị ảnh hưởng. Tác động của sự thay đổi đặc điểm dòng chảy lên sinh kế của người nghèo và tính đa dạng sinh học. Bởi vậy, xu hướng mới của thế giới hiện nay, là quay về cư xử đúng mức với thiên nhiên, giữ gìn những giá trị của dòng sông, trả lại thiên nhiên những gì vốn có và tạo thuận lợi cho một dòng chảy hài hòa.

Trong một công trình nghiên cứu về kinh nghiệm của các nước trên thế giới trong quản trị sông ngòi, TS Lê Anh Tuấn cho rằng: Trong quy hoạch sử dụng tài nguyên nước, giải pháp được các nhà khoa học lưu ý là giữ nguyên hiện trạng của dòng chảy phải được coi trọng hàng đầu, việc tạo ra các công trình can thiệp vào tự nhiên được đặt thứ tự ưu tiên thấp hơn. Nhiều quốc gia đã bắt đầu chú ý đầu tư cho dòng sông, thành lập các ủy ban quản lý tổng hợp lưu vực sông hoặc các tổ chức bảo vệ sông ngòi.

Ví dụ như Chính phủ Hà Lan đang xúc tiến việc mở rộng không gian chảy cho dòng sông bằng cách phá bỏ các con đê dọc sông hoặc dời đê xa sông, nới rộng diện tích cho dòng chảy, khôi phục các đồng lũ và các vùng đất ngập nước. Mục tiêu mong muốn này sẽ đảm bảo việc thoát lũ của các nhánh sông trong bối cảnh biến đổi khí hậu và phục hồi hệ sinh thái rừng ngập mặn. Hoặc như tại Mỹ, phong trào phá bỏ các đập nước đang được tiến hành. Dự kiến đến 2020, các đập nước khổng lồ của Mỹ sẽ được phá bỏ để trả lại dòng sông như nguyên trạng lịch sử của nó…

Việc thay đổi nhận thức về khai thác thủy điện trên sông đã thúc đẩy nhiều sáng kiến và phát minh trong khai thác các nguồn năng lượng tái tạo, sạch, an toàn và rẻ hơn như năng lượng gió, năng lượng mặt trời, năng lượng thủy triều và sóng biển, năng lượng địa nhiệt, năng lượng sinh học…

Đặc biệt, trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nước biển dâng, nhiều mục tiêu “cải tạo thiên nhiên” trước kia không được như mong muốn, thậm chí đảo ngược, các yếu tố “không chắc chắn” khá nhiều và phức tạp mà khả năng của con người không hoàn toàn phỏng đoán được. Bởi vậy, xu thế quay về thiên nhiên, sống hài hòa với các quy luật tự nhiên của dòng chảy hoặc tạo thêm những điều kiện thuận lợi cho tiến trình tự nhiên được nhiều nhà khoa học lưu ý.