Hoàn thiện Bộ luật Hình sự, đáp ứng yêu cầu phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm trong tình hình mới

Sáng 8/7, tại Hà Nội, UBTƯ MTTQ Việt Nam tổ chức Hội nghị góp ý dự thảo Hồ sơ Dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Bộ luật Hình sự năm 2015 hiện hành đã thể chế hóa đường lối, chủ trương cải cách tư pháp của Đảng trong tình hình mới; cụ thể hóa Hiến pháp năm 2013, tạo ra cơ chế hữu hiệu để bảo vệ chủ quyền quốc gia, an ninh của đất nước, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, lợi ích của Nhà nước, góp phần bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ và thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. 

Tuy nhiên, sau 10 năm, thực tiễn thi hành Bộ luật Hình sự đã bộc lộ nhiều vướng mắc, bất cập và tồn tại, hạn chế, đòi hỏi phải sửa đổi, bổ sung toàn diện đạo luật này để tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý, đáp ứng yêu cầu xây dựng, bảo vệ đất nước và phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm trong tình hình mới.

Các chuyên gia, nhà khoa học tham gia đóng góp ý kiến tại Hội nghị.

Việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự trong giai đoạn hiện nay không chỉ là yêu cầu mang tính kỹ thuật lập pháp mà còn xuất phát từ những đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn đời sống xã hội, công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm và tiến trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Thực tiễn cho thấy, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và sự bùng nổ của khoa học, công nghệ, đặc biệt là công nghệ số, tình hình tội phạm đã có nhiều diễn biến mới, phức tạp và khó lường. Các loại tội phạm truyền thống không chỉ gia tăng về tính chất, mức độ nguy hiểm mà còn có xu hướng cấu kết chặt chẽ, hoạt động có tổ chức, xuyên quốc gia. Đồng thời, nhiều hành vi nguy hiểm cho xã hội đến mức phải bị xử lý hình sự như các hành vi trong lĩnh vực công nghệ cao, xâm phạm dữ liệu, không gian mạng, môi trường, tài chính, tiền tệ… đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có những quy định pháp luật hình sự tương ứng để kịp thời điều chỉnh và xử lý.

Ngoài ra, sự vận động và phát triển của đời sống kinh tế - xã hội trong bối cảnh mới, đặc biệt là quá trình chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và bền vững, cũng đặt ra nhiều vấn đề mới cần được pháp luật hình sự điều chỉnh; ngày càng xuất hiện nhiều hành vi vi phạm mới có tính nguy hiểm cao cho xã hội cần được quy định là tội phạm trong Bộ luật Hình sự. Việc bảo vệ các quan hệ xã hội mới phát sinh, bảo vệ môi trường, tài nguyên, bảo đảm an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội trong điều kiện mới đòi hỏi Bộ luật Hình sự phải được cập nhật, hoàn thiện kịp thời.

Nêu ý kiến tại Hội nghị, PGS.TS Trịnh Tiến Việt, Trường Đại học Luật – Đại học Quốc Gia Hà Nội cho rằng, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự là cần thiết trong bối cảnh mới, với những sự thay đổi rất nhanh chóng về thể chế và pháp luật. Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) cũng đã có những sự gợi mở, đánh giá, khảo sát và cập nhật về bối cảnh mới, những thay đổi của khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo, ứng dụng chuyển đổi số… cùng với nhiều nội dung khác đã được rà soát cụ thể để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn trong việc phòng, chống tội phạm.

Theo PGS.TS Trịnh Tiến Việt, hiện nay với những cái thay đổi của khoa học công nghệ, đặc biệt là sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, trong số các tội danh nêu trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) lại chưa đề cập đến các hình thức phạm tội mà sử dụng trí tuệ nhân tạo để thực hiện hành vi. Đây là điểm cần được lưu ý nhằm hoàn thiện hơn các quy định trong dự thảo bộ luật.

GS.TSKH Lê Văn Cảm – Giảng viên cao cấp Trường Đại học Luật TPHCM cho biết, Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đã thể hiện ưu điểm cơ bản góp phần nhân đạo hóa hơn chính sách hình sự và hỗ trợ rất quan trọng cho thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự. Tuy nhiên, do thời gian soạn thảo ngắn nên dự thảo bộ luật vẫn chưa có đủ điều kiện để khắc phục hết những bất cập của Bộ luật Hình sự năm 2015 hiện hành. Trước yêu cầu về xây dựng pháp luật trong kỷ nguyên mới phải tháo gỡ “những điểm nghẽn”, ông Cảm cho rằng cơ quan soạn thảo cần thêm thời gian để nghiên cứu, tham khảo thêm ý kiến của các chuyên gia có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp luật hình sự để hoàn thiện Bộ luật Hình sự một cách thận trọng, kỹ càng và sâu sắc nhất.

Ghi nhận các ý kiến phát biểu tại Hội nghị, GS.TS Trần Ngọc Đường - Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật UBTƯ MTTQ Việt Nam cho biết, Bộ luật Hình sự là một trong những bộ luật trụ cột của đất nước, chứa đựng những nguyên tắc rất quan trọng trong mối quan hệ giữa Nhà nước và công dân. Do đó, việc xây dựng và hoàn thiện Bộ luật Hình sự không chỉ dừng lại ở những ý kiến của những chuyên gia, nhà khoa học am hiểu về luật Hình sự, mà cần lấy ý kiến rộng rãi của nhân dân để đóng góp nhằm hoàn thiện Dự án Luật này.

Theo GS.TS Trần Ngọc Đường, Dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) ra đời trong bối cảnh đất nước ta đang tiếp tục xây dựng và hoàn thiện thể chế để bước vào kỷ nguyên mới. Dự án Luật này chứa đựng rất nhiều chính sách mới, mà cốt lõi là những chính sách hết sức quan trọng và cần phải tiếp tục được thể chế hóa.

“Các chính sách quy định trong bộ luật này cần thiết phải xem xét lại trên nhiều phương diện để đảm bảo yêu cầu về một chính sách hình sự ngày càng tiến bộ, vì con người và thể hiện được bản chất của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Chính sách ấy phải tiến bộ hơn, phải nhân đạo hơn và phải tốt hơn” - GS.TS Trần Ngọc Đường đề xuất.

Cũng theo GS.TS Trần Ngọc Đường, dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) có quy định một số tội danh liên quan đến xâm phạm dữ liệu cá nhân. Vì vậy, Ban soạn thảo cần bổ sung các quy định về mức độ nguy hiểm cho xã hội, những tác động đối với quyền con người, quyền công dân của những tội danh này, từ đó các tội phạm dự kiến này mới được xử lý một cách đúng đắn và nghiêm khắc, phù hợp với thực tiễn hơn. Đồng thời, Ban soạn thảo cần tiếp tục hoàn thiện về kỹ thuật lập pháp, rà soát lại các quy định đang mâu thuẫn, chồng chéo, không phù hợp trong các điều luật.