Hoàn thiện chính sách phát huy vai trò người cao tuổi

Tại hội nghị, nhiều ý kiến tâm huyết của các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý đã góp phần hoàn thiện dự thảo Nghị quyết của HĐND thành phố, bảo đảm tính khả thi và phù hợp với yêu cầu phát triển của Thủ đô.

Thích ứng với già hóa, phát huy nguồn lực người cao tuổi

Theo Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Đinh Hồng Phong, dự thảo Nghị quyết gồm 3 chương, 10 điều, quy định các chính sách phát triển sản phẩm, dịch vụ chăm sóc người cao tuổi và khuyến khích người cao tuổi tham gia phát triển kinh tế. Dự kiến tổng kinh phí triển khai khoảng gần 70 tỷ đồng mỗi năm, trong đó ngân sách cấp xã bảo đảm duy trì các điểm chăm sóc ban ngày, câu lạc bộ người cao tuổi; ngân sách thành phố tập trung cho đào tạo, hỗ trợ vay vốn tạo việc làm, đặt hàng cung ứng dịch vụ, hỗ trợ doanh nghiệp và ứng dụng công nghệ số.

Việc ban hành Nghị quyết cũng nhằm cụ thể hóa quy định tại điểm a khoản 2 Điều 27 Luật Thủ đô năm 2026 về phát triển sản phẩm, dịch vụ phục vụ người cao tuổi và khuyến khích sử dụng lao động là người cao tuổi. Đây được xem là cơ sở pháp lý quan trọng để Hà Nội chủ động thích ứng với xu hướng già hóa dân số, hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội và khai thác hiệu quả nguồn lực người cao tuổi trong phát triển kinh tế - xã hội.

Tại hội nghị, nhiều ý kiến thống nhất cho rằng việc ban hành Nghị quyết là cần thiết, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, dự thảo cần tiếp tục được rà soát, bổ sung theo hướng đồng bộ, toàn diện và phù hợp với quy định của pháp luật.

Nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Dĩnh cho rằng phạm vi điều chỉnh của dự thảo hiện còn hẹp so với quy định của Luật Thủ đô. Luật không chỉ quy định về các chính sách hỗ trợ mà còn bao gồm phạm vi, điều kiện, ngành nghề, lĩnh vực hoạt động, các biện pháp quản lý và những vấn đề phát sinh trong quá trình phát triển sản phẩm, dịch vụ phục vụ người cao tuổi. Vì vậy, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát để bảo đảm sự thống nhất giữa Nghị quyết với Luật Thủ đô cũng như tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là định hướng phát triển “kinh tế bạc”. Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội Lê Xuân Rao cho rằng, dự thảo mới nhấn mạnh khía cạnh an sinh xã hội, trong khi chưa làm nổi bật vai trò của người cao tuổi như một nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo. Nhiều quốc gia đã chuyển hóa quá trình già hóa dân số thành động lực phát triển thông qua xây dựng hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ, y tế, tài chính, du lịch và công nghệ dành cho người cao tuổi.

Với lợi thế về quy mô dân số, hệ thống khoa học - công nghệ cùng đội ngũ đông đảo các chuyên gia, trí thức, doanh nhân sau nghỉ hưu vẫn còn sức khỏe và khát vọng cống hiến, Hà Nội có điều kiện thuận lợi để phát triển lĩnh vực này. Vì vậy, dự thảo cần xác định rõ hơn mục tiêu không chỉ chăm sóc người cao tuổi mà còn phát huy vai trò của họ như một nguồn lực quan trọng cho phát triển Thủ đô

Để chính sách đi vào cuộc sống

Bên cạnh định hướng lớn, nhiều ý kiến cũng tập trung góp ý nhằm nâng cao tính khả thi của các chính sách khi triển khai trên thực tế. Đồng tình với mô hình chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng, thành viên Hội đồng Tư vấn Dân chủ - Pháp luật, Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Vũ Thành Vĩnh cho rằng, đây là hướng đi phù hợp với văn hóa truyền thống và điều kiện thực tế của nhiều địa phương. Tuy nhiên, để mô hình hoạt động bền vững, cần nghiên cứu kỹ cơ chế vận hành cũng như mức hỗ trợ phù hợp. Vì vậy, thành phố nên xây dựng mô hình “ba cùng”, trong đó chính quyền tạo cơ chế, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội tham gia cung cấp dịch vụ, còn gia đình đồng hành trong chăm sóc người cao tuổi. Đồng thời, cùng với việc khuyến khích xã hội hóa, cần tăng cường quản lý, công khai chất lượng dịch vụ, giá dịch vụ và tiêu chuẩn chăm sóc nhằm ngăn ngừa tình trạng lợi dụng chính sách ưu đãi để kinh doanh dịch vụ kém chất lượng hoặc thu phí quá cao.

Ở góc độ thực tiễn, theo nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Đặng Thị Phương Hoa, việc triển khai mô hình chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng cần thực hiện theo lộ trình phù hợp, lựa chọn một số địa phương làm điểm để đánh giá trước khi nhân rộng. Do đó, các cơ sở chăm sóc cần hướng tới chăm sóc toàn diện cả về thể chất và tinh thần, tránh chỉ tập trung vào khám, chữa bệnh mà chưa quan tâm đúng mức đến nhu cầu giao lưu văn hóa, rèn luyện sức khỏe và nâng cao đời sống tinh thần của người cao tuổi.

Để thực hiện hiệu quả mục tiêu này cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành y tế với MTTQ, Hội Người cao tuổi, các tổ chức chính trị - xã hội và ngành văn hóa, tạo nên mạng lưới chăm sóc toàn diện ngay tại cộng đồng.

Phát biểu kết luận hội nghị, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Trần Thị Phương Hoa khẳng định, các ý kiến phản biện đều thể hiện tinh thần trách nhiệm, tâm huyết và có giá trị thực tiễn cao. Hội nghị thống nhất đánh giá việc ban hành Nghị quyết là hết sức cần thiết, có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, phù hợp với yêu cầu phát triển của Thủ đô trong bối cảnh già hóa dân số, đồng thời tạo nền tảng để phát triển “kinh tế bạc” trong thời gian tới.

“Để bảo đảm chính sách phát huy hiệu quả, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định về đối tượng thụ hưởng, điều kiện hỗ trợ, cơ chế triển khai và sử dụng ngân sách theo hướng công khai, minh bạch, tránh chồng chéo, bảo đảm đúng đối tượng và phát huy hiệu quả nguồn lực đầu tư”, bà Phương Hoa nhấn mạnh.