Hoàn thiện hành lang pháp lý để triển khai an toàn chương trình điện hạt nhân

Phát biểu khai mạc hội nghị, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh, Hội nghị Pháp quy hạt nhân toàn quốc lần thứ VII là diễn đàn quan trọng để các cơ quan quản lý, chuyên gia trong nước và quốc tế cùng đánh giá việc thi hành Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025, trao đổi kinh nghiệm, đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân, đáp ứng yêu cầu triển khai chương trình điện hạt nhân quốc gia.

Theo Bộ trưởng, Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị nhiều nhiệm vụ trọng điểm như triển khai chương trình điện hạt nhân, đầu tư xây dựng lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu mới, đồng thời mở rộng ứng dụng công nghệ hạt nhân trong y tế, nông nghiệp, công nghiệp và nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội. Thực tiễn tại nhiều quốc gia cho thấy công nghệ hạt nhân không chỉ phục vụ phát điện mà còn mang lại nhiều giá trị trong chẩn đoán, điều trị bệnh, bảo quản nông sản, chọn tạo giống cây trồng và các ngành công nghệ cao.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, cùng với việc Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025 có hiệu lực, Bộ Khoa học và Công nghệ đang khẩn trương triển khai nhiều đề án, chiến lược quan trọng nhằm hiện thực hóa Chiến lược phát triển ứng dụng năng lượng nguyên tử đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050. Trong đó, đào tạo nguồn nhân lực được xác định là nhiệm vụ then chốt. Bộ được Chính phủ giao chủ trì xây dựng Đề án đào tạo nguồn nhân lực cho lĩnh vực năng lượng nguyên tử và đang tích cực thúc đẩy hợp tác với các đối tác quốc tế, trong đó có Liên bang Nga, nhằm chuẩn bị đội ngũ chuyên gia đủ năng lực phục vụ vận hành các nhà máy điện hạt nhân cũng như phát triển các ứng dụng công nghệ hạt nhân trong tương lai.

Để hội nghị đạt hiệu quả thiết thực, Bộ trưởng đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận ba nhóm vấn đề trọng tâm, gồm đánh giá việc tổ chức thi hành Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025, nhận diện những khó khăn, vướng mắc để hoàn thiện chính sách; đề xuất giải pháp nâng cao năng lực của cơ quan pháp quy quốc gia về tổ chức, nhân lực, kỹ thuật, chuyển đổi số và hợp tác quốc tế; đồng thời chia sẻ kinh nghiệm tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương, cơ sở bức xạ, cơ sở hạt nhân và các tổ chức quốc tế nhằm xây dựng văn hóa an toàn, bảo đảm an toàn, an ninh hạt nhân theo các chuẩn mực của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA).

Bộ trưởng cũng cho biết, trong cơ cấu tổ chức mới của Bộ Khoa học và Công nghệ, Cục An toàn bức xạ và hạt nhân đã được kiện toàn, thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với lĩnh vực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng này trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị triển khai chương trình điện hạt nhân.

Tại hội nghị, TS. Nguyễn Hoàng Linh, Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân đã trình bày báo cáo về công tác quản lý nhà nước giai đoạn 2024-2026 và định hướng đến năm 2035. Theo đó, ngành đã đạt nhiều kết quả trong hoàn thiện hệ thống pháp luật, đổi mới công tác thẩm định và cấp phép theo hướng quản lý dựa trên rủi ro, đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng cường thanh tra, kiểm tra, mở rộng hợp tác quốc tế và phát triển năng lực ứng phó sự cố bức xạ, hạt nhân.

Trong giai đoạn tới, Cục An toàn bức xạ và hạt nhân sẽ tiếp tục xây dựng cơ quan pháp quy hiện đại; hoàn thiện đồng bộ hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; nâng cao năng lực thẩm định, thanh tra, giám sát; phát triển các tổ chức hỗ trợ kỹ thuật; đồng thời chú trọng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và hiện đại hóa công tác quản lý nhằm đáp ứng yêu cầu triển khai an toàn chương trình điện hạt nhân quốc gia.

Ở góc độ địa phương, lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ninh chia sẻ kinh nghiệm quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân trên địa bàn, đặc biệt trong các lĩnh vực y tế, công nghiệp và nông nghiệp. Tham luận cũng nêu những khó khăn về nhân lực, cơ sở dữ liệu, trang thiết bị và nguy cơ phát sinh nguồn phóng xạ ngoài kiểm soát, đồng thời kiến nghị tăng cường quản lý dựa trên dữ liệu và đánh giá rủi ro, đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa Trung ương và địa phương, nâng cao năng lực ứng phó sự cố và phát triển hệ thống quan trắc phóng xạ môi trường.

Các đại biểu thống nhất nhận định, việc hoàn thiện hệ thống pháp quy, nâng cao năng lực cơ quan quản lý và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ là nền tảng quan trọng để Việt Nam triển khai thành công chương trình điện hạt nhân quốc gia, đồng thời mở rộng các ứng dụng năng lượng nguyên tử phục vụ phát triển kinh tế - xã hội theo hướng an toàn, an ninh, vì mục đích hòa bình và phát triển bền vững.