Hội nhập an lành

Cuối năm nay, Cộng đồng ASEAN sẽ chính thức ra đời vào ngày 31/12/2015. Trong đó, Cộng đồng Kinh tế (AEC) là một trong các trụ cột quan trọng của kết cấu khu vực ASEAN đang được các nước cùng nỗ lực xây dựng. ASEAN phấn đấu tạo dựng một môi trường hòa bình và an ninh cho phát triển ở khu vực, tạo thị trường chung đầu tiên và cơ sở sản xuất thống nhất, có sự lưu chuyển tự do của hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, vốn và lao động có tay nghề.

Những yếu tố này làm nền tảng nâng cao tính cạnh tranh và thúc đẩy sự thịnh vượng chung cho cả khu vực, tạo sự hấp dẫn giới đầu tư - kinh doanh từ bên ngoài với một cộng đồng chia sẻ, đùm bọc, có trách nhiệm hướng tới người dân trong khu vực Đông Nam Á. Hội nhập khu vực và thế giới đang ngày càng gia tăng sự gắn kết, dựa trên sự chia sẻ về lợi ích, mục tiêu, giá trị, nguồn lực, với sự tuân thủ các luật chơi chung trong khuôn khổ các định chế hoặc tổ chức quốc tế. Luật chơi này vượt lên trên sự hợp tác quốc tế thông thường, đòi hỏi sự chia sẻ và tính kỷ luật cao của các nước tham gia.

Thế nhưng, bên cạnh những lợi điểm từ phát huy sức mạnh hợp nhất của cộng đồng khu vực ASEAN trong cạnh tranh toàn cầu là những thách thức đi kèm đối với từng thành viên khu vực. Với nước ta, việc tăng cường nội lực sản xuất hàng hóa chất lượng cao với chi phí thấp để cạnh tranh, chính là thử thách hàng đầu khi tận dụng cơ hội mở rộng thị trường khu vực, trước khi nghĩ đến chuyện vươn sang các châu lục khác. Không những thế, Việt Nam đã và sẽ tiếp tục tham gia ký kết tới 16, 17 hiệp định thương mại tự do (FTA), thỏa thuận luật chơi thương trường với nhiều nền kinh tế trên thế giới.

Hội nhập sâu rộng là tất yếu khách quan ấy trước yêu cầu hiện thực hóa khát vọng phát triển vươn lên của đất nước ở thời đại toàn cầu hóa. Đặc điểm của Việt Nam là có kim ngạch xuất khẩu lên đến 1,8 lần GDP, trong khi thị trường nội địa 90 triệu nhân khẩu vẫn chỉ dừng lại ở dạng tiềm năng, sức mua thực tế của người dân vẫn còn rất thấp. Đấy là bối cảnh khiến cho việc mở rộng cửa ra thị trường bên ngoài dường như là con đường sống còn duy nhất để đất nước tránh tiếp tục bị tụt hậu xa hơn so với khu vực và thế giới.

Chính sách của Đảng và Nhà nước đã cho thấy hội nhập kinh tế quốc tế là con đường tốt nhất để rút ngắn khoảng cách tụt hậu, phát huy những lợi thế của đất nước trong phân công lao động và hợp tác quốc tế. Vấn đề đặt ra là hội nhập như thế nào để tận dụng tốt cơ hội, giảm thách thức trong quá trình phát triển của mình trong điều kiện thế giới có nhiều biến động khó lường.

Hội nhập sâu rộng, đất nước ta có cơ hội lớn gặt hái nhiều lợi ích để phát triển kinh tế - xã hội. Có thể kể đến như việc mở rộng thị trường, thúc đẩy thương mại và các quan hệ kinh tế quốc tế khác; tạo động lực thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, từ đó nâng cao hiệu quả và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế; tăng khả năng thu hút đầu tư. Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế cũng giúp nâng cao trình độ của nguồn nhân lực và nền khoa học công nghệ quốc gia; tăng cơ hội cho các doanh nghiệp trong nước tiếp cận nguồn tín dụng và các đối tác quốc tế.

Người dân ngày càng có nhiều cơ hội được thụ hưởng các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ đa dạng, chất lượng cao với giá cạnh tranh. Người lao động Việt Nam đang tiếp tục tiếp cận và giao lưu nhiều hơn với thế giới bên ngoài, tạo cơ hội phát triển và tìm kiếm việc làm cả ở trong lẫn ngoài nước. Đất nước đang hình thành một lực lượng lao động đủ chất lượng đáp ứng chuẩn “công dân toàn cầu”.

Thực tiễn của quá trình hội nhập quốc tế cho thấy sự trỗi dậy của nhiều nền kinh tế như Hàn Quốc, Singapore, Trung Quốc, Malaysia, Mêxico,… Tuy nhiên, bên cạnh gặt hái những lợi ích thì không ít hệ lụy “cập hại” xuất hiện ở những quốc gia xử lý không tốt các thách thức, như trường hợp Thái Lan, Philippin, Indonesia, Hy Lạp, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha….

Bởi vậy, bên cạnh những cơ hội đã và tiếp tục được mở ra đối với nước ta, thì những thách thức vẫn trở thành nỗi lo của nhiều giới chức, doanh nghiệp. Một khi các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam ký kết có hiệu lực làm gia tăng cạnh tranh gay gắt, khiến nhiều doanh nghiệp và ngành kinh tế thiếu sự chủ động chuẩn bị cho cuộc chơi toàn cầu sẽ gặp khó khăn, nhất là nền kinh tế trong nước ngày càng bị tác động bởi thị trường quốc tế.

Dòng vốn đầu tư nước ngoài nếu kèm theo sự phân phối lợi ích và rủi ro thiếu công bằng cho nền kinh tế nước ta ở vị thế phải “chịu đựng”, rất dễ tạo nguy cơ làm tăng khoảng cách giàu-nghèo. Nguy cơ phân hóa giàu nghèo thêm sâu sắc tiếp tục là bài toàn cần lời giải đáp cụ thể hơn trong quá trình gia tăng hội nhập kinh tế quốc tế sắp đến.

Sau vài thập kỷ thu hút đầu tư phát triển công nghiệp, gần đây nhiều địa phương mới “giật mình” trong việc thực hiện nghiêm chủ trương chọn lọc các dự án “sạch”. Thiên hướng thu hút đầu tư vào các ngành sử dụng nhiều tài nguyên, nhiều sức lao động nhưng có giá trị gia tăng thấp, tạo nguy cơ vướng vào vấn nạn bãi rác thải công nghiệp và công nghệ thấp, cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên, hủy hoại môi trường là vấn đề nhức nhối đặt ra không chỉ với một vài địa phương mà cần sự cảnh tỉnh trên phạm vi cả nước.

Không phải cứ hội nhập là đương nhiên hưởng đầy đủ tất cả các lợi ích và gánh mọi bất lợi. Lợi ích và bất lợi đều ở dạng tiềm năng trong quá trình hội nhập. Sự chuẩn bị, hoạch định, thực thi chính sách hợp lý đóng vai trò quyết định. Biện pháp hội nhập và việc tổ chức thực hiện - tận dụng được lợi thế quốc gia nhằm gặt hái lợi ích, đồng thời xử lý thành công các bất lợi xuất hiện trong cuộc chơi toàn cầu hóa, đang trở thành điều kiện tiên quyết để nước ta hội nhập sâu rộng một cách an lành.