Kết nối tín dụng xanh với thị trường carbon
Sáng 14/10 tại Hà Nội, Báo Tài chính - Đầu tư tổ chức Hội thảo “Chính sách tín dụng và thị trường carbon: Khơi thông dòng vốn xanh”. Hội thảo tập trung trao đổi về cơ chế kết nối nguồn vốn tín dụng với thị trường carbon, nâng cao hiệu quả huy động và sử dụng nguồn lực cho chuyển đổi xanh.
Đề xuất kết nối theo chuỗi
Phát biểu khai mạc Hội thảo, ông Phạm Văn Hoành, Tổng Biên tập Báo Tài chính - Đầu tư cho biết, việc đưa thị trường carbon trong nước vào vận hành từ ngày 29/6/2026 đặt ra yêu cầu hoàn thiện hệ sinh thái tài chính để thị trường phát triển hiệu quả và bền vững. Trong đó, chính sách tín dụng giữ vai trò dẫn dắt nguồn lực, hỗ trợ doanh nghiệp và người dân đầu tư vào các hoạt động giảm phát thải.
“Nếu sàn giao dịch carbon là hạ tầng của thị trường thì chính sách tín dụng, hệ thống ngân hàng và thị trường vốn chính là động lực cho quá trình chuyển đổi xanh”, ông Hoành nhấn mạnh.
Theo ông Hoành, mục tiêu chuyển đổi xanh cần được cụ thể hóa bằng các khoản đầu tư vào công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng, nông nghiệp phát thải thấp, bảo vệ rừng, xử lý chất thải và phát triển năng lượng tái tạo. Để triển khai các dự án này, hệ thống tài chính cần đủ năng lực nhận diện, định giá, phân bổ và quản trị dòng vốn xanh.
Việt Nam đã có kinh nghiệm thương mại hóa kết quả giảm phát thải trên thị trường quốc tế. Tháng 3/2024, Việt Nam nhận 51,5 triệu USD từ Ngân hàng Thế giới cho 10,3 triệu tấn kết quả giảm phát thải được xác minh trong Chương trình giảm phát thải vùng Bắc Trung Bộ. Tuy nhiên, theo ông Hoành, việc hình thành thị trường carbon trong nước mới là bước khởi đầu; sự phát triển bền vững còn phụ thuộc vào thanh khoản, dữ liệu, cơ chế xác minh và niềm tin của các chủ thể tham gia.

Từ thực tiễn hoạt động ngân hàng, TS Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trường Đào tạo cán bộ kiêm Phó Trưởng ban Chỉ đạo ESG Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Agribank), cho rằng vấn đề quan trọng không phải ngân hàng có trực tiếp mua bán tín chỉ carbon hay không, mà là ngân hàng sẽ tài trợ như thế nào cho quá trình tạo ra giảm phát thải và khi nào giá trị carbon đủ tin cậy để được đưa vào quyết định tín dụng.
Theo Agribank, nhu cầu vốn xuất hiện trước khi tín chỉ carbon được hình thành. Một dự án phải trải qua các bước chuẩn bị, đầu tư, vận hành, đo lường - báo cáo - thẩm tra (MRV), xác minh, phát hành tín chỉ, giao dịch và thanh toán. Khoảng thời gian này mở ra dư địa cho ngân hàng cung cấp tín dụng, vốn cầu nối, quản lý dòng tiền, bảo lãnh và các giải pháp tài chính kết hợp.
Agribank đề nghị phân biệt rõ giữa tiềm năng giảm phát thải, dự án đã đăng ký, kết quả đã được xác minh, tín chỉ đã phát hành, hợp đồng bán tín chỉ và khoản tiền đã thu. Mỗi trạng thái có mức độ chắc chắn khác nhau và không thể mặc nhiên coi là cùng một nguồn trả nợ.
Ngân hàng xác định 5 vai trò trong hệ sinh thái carbon gồm: tài trợ các hoạt động giảm phát thải; kết nối các chủ thể trong chuỗi; cung cấp dịch vụ thanh toán và quản lý dòng tiền; huy động nguồn lực tài chính khí hậu; đồng hành cùng doanh nghiệp và người dân trong chuyển đổi xanh.
Trước mắt, Agribank đề xuất xây dựng khung nhận diện các dự án giảm phát thải và bộ tiêu chí thẩm định tín dụng carbon; thí điểm theo các chuỗi có khả năng đo lường rõ như lúa phát thải thấp, chăn nuôi - biogas, lâm nghiệp bền vững, xử lý chất thải và năng lượng sinh khối. Đồng thời, ngân hàng cần xây dựng mạng lưới đối tác, đào tạo nhân sự liên ngành và hoàn thiện hệ thống dữ liệu, quản trị.
Agribank dự kiến giai đoạn 2026-2028 tập trung xây dựng dữ liệu, năng lực, đối tác và các mô hình thí điểm; giai đoạn 2029-2032 mở rộng khi thị trường trong nước ổn định hơn; từ năm 2033 nghiên cứu các sản phẩm dựa trên dòng tiền hoặc khoản phải thu từ carbon.
Để thị trường phát triển, Agribank kiến nghị làm rõ quyền sở hữu, quyền định đoạt và phân chia lợi ích đối với kết quả giảm phát thải, tín chỉ carbon; hoàn thiện quy định về khoản phải thu, tài sản bảo đảm, kế toán, thuế và ngoại hối. Cùng với đó, cần coi dữ liệu và hệ thống MRV là hạ tầng của thị trường, giảm chi phí xác minh, phát triển đồng thời cả cung và cầu, áp dụng cơ chế tài chính hỗn hợp và chia sẻ rủi ro.
Tùy từng dự án cụ thể mà các tổ chức tín dụng có gói tài trợ phù hợp
Ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam nhấn mạnh thị trường carbon tạo động lực kinh tế để giảm phát thải, còn tín dụng thì cung cấp nguồn vốn để doanh nghiệp thực hiện các khoản đầu tư cần thiết. Hai công cụ này chỉ bổ trợ cho nhau một cách hiệu quả khi các tổ chức tín dụng có năng lực đánh giá hoạt động xanh, hoạt động chuyển đổi của khách hàng, dòng tiền từ tín chỉ carbon, và khả năng trả nợ của từng dự án.

Một dự án giảm phát thải có thể tiết kiệm năng lượng, giảm chi phí mua hạn ngạch, hoặc tạo doanh thu từ tín chỉ carbon. Với các dự án dự kiến bán được tín chỉ carbon, thì tổ chức tín dụng cần xem xét khả năng được cấp tín chỉ, sản lượng thực tế, người mua, giá bán, chi phí xác minh, và thời điểm nhận tiền. Hợp đồng mua dài hạn có thể giảm rủi ro đầu ra, nhưng không đảm bảo doanh nghiệp sẽ tạo ra tín chỉ và giao đủ tín chỉ.
Tùy từng dự án cụ thể mà các tổ chức tín dụng có gói tài trợ phù hợp; có thể là hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ, thẩm định kỹ thuật, bố trí số tiền, kỳ hạn, lãi suất phù hợp. Do vậy, danh mục tài trợ cần bao gồm cả hai nhóm: Nhóm Hoạt động xanh bao gồm hoạt động đã đáp ứng tiêu chí môi trường; và Hoạt động chuyển đổi là hoạt động hiện chưa đáp ứng tiêu chí xanh nhưng có kế hoạch giảm phát thải khả thi, có mục tiêu và thời hạn rõ ràng, và có kết quả có thể kiểm chứng.