Khi AI thay đổi cách con người làm việc

AI không lấy đi việc làm, mà thay đổi cách làm việc

Nếu ở giai đoạn đầu của chuyển đổi số, AI chủ yếu được sử dụng để tự động hóa các tác vụ đơn giản thì sự phát triển của Agentic AI đang mở ra một giai đoạn mới, nơi AI có thể chủ động thực hiện nhiều quy trình dưới sự giám sát của con người. Điều này không chỉ làm thay đổi cách doanh nghiệp vận hành mà còn đặt ra yêu cầu thiết kế lại vai trò của người lao động.

Theo bà Trần Minh Nguyệt, chuyên gia tư vấn triển khai ứng dụng AI - FPT Digital (Tập đoàn FPT), thách thức hiện nay không còn nằm ở việc doanh nghiệp "có dùng AI hay không" mà ở việc "dùng AI như thế nào". Thực tế, khoảng 50–70% lực lượng lao động đã bắt đầu ứng dụng AI trong công việc và ghi nhận những cải thiện rõ rệt về hiệu suất. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó do xác định chưa đúng nhu cầu, dữ liệu đầu vào còn hạn chế, kết quả chưa phù hợp với đặc thù doanh nghiệp và thiếu sự phối hợp giữa con người với AI trong quá trình làm việc.

Bà Trần Minh Nguyệt, cho rằng AI chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được tích hợp vào quy trình làm việc thay vì sử dụng như một công cụ rời rạc. FPT Digital cũng xây dựng lộ trình phát triển từ giai đoạn nhân viên sử dụng AI như trợ lý cá nhân đến chuẩn hóa AI trong quy trình, tiến tới mô hình AI tự động xử lý nhiều công việc và cuối cùng là doanh nghiệp vận hành theo tư duy AI-Native, nơi AI trở thành một phần trong cách tổ chức hoạt động chứ không chỉ là công nghệ hỗ trợ.

Quan điểm này cũng tương đồng với nghiên cứu của ThS Đặng Bảo Trung, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, khi cho rằng lực lượng lao động trong kỷ nguyên số cần phát triển bốn năng lực cốt lõi gồm khả năng thích ứng với thay đổi, tái cấu trúc kỹ năng, đảm nhận linh hoạt nhiều vai trò và sẵn sàng làm việc cùng công nghệ số. Theo ông, AI không làm giảm vai trò của con người mà buộc người lao động phải chuyển từ thực hiện tác vụ sang quản lý, phối hợp và tạo ra giá trị ở những công việc đòi hỏi tư duy, sáng tạo và phán đoán.

Doanh nghiệp phải thiết kế lại tổ chức

Sự thay đổi không chỉ diễn ra ở từng cá nhân mà còn ở cách doanh nghiệp tổ chức công việc. Khi AI có thể thực hiện một phần quy trình, vai trò của con người cũng chuyển từ người trực tiếp xử lý sang người giám sát, điều phối và chịu trách nhiệm đối với kết quả cuối cùng.

Theo bà Đỗ Thị Kiều Liên, Giám đốc Văn phòng MISA tại Hà Nội (Tập đoàn MISA), nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu sử dụng AI Agent như một "đồng nghiệp số" có khả năng phối hợp với con người trong các quy trình nghiệp vụ. Khác với chatbot truyền thống chỉ trả lời câu hỏi, AI Agent có thể chủ động thực hiện chuỗi công việc, phối hợp với nhiều hệ thống và hỗ trợ xử lý các nghiệp vụ phức tạp hơn. Tuy nhiên, để AI Agent phát huy hiệu quả, doanh nghiệp cần chuẩn hóa quy trình, dữ liệu và xác định rõ phạm vi công việc của AI cũng như trách nhiệm của con người.

Ở góc độ kỹ thuật, ông Ngô Quang Toán (NashTech Việt Nam), cho rằng giá trị của AI không còn nằm ở việc hỗ trợ từng thao tác nhỏ mà đang chuyển sang khả năng điều phối cả một quy trình làm việc. Theo ông, khách hàng hiện nay không chỉ quan tâm doanh nghiệp có bao nhiêu kỹ sư giỏi, mà chú trọng cách doanh nghiệp vận hành AI an toàn, có cơ chế giám sát, kiểm soát và đánh giá kết quả. Giá trị cạnh tranh vì thế dịch chuyển từ năng lực thực hiện công việc sang năng lực thiết kế và quản trị các quy trình có AI tham gia.

Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia cho rằng doanh nghiệp không thể chỉ đầu tư vào công nghệ mà cần đồng thời thay đổi mô hình quản trị nhân sự. Thay vì đào tạo người lao động thực hiện một công việc cố định, doanh nghiệp phải xây dựng lực lượng lao động có khả năng học hỏi liên tục, phối hợp với AI và sẵn sàng thích ứng với những vai trò mới.

Sự thay đổi này cũng đặt ra yêu cầu đối với lãnh đạo doanh nghiệp. Nếu trước đây, năng suất được đo bằng số lượng nhân sự hoặc thời gian hoàn thành công việc thì trong kỷ nguyên AI, hiệu quả ngày càng được quyết định bởi khả năng kết hợp giữa con người và công nghệ. Doanh nghiệp thành công sẽ không phải là doanh nghiệp có nhiều AI nhất, mà là doanh nghiệp biết tổ chức để AI và con người bổ sung cho nhau, tạo ra một mô hình vận hành linh hoạt, hiệu quả và liên tục học hỏi.