Khi đĩa than trở lại

Nếu như năm 2011, việc ca sĩ Mỹ Linh phát hành album "Tóc ngắn Acoustic - Một ngày" dưới cả hai định dạng CD và đĩa than từng được xem là một bước đi khá táo bạo, thì đến nay, việc nghệ sĩ đầu tư phát hành vinyl đã không còn hiếm. Hồng Nhung, Quang Dũng, Thanh Lam, Đức Tuấn, Mai Hoa, Phạm Thu Hà, Tùng Dương, Hoàng Quyên… là những cái tên đã lựa chọn định dạng này cho những dự án mà họ tâm huyết nhất.

Điểm chung ở những đĩa than ấy là được các nghệ sĩ đầu tư công sức và tiền của. Đĩa than không chấp nhận những bản thu cẩu thả hay sự can thiệp quá nhiều của công nghệ. Từ thu âm, hòa âm, mastering đến công đoạn ép đĩa đều phải tuân thủ những tiêu chuẩn rất khắt khe. Bởi vậy, mỗi album vinyl thường đòi hỏi nhiều thời gian, công sức và chi phí hơn hẳn một sản phẩm phát hành trên nền tảng số.

Album "River" của Hoàng Quyên là một ví dụ. Nữ ca sĩ sang Pháp thu âm theo phương pháp analog, hợp tác với kỹ sư âm thanh Haro Gérard cùng nhiều nhạc công châu Âu để theo đuổi chất lượng âm thanh gần với bản thu gốc nhất. Chia sẻ về lựa chọn ấy, Hoàng Quyên cho rằng, người nghệ sĩ không chỉ có trách nhiệm sáng tạo tác phẩm mới mà còn phải trăn trở để những khoảnh khắc đẹp nhất của nghệ thuật được "chưng cất, sản xuất và phát hành với chất lượng cao nhất, chân thực nhất".

Cũng theo đuổi tinh thần ấy, Phạm Thu Hà nhiều năm qua liên tục thực hiện các dự án đĩa than như "Đường em đi", "Be My Love" hay "Live Studio Session". Có album được mastering tại Mỹ và ép đĩa ở những nhà máy sản xuất vinyl hàng đầu thế giới; có dự án được thu trực tiếp cùng dàn nhạc theo quy trình nghiêm ngặt. Với nữ ca sĩ, việc làm đĩa than không phải để đi ngược xu hướng, mà để giữ lại một cách thưởng thức âm nhạc giàu chiều sâu. Chị từng ví việc nghe vinyl như một "tiến trình mang tính nghi thức": người nghe phải chọn đĩa, đặt lên mâm, lau bụi, hạ kim rồi ngồi lại để lắng nghe trọn vẹn từng vòng quay. Chính sự chậm rãi ấy khiến âm nhạc không còn là thứ âm thanh chạy nền, mà trở thành một cuộc gặp gỡ giữa nghệ sĩ và người nghe.

Trong khi đó, Tùng Dương lựa chọn vinyl như một hành trình trở về với những giá trị nguyên bản. Thực hiện album "The Voice - Timeless", anh quyết định thu âm hoàn toàn theo phương pháp analog, chấp nhận một quy trình nhiều áp lực hơn rất nhiều so với thu thanh kỹ thuật số. Theo nam ca sĩ, trong thời đại mọi thứ đều nhanh và tiện lợi, phát hành trên vinyl là cách anh gửi gắm tinh thần "timeless" - thứ âm nhạc không bị cuốn theo xu hướng mà có thể sống lâu dài cùng thời gian và tâm hồn người nghe. Nhạc sĩ Hồng Kiên, giám đốc âm nhạc của dự án, cũng thừa nhận làm đĩa than luôn là một thử thách lớn, từ việc chọn bài, phối khí đến hoàn thiện từng chi tiết của album.

Ở góc độ nhà sản xuất, nhạc sĩ Đức Trí ví đĩa than là một "thị trường ngách" thú vị. Theo anh, đĩa than không hướng tới đại chúng mà dành cho lớp khán giả có yêu cầu cao về chất lượng âm thanh cũng như giá trị của sản phẩm. "Đây là cuộc chơi 'không lỗ' và tôi được làm điều mình thích", anh chia sẻ khi nói về hơn 10 dự án vinyl mình đã thực hiện.

Có lẽ vì thế mà cùng với những chiếc đĩa than, một cộng đồng thưởng thức âm nhạc cũng đang dần hình thành. Những buổi gặp gỡ của người chơi vinyl, các phiên trao đổi đĩa, những sự kiện như Hanoi Records Day hay Saigon Record Fair ngày càng thu hút nhiều người tham gia. Trong không gian ấy có những người sưu tầm gắn bó với đĩa than hàng chục năm, cũng có những bạn trẻ mới bước vào thế giới analog. Họ đến không chỉ để tìm một bản thu hiếm, mà còn để chia sẻ niềm vui của việc lắng nghe.

Nghe đĩa than vốn không phải cách nghe dành cho người vội vã. Muốn thưởng thức một album, người ta phải lấy đĩa khỏi bìa, đặt lên mâm quay, nhẹ tay hạ kim rồi kiên nhẫn đi cùng từng mặt đĩa. Không có nút chuyển bài liên tục, cũng không có những danh sách phát bất tận. Chỉ còn người nghe và âm nhạc trong một khoảng thời gian được dành trọn cho nhau.

Có lẽ, đó mới là điều đáng nói nhất khi đĩa than trở lại. Không phải một định dạng lưu trữ âm thanh cũ được hồi sinh, mà là sự trở lại của một cách lắng nghe. Trong nhịp sống ngày càng gấp gáp, vẫn có những nghệ sĩ sẵn sàng đầu tư nhiều hơn cho một bản thu, vẫn có những người nghe kiên nhẫn ngồi xuống để cảm nhận trọn vẹn từng vòng quay của chiếc đĩa. Và chính sự cầu toàn của người làm nghề gặp gỡ sự kỹ tính của người thưởng thức đã tạo nên sức sống mới cho vinyl trong đời sống âm nhạc hôm nay.