Khi trái tim không theo kịp đường chạy

Phong trào nở rộ, khoảng trống về an toàn y tế

Từ vài trăm đến hàng chục nghìn người tham gia mỗi giải, chạy bộ đã vượt ra khỏi phạm vi một hoạt động thể thao đơn lẻ để trở thành xu hướng xã hội. Tuy nhiên, tốc độ phát triển nhanh của phong trào dường như chưa đi kèm với sự chuẩn bị tương xứng về an toàn y tế.

Thực tế cho thấy, mỗi năm vẫn ghi nhận các trường hợp đột quỵ, ngừng tim, thậm chí tử vong khi tham gia chạy đường dài. Dù tỷ lệ không lớn, song tính chất đột ngột của các sự cố này khiến nguy cơ trở nên khó lường. Đáng chú ý, không ít trường hợp xảy ra ở người trẻ, thể trạng tốt, không có tiền sử bệnh lý rõ ràng – một yếu tố dễ dẫn đến tâm lý chủ quan.

Một số sự cố gần đây tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo. Tại giải chạy marathon tại Hà Nội diễn ra gần đây, một vận động viên là nam thanh niên 34 tuổi bất ngờ ngã gục khi gần về vạch đích. Thời điểm này, vận động viên có tình trạng ngưng tim, được cấp cứu ngừng tuần hoàn tại chỗ và được chuyển đến bệnh viện điều trị với tiên lượng nặng.

Trước đó, cuối năm 2025, một vận động viên chạy nổi tiếng cũng đã đột ngột qua đời sau khi tham gia một giải marathon. Theo tìm hiểu, trong bài chia sẻ cuối cùng trên mạng xã hội, anh cho biết không thể hoàn thành cự ly đã đăng ký do nhịp tim tăng nhanh bất thường. Tối cùng ngày, bạn bè cho biết anh đột tử tại nhà.

Ngừng tim do gắng sức: nguy cơ không thể xem nhẹ

Trao đổi xung quanh thực trạng nói trên, PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu A9 cho biết, ngừng tim khi chơi thể thao không phải là tình huống hiếm gặp, đặc biệt trong bối cảnh phong trào chạy bộ phát triển mạnh nhưng nhiều người chưa được trang bị đầy đủ kiến thức an toàn.

Chạy bộ là hình thức rèn luyện sức khỏe hiệu quả, song các biến cố tim mạch cấp tính, đặc biệt là ngừng tim đột ngột, vẫn có thể xảy ra, kể cả ở người không có triệu chứng trước đó. Nguy cơ này gia tăng khi vận động quá sức, mất nước, thiếu ngủ hoặc tập luyện trong điều kiện thời tiết nắng nóng.

Còn BS. Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học Dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam lý giải, hiện tượng người chạy gục ngã đột ngột thường liên quan đến tình trạng ngừng tim do gắng sức (Sudden Cardiac Arrest – SCA). Đây là tình huống tim ngừng bơm máu gần như ngay lập tức, có thể dẫn đến tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.

Về cơ chế, SCA thường là hệ quả của nhiều yếu tố kết hợp. Một trái tim có bất thường tiềm ẩn khi phải hoạt động trong điều kiện cường độ cao kéo dài, cộng thêm các yếu tố như mất nước, rối loạn điện giải, thiếu ngủ hoặc gắng sức quá mức, có thể dẫn đến rối loạn nhịp nguy hiểm.

Đáng lưu ý, nhiều bệnh lý tim mạch tiềm ẩn khó phát hiện qua khám sức khỏe thông thường. Trong đó, cơ tim phì đại, bất thường động mạch vành, rối loạn dẫn truyền điện học hay bệnh cơ tim loạn nhịp thất phải đều có thể là yếu tố nguy cơ. Ngoài ra, tình trạng viêm cơ tim sau nhiễm virus như cúm hoặc Covid-19 cũng có thể làm tăng nguy cơ biến cố nếu người bệnh chưa hồi phục hoàn toàn nhưng vẫn tham gia vận động cường độ cao.

Một thực tế phổ biến là nhiều người đánh giá sức khỏe dựa trên cảm nhận chủ quan hoặc hình thể bên ngoài. Tuy nhiên, khả năng vận động ngắn hạn không phản ánh đầy đủ sức bền tim mạch.

“Trông khỏe không có nghĩa là tim đã sẵn sàng. Trái tim cũng cần được thích nghi dần với cường độ vận động,” - bác sĩ Hoàng nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, sai lầm trong tập luyện và thi đấu cũng góp phần làm gia tăng rủi ro. Việc tăng tải đột ngột, xuất phát quá nhanh, không kiểm soát nhịp độ hoặc không bổ sung đầy đủ điện giải có thể khiến cơ thể rơi vào trạng thái quá tải. Đặc biệt, tình trạng hạ natri máu do chỉ uống nước lọc trong cự ly dài có thể dẫn đến rối loạn ý thức, co giật, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng.

Cần tiếp cận khoa học và nâng chuẩn an toàn

Các chuyên gia cho rằng, phần lớn các biến cố tim mạch khi chạy bộ đều có thể giảm thiểu nếu người tham gia có sự chuẩn bị phù hợp. Việc kiểm tra tim mạch trước khi tham gia các cự ly dài, đặc biệt với người có dấu hiệu bất thường khi gắng sức hoặc tiền sử gia đình liên quan đến bệnh tim, là cần thiết.

Trong quá trình tập luyện, cần xây dựng giáo án hợp lý, tăng tải từ từ, đảm bảo thời gian phục hồi và tuyệt đối không thi đấu khi cơ thể chưa hoàn toàn khỏe mạnh. Đồng thời, người chạy cần nhận diện các dấu hiệu cảnh báo như đau ngực, khó thở bất thường, chóng mặt, tim đập rối loạn hoặc cảm giác sắp ngất để dừng lại kịp thời.

Ở góc độ tổ chức, việc nâng cao tiêu chuẩn an toàn y tế tại các giải chạy là yêu cầu cấp thiết. Từ bố trí lực lượng y tế, trang bị thiết bị cấp cứu như máy sốc tim tự động (AED) đến quy trình ứng phó nhanh khi xảy ra sự cố đều cần được chuẩn hóa. Đây không chỉ là yếu tố hỗ trợ mà là điều kiện cần để bảo đảm an toàn cho người tham gia.

Chạy bộ là hoạt động mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, nhưng chỉ thực sự an toàn khi người tham gia hiểu rõ giới hạn của bản thân và được bảo vệ bởi một môi trường tổ chức chuyên nghiệp. Trong bối cảnh phong trào tiếp tục phát triển, việc kết hợp giữa ý thức cá nhân và trách nhiệm hệ thống sẽ là yếu tố quyết định để hạn chế những rủi ro đáng tiếc trên đường chạy.