Khi Truyện Kiều “chạm” vào người trẻ

Từ lâu, Truyện Kiều của Nguyễn Du đã vượt ra khỏi khuôn khổ một tác phẩm văn chương để trở thành một phần đời sống, một phần tâm hồn người Việt. Từ Truyện Kiều đã sản sinh nhiều loại hình nghệ thuật đặc sắc, từ lời ru, câu chuyện, điệu ví, câu hò, đến hội thi lẩy Kiều, ngâm Kiều, trò Kiều.

“Nhưng làm sao để thế hệ trẻ yêu thích Truyện Kiều?” là câu hỏi khiến bà Trần Thị Vinh – Phó Trưởng ban phụ trách Ban Quản lý Di tích Nguyễn Du (xã Tiên Điền, tỉnh Hà Tĩnh) trăn trở suốt thời gian dài. Để thu hút giới trẻ, đầu năm 2024, Ban Quản lý Di tích Nguyễn Du đã thử nghiệm mô hình du lịch trải nghiệm “Hóa thân thành nhân vật Truyện Kiều”.

Hoá thân thành Kiều

“Thế hệ gen Z thường tiếp nhận thông tin qua hình ảnh, video, trong khi Truyện Kiều là tác phẩm văn học cổ điển với nhiều điển tích, điển cố. Nếu các em chỉ tiếp cận qua sách giáo khoa hay các giờ giảng truyền thống thì rất khó kết nối. Xuất phát từ suy nghĩ đó, chúng tôi sáng tạo mô hình du lịch trải nghiệm "Hóa thân thành nhân vật Truyện Kiều’" Không ngờ, mô hình lại thu hút giới trẻ đến vậy” – bà Trần Thị Vinh chia sẻ.

Từ năm 2024 đến nay, cứ vào dịp cuối năm, học sinh và các bạn trẻ ở Nghệ An, Hà Tĩnh, TP Hồ Chí Minh… lại rủ nhau tìm về Khu Di tích Nguyễn Du để “trẩy hội”, chụp ảnh đón xuân, hóa thân thành Thúy Kiều, Kim Trọng. Không gian cổ kính của di tích đưa thế hệ trẻ bước vào một thế giới khác, nơi các em đắm mình trong những điển tích quen thuộc như “Chị em Thúy Kiều du xuân”, “Kim – Kiều gặp gỡ”, “Kiều ở lầu Ngưng Bích”…

“Chúng tôi mong giới trẻ không chỉ đến tham quan mà thật sự được sống trong không khí của Kiều. Khi hóa thân, các em hiểu nhân vật bằng chính cảm xúc của mình. Đó là cách để Kiều ‘chạm’ tới thế hệ trẻ” – bà Trần Thị Vinh nói.

Với các em, việc hóa thân thành nhân vật trong Truyện Kiều trở thành một kỷ niệm đáng nhớ. Em Hoàng Như Mai (17 tuổi, phường Vinh Phú, tỉnh Nghệ An) vẫn ấn tượng sâu sắc với trải nghiệm diễn cảnh “Chị em Thúy Kiều du xuân”.

“Khi trang điểm, khoác lên mình trang phục truyền thống và đứng trong không gian di tích, em như bước vào thế giới của Kiều. Đắm mình trong khung cảnh ấy, em và các bạn bỗng nhiên đọc to những câu thơ trong trích đoạn "Chị em Thúy Kiều". Lúc đó, nhân vật không còn xa lạ như trong sách mà Truyện Kiều trở nên sống động, gần gũi. Đó là một trải nghiệm rất thú vị” – Mai chia sẻ.

Sự hấp dẫn của mô hình du lịch này cho thấy việc kết hợp không gian văn hóa với trải nghiệm nhập vai đã mở ra hướng tiếp cận mới dành cho thế hệ gen Z. Từ mô hình hóa thân, Ban Quản lý Di tích Nguyễn Du tiếp tục điều chỉnh, mở rộng, bổ sung thêm các điểm “check-in”, thiết kế phục trang đa dạng và tạo điều kiện để người trẻ quay video trải nghiệm. Đồng thời, những hoạt động này cũng gợi mở thêm nhiều mô hình sáng tạo khác để giới trẻ khám phá di sản.

Tiếp cận qua lăng kính mới

Tại quê hương Đại thi hào Nguyễn Du, giới trẻ còn thể hiện niềm say mê Truyện Kiều bằng một cách tiếp cận khác biệt: viết thư pháp Truyện Kiều. Năm 2018, khi về công tác tại Trường Tiểu học Tiên Điền – nơi có di tích nhà ở của Đại thi hào Nguyễn Du – cô Trần Thị Ngọc Xuyến, Hiệu trưởng nhà trường, đã ấp ủ ý tưởng đưa Truyện Kiều vào đời sống học đường thông qua nghệ thuật thư pháp truyền thống.

“Tôi sinh ra và lớn lên trên quê hương Đại thi hào Nguyễn Du. Với chúng tôi, Truyện Kiều vừa là tác phẩm văn học kinh điển, vừa là niềm tự hào. Là giáo viên, nhiều năm đứng lớp và làm công tác quản lý giáo dục, tôi luôn trăn trở khi nhận ra rằng với không ít học sinh, Truyện Kiều vẫn là tác phẩm "xa", "khó", chỉ xuất hiện trong sách giáo khoa và các bài kiểm tra. Tôi mong Truyện Kiều không chỉ nằm trong sách vở mà hiện diện sinh động trong nhà trường. Thông qua chữ thư pháp, học sinh sẽ tiếp cận Truyện Kiều ở một góc nhìn đặc biệt, nhiều cảm xúc và gần gũi hơn” – cô Trần Thị Ngọc Xuyến chia sẻ.

Ý tưởng này nhanh chóng lan tỏa tới các trường học trên địa bàn huyện Nghi Xuân (cũ). Giữa tháng 11/2025, hội thi “Viết chữ thư pháp về Truyện Kiều” tổ chức tại Khu Di tích Nguyễn Du đã mở ra một không gian trải nghiệm nghệ thuật độc đáo. 58 thí sinh, gồm giáo viên và học sinh đến từ các xã Tiên Điền, Nghi Xuân, Cổ Đạm và Đan Hải, mỗi người tự chọn một câu Kiều yêu thích để thể hiện bằng thư pháp.

Trong không gian hoài niệm, từng nét bút mềm mại hiện dần trên giấy dó khiến Truyện Kiều không còn là những trang sách khô khan, mà trở thành một trải nghiệm nghệ thuật sống động. Qua đó, mỗi thí sinh có cơ hội tự cảm nhận và khám phá chiều sâu tác phẩm theo cách riêng của mình.

Em Lê Duy Viết Tường (lớp 8A, Trường THCS Thành Mỹ, xã Tiên Điền), đoạt giải ba cuộc thi, chia sẻ: “Khi phải chọn một câu thơ để viết thư pháp, em buộc phải đọc kỹ từng chữ, suy ngẫm và cảm nhận sâu ý nghĩa câu thơ. Sau khi hoàn thành, nhìn lại, em thấy câu thơ mình chọn như được thổi một sức sống mới”.

Tiếp nối niềm yêu thích đó, cô Trần Thị Ngọc Xuyến chủ động kêu gọi các giáo viên từng đoạt giải thư pháp, cùng những thầy cô yêu thích nghệ thuật truyền thống trong và ngoài nhà trường tham gia “dự án” chép Truyện Kiều bằng thư pháp. Ngày 10/12/2025, tại ngôi nhà cổ của Đại thi hào Nguyễn Du trong khuôn viên Trường Tiểu học Tiên Điền, hoạt động khai bút chép toàn văn Truyện Kiều bằng thư pháp chữ Quốc ngữ đã chính thức diễn ra.

Theo cô Xuyến, “viết Truyện Kiều bằng thư pháp không đơn thuần là chép lại 3.254 câu thơ. Mỗi nét chữ đòi hỏi người viết phải hiểu sâu tinh thần tác phẩm và lựa chọn cách thể hiện phù hợp với từng đoạn. Quá trình này kéo dài, trải qua nhiều lần trao đổi, chỉnh sửa để đạt chất lượng tốt nhất. Đây là công trình kết tinh tri thức văn học, nghệ thuật thư pháp và tâm huyết của những người làm giáo dục. Quan trọng hơn, giá trị lớn nhất là sự lan tỏa, khi mỗi nét chữ đều chứa đựng tình yêu với văn hóa dân tộc”.

Ông Nguyễn Hải Nam – Chủ tịch Hội đồng gia tộc họ Nguyễn Tiên Điền – cho rằng, việc chép Truyện Kiều bằng thư pháp là một cách làm sáng tạo, giàu ý nghĩa trong việc lan tỏa giá trị di sản. Truyện Kiều không chỉ là tuyệt tác văn học mà còn là sự kết tinh của văn hóa, đạo lý và tâm hồn Việt. Khi giáo dục, gia đình và cộng đồng cùng chung tay, di sản Nguyễn Du không chỉ được gìn giữ mà còn được “đánh thức”, hồi sinh mạnh mẽ trong đời sống đương đại.