Khó cắt giảm lễ hội?
Tổ chức lễ hội, festival từ lâu đã được coi là những hoạt động văn hóa không thể thiếu góp phần tạo dựng không gian văn hóa, quảng bá văn hóa truyền thống của địa phương, dân tộc. Tuy nhiên, chi phí để tổ chức những hoạt động này đến nay vẫn luôn là một ẩn số- dù đó là những con số không hề nhỏ.
Chi phí để tổ chức lễ hội vẫn đang là một ẩn số.
Xã hội hóa nửa vời…
GS.TSKH Tô Ngọc Thanh - Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam đã thẳng thắn chỉ ra những bất cập kiểu “biết rồi, nói mãi” trong lĩnh vực văn hóa, như vấn đề tổ chức lễ hội, xây dựng các chương trình, án án thiếu tính khả thi...
“Tôi cũng từng đến một số quốc gia và chứng kiến cách người ta làm thật khó chê vào đâu được. Điển hình như việc kêu gọi xã hội hóa, trước khi làm việc này, đơn vị tổ chức phải thuyết minh rõ rằng trong sự kiện sẽ tổ chức những gì, kế hoạch ra sao và kêu gọi tài trợ cho từng hạng mục, chứ không phải tù mù như cách một số địa phương vẫn làm hiện nay” - ông Thanh nói.
Theo ông, có ý kiến cho rằng hãy xã hội hóa bằng cách cho đấu thầu tổ chức lễ hội. Nói thì có vẻ mới lạ và khó được chấp nhận, nhưng đây là kinh nghiệm nhiều nước đã làm và làm rất thành công. Cơ quan quản lý chỉ đứng ra quản lý, điều chỉnh bằng pháp luật, chứ không phải dùng ngân sách để chi tiêu và ôm trọn khâu tổ chức như ở ta. Ngay cả chuyện xã hội hóa- một chủ trương đúng đắn của Nhà nước, cũng chưa được làm đến nơi, đến chốn. Nhiều minh chứng điển hình về hệ lụy của xã hội hóa trong công tác bảo tồn, trùng tu di tích vẫn còn đó. Sau xã hội hóa, di tích biến đổi hiện trạng, bởi thế, có người kêu: Xã hội hóa là... phá di tích là vậy.
Còn đó, câu chuyện lãng phí khi in tiền lẻ, phục vụ cho đi lễ chùa cũng khiến những người có trách nhiệm không khỏi băn khoăn. Mỗi năm, ngân hàng phải bỏ ra khoảng 300 tỷ đồng phục vụ việc in tiền mệnh giá nhỏ. Chi phí in ấn gấp 3-5 lần mệnh giá đồng tiền đó, lượng tiền lẻ mới sử dụng tại lễ hội, đền chùa quá nhiều, sau một thời gian ngắn lại ùn ùn đổ về kho. Ngân hành Nhà nước phải căng mình ra bảo quản các loại tiền này, rất tốn kém và lãng phí.
Cùng với đó Ban Bí thư cũng đã có Chỉ thị số 41- CT/TW nêu rõ hạn chế sử dụng ngân sách nhà nước, đẩy mạnh xã hội hoá các nguồn lực trong việc tổ chức lễ hội. Thực hiện nghiêm việc quản lý đốt hàng mã; quản lý, sử dụng đồng tiền Việt Nam trong lễ hội theo đúng quy định của pháp luật; khắc phục tình trạng đặt hòm công đức và đặt tiền lễ tuỳ tiện. Quản lý và sử dụng tiền công đức công khai, minh bạch, phục vụ công tác bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị di tích và tổ chức lễ hội.
Chưa có lễ hội nào bị cắt giảm
Tinh thần Chỉ thị số 41- CT/TW cũng nêu các cơ quan ban ngành giảm tần suất, thời gian tổ chức, nhất là những lễ hội có quy mô lớn. Điều này xuất phát từ thực tế số lượng lễ hội, tần suất tổ chức lễ hội ở nước ta hiện nay là quá lớn, quá dày đặc. Theo thống kê, với gần 8.000 lễ hội được tổ chức trong năm, kín nhất là dịp đầu năm, ra Tết.
Với số lượng này, ít quốc gia nào trên thế giới có nhiều lễ hội như nước ta, ngay cả đất nước rộng lớn như Trung Quốc cũng có khoảng 10.000 lễ hội. Đây mới là con số có thể thống kê được bởi còn những lễ hội nhỏ hơn chưa được kể đến. Song chỉ với con số thống kê được thì tính ra trung bình mỗi ngày trên nước ta diễn ra khoảng 20 lễ hội.
Theo GS Ngô Đức Thịnh, thử hình dung với số lượng lễ hội đó, nhân với nguồn ngân sách tổ chức lễ hội dù nhỏ là vài trăm triệu đồng đến hàng tỷ đồng thì chi tiêu là rất lớn. Chưa kể khi lễ hội được tổ chức, ngân sách còn được sử dụng cho nhiều công tác khác như thanh tra, kiểm tra… Bên cạnh việc gây lãng phí lớn, việc có quá nhiều lễ hội cũng là điều kiện cho những việc làm biến tướng, những hành động phi văn hóa nảy sinh.
Trò chuyện với PV Báo Đại Đoàn Kết, GS.TS Nguyễn Chí Bền cho rằng, con số thống kê 8.000 lễ hội nói trên là bao gồm cả lễ hội truyền thống và những lễ hội kiểu mới (như carnaval, festival…). Theo ông, với những lễ hội truyền thống thì vấn đề là chúng ta phải thay đổi mô hình tổ chức lễ hội, chứ không phải là việc đưa ra những mệnh lệnh hành chính để cấm cái nọ, cấm cái kia. Những lễ hội cần phải xem xét, nằm trong phạm trù qui hoạch, cần phải siết lại, chính là những loại hình lễ hội mới, gây lãng phí và tốn kém như chúng ta đã thấy.
Và trên thực tế, chưa có lễ hội nào bị cắt giảm, thậm chí những lễ hội mới đang ngày một nhiều lên. Vì thế, theo các chuyên gia, đã đến lúc cần có biện pháp mạnh để giải quyết tình trạng “bội thực” lễ hội cũng như góp thêm một hành động có ý nghĩa để giảm áp lực cho ngân sách đang phải “cõng” quá nhiều thứ chi tiêu hiện nay.
