Khơi thông nguồn lực tăng trưởng
Bộ Tài chính đang hoàn thiện dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), với định hướng gắn kết quản lý ngân sách và đầu tư công trong một khuôn khổ pháp lý thống nhất, khắc phục tình trạng phân mảnh, tăng tính chủ động trong điều hành và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Tốc độ giải ngân đầu tư công cải thiện
Theo báo cáo của Bộ Tài chính về tình hình phân bổ và giải ngân kế hoạch đầu tư công năm 2026, Quốc hội đã phân bổ và Thủ tướng Chính phủ giao cho các bộ, cơ quan trung ương và địa phương tổng kế hoạch vốn hơn 1 triệu tỷ đồng.
Trong tổng số này, còn hơn 89,4 nghìn tỷ đồng thuộc thẩm quyền phân bổ của Chính phủ. Cụ thể, gần 44,8 nghìn tỷ đồng dự kiến bố trí cho các dự án khởi công mới sau khi hoàn thành đánh giá hiệu quả đầu tư và được giao kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030; 16,1 nghìn tỷ đồng dự kiến bố trí cho các nhiệm vụ, dự án thuộc các Chương trình mục tiêu quốc gia; gần 9,9 nghìn tỷ đồng dành cho các nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; gần 18,6 nghìn tỷ đồng là nguồn điều chỉnh giảm kế hoạch vốn năm 2026 của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương để đưa về số vốn chưa phân bổ chi tiết thuộc thẩm quyền của Chính phủ.
Đến hết tháng 6/2026, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã phân bổ chi tiết gần 1 triệu tỷ đồng cho danh mục nhiệm vụ, dự án. Nếu không tính phần vốn cân đối ngân sách địa phương giao tăng hơn 14,7 nghìn tỷ đồng, tổng số vốn đã phân bổ chi tiết đạt hơn 985 nghìn tỷ đồng, tương đương 98,1% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, bao gồm cả phần vốn 5% tiết kiệm ngân sách địa phương để dự kiến đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.
Theo Bộ Tài chính, hiện, còn hơn 19,3 nghìn tỷ đồng, chiếm 1,9% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao, chưa được phân bổ chi tiết tại 9 bộ, cơ quan trung ương và 26 địa phương. Theo báo cáo, nguyên nhân chủ yếu là nhiều nhiệm vụ, dự án đang hoàn thiện thủ tục đầu tư nên chưa đủ điều kiện bố trí vốn; trong đó khoảng 8,8 nghìn tỷ đồng là vốn thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia mới được giao bổ sung vào giữa tháng 6. Bên cạnh đó, một số bộ, ngành, địa phương đề xuất điều chỉnh giảm kế hoạch vốn do không còn nhu cầu sử dụng để điều chuyển cho đơn vị khác.
Về giải ngân, tính đến hết ngày 30/6/2026, cả nước đã giải ngân gần 357 nghìn tỷ đồng, đạt 35,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. So với cùng kỳ năm 2025, số vốn giải ngân tăng hơn 38,3 nghìn tỷ đồng về giá trị tuyệt đối, nhưng tỷ lệ giải ngân thấp hơn 0,5 điểm phần trăm.
Nếu không tính phần hơn 32,5 nghìn tỷ đồng (tương đương 5% kế hoạch vốn đầu tư công ngân sách địa phương) được tiết kiệm để dự kiến đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân của cả nước đạt 36,7% trên tổng kế hoạch vốn hơn 972 nghìn tỷ đồng.
Trong khi đó theo Bộ Tài chính, đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững. Trong đó, Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV xác định hoàn thiện thể chế là một trong ba đột phá chiến lược, giữ vai trò quan trọng trong việc khơi thông và giải phóng các nguồn lực xã hội.
Bộ Tài chính đang được được giao chủ trì xây dựng dự án Luật hợp nhất Luật Đầu tư công với Luật Ngân sách nhà nước (NSNN) để trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.
Khắc phục sự phân mảnh
Bộ Tài chính cho biết, việc tồn tại đồng thời Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công với các cơ chế quản lý, quy trình và thủ tục riêng đã tạo ra sự phân mảnh trong quản lý ngân sách, đặc biệt giữa chi đầu tư và chi thường xuyên.
Đối với một khoản vốn đầu tư công từ NSNN, quá trình quản lý hiện nay vừa phải tuân thủ quy trình quản lý ngân sách, vừa chịu sự điều chỉnh của quy trình đầu tư công. Bên cạnh đó, còn xuất hiện sự giao thoa về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự, thời hạn và trách nhiệm giữa các khâu lập, giao dự toán ngân sách với lập, giao kế hoạch vốn đầu tư công cũng như trong thanh toán, quyết toán, kiểm tra và giám sát.
Theo đánh giá của Bộ Tài chính, mặc dù tổ chức bộ máy đã được hợp nhất về một đầu mối, ở Trung ương là Bộ Tài chính và tại địa phương là Sở Tài chính, nhưng khung pháp luật điều chỉnh vẫn tồn tại dưới hai luật riêng biệt. Vì vậy, tại một số cơ quan, đơn vị và địa phương vẫn còn tình trạng quản lý, điều hành theo tư duy cũ, chưa đặt đầu tư công trong tổng thể quản lý NSNN.
Dự thảo Luật được xây dựng trên tinh thần kế thừa và đổi mới, hướng tới gắn kết đầu tư công với cân đối nguồn lực tài chính quốc gia, quản lý rủi ro tài khóa và quản lý NSNN. Qua đó, tăng cường sự gắn kết giữa chi đầu tư và chi thường xuyên, nâng cao trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương trong đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội khi phân bổ, sử dụng ngân sách, đồng thời khắc phục tình trạng "giữ vốn".
Tại Hội nghị xin ý kiến hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Ngân sách Nhà nước hợp nhất vừa diễn ra vào ngày 9/7 , Bộ Tài chính đề xuất 5 nhóm vấn đề trọng tâm gồm: hợp nhất kế hoạch tài chính và kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm cũng như hợp nhất kế hoạch đầu tư công với dự toán ngân sách hằng năm; thẩm quyền phân bổ chi tiết vốn đầu tư công nguồn ngân sách địa phương; các nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết để tăng cường phân cấp, phân quyền; nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ chi thường xuyên và chi đầu tư; cùng các cơ chế tăng tính chủ động trong điều hành ngân sách như cho phép phân bổ số tăng thu ngay trong năm, sử dụng dự phòng ngân sách và quỹ dự trữ tài chính để xử lý các nhiệm vụ quan trọng, cấp bách.