Không chủ quan với sốt xuất huyết

1. Theo giới y học, cho tới nay SXH chưa được diệt trừ tận gốc. Hàng năm, khi mùa hè tới, số ca SXH lại gia tăng. Thống kê của khoa Truyền nhiễm Bệnh viện Nhi Trung ương, trong 6 tháng đầu năm 2017 trong số 27 trường hợp nhập viện do SXH, riêng tháng 6 đã chiếm 13 ca.

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Văn Lâm- Trưởng khoa Truyền nhiễm bệnh viện này cho biết, hàng năm, cứ đến giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 9 là dịch SXH lại bùng phát. Đây là bệnh nguy hiểm tuy nhiên biểu hiện bệnh lại không rõ ràng khiến nhiều bậc cha mẹ dễ dàng bỏ qua.

Dấu hiệu dễ thấy nhất ở trẻ bị mắc SXH là sốt cao. Nhưng các bậc cha mẹ lại thường chủ quan, cho rằng do nắng nóng mà trẻ bị cảm, vì thế nhiều trường hợp cháu bé lên tới 40 độ C, thân minh “nóng như hòn than” mới được đưa vào bệnh viện. Lúc đó, diễn biến bệnh đã rất phức tạp, cơ thể bị nhiễm sâu, nên điều trị sẽ khó khăn.

Bác sĩ Lâm khuyến cáo, đề phòng con em mình bị SXH thì khi trẻ lên cơn sốt trong thời điểm trong gia đình hoặc hàng xóm có người bị SXH thì nên đưa trẻ tới cơ sở y tế ngay.

Trong tháng 6, thống kê của cơ quan y tế, mỗi tuần cả nước có khoảng 1.700-1.800 người mắc bệnh SXH, trong đó trẻ em dưới 10 tuổi chiếm hơn 80%.

Diệt muỗi, chặn nguồn lây lan sốt xuất huyết.

Tại Hà Nội, trước dịch SXH tăng mạnh, sáng 21/6, Sở Y tế đã có buổi làm việc với đại diện các quận huyện, bàn cách chống dịch SXH. Tính đến thời điểm đó, Hà Nội đã có trên 2.000 người bệnh SXH, tăng hơn 4 lần so với cùng kỳ 2016.

Ông Hoàng Đức Hạnh- Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội cho biết, các quận nội thành, dân cư tập trung đông như Đống Đa, Hai Bà Trưng, Hoàng Mai, Thanh Xuân, Cầu Giấy, Hoàn Kiếm đang là những khu vực trọng điểm sốt xuất huyết.

Mùa dịch SXH ở Hà Nội là tháng 9-11 hằng năm, nhưng năm nay mùa dịch bắt đầu từ rất sớm- từ đầu tháng 5 đã có một nữ sinh viên 19 tuổi tử vong. Như vậy là sau nhiều năm Hà Nội không có người SXH tử vong, thì đây là trường hợp hy hữu, cho thấy không thể chủ quan, tuy rằng chúng ta vẫn phải sống chung với SXH.

Còn tại TP Hồ Chí Minh, bác sĩ Nguyễn Thành Dũng- Phó Giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới cho biết, số người bệnh mắc SXH bắt đầu tăng từ đầu tháng 6 và vẫn tiếp tục xuất hiện những ca bệnh mới.

Chỉ tính riêng trong ngày 20/6, tại bệnh viện này đã có tới 139 người mắc SXH phải điều trị, trong đó có 108 người bệnh là người lớn, chỉ có 31 người bệnh là trẻ em. Như vậy, nhìn chung trên địa bàn TP Hồ Chí Minh, số người phải điều trị tại bệnh viện tăng khoảng 40% so với tháng trước đó.

Theo ông Phan Trọng Lân- Viện trưởng Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh, ở khu vực phía Nam SXH đã dịch chuyển đáng kể từ Tây Nam Bộ sang các tỉnh/thành có kinh tế phát triển nhanh và công nghiệp hóa cao như TP Hồ Chí Minh, Bình Dương, Bà Rịa-Vũng Tàu. Tuổi của người bệnh cũng thay đổi, trước 2007 bệnh nhân sốt xuất huyết là người lớn chỉ chiếm 20%, nay đã lên 43%.

Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều địa phương Tây Nam Bộ số người mắc SXH khá nhiều. Nhất là ở Trà Vinh, Vĩnh Long, Cà Mau, Hậu Giang, Cần Thơ ... Lý do chính được cho là lượng mưa lớn nên lăng quăng, muỗi sinh nở rất nhiều. Do đó, một cảnh báo được đưa ra là dịch SXH tại khu vực này năm nay sẽ gia tăng và diễn biến khó lường.

2. Làm gì để phòng ngừa SXH? Câu hỏi không mới nhưng trên thực tế vẫn chưa được giải đáp thỏa đáng, đặc biệt từ phía người bệnh và thân nhân người bệnh xuất phát từ sự chủ quan.

Vẫn biết rằng để phòng ngừa SXH, người dân cần vệ sinh môi trường, không nên để đọng nước. Có nghĩa là triệt tiêu môi trường sống cảu lăng quăng, muỗi vằn- nguồn lây lan dịch bệnh. Nhưng người dân và cả chính phường cấp thôn/xã vẫn không có hành động tích cực.

Nhiều nơi vẫn tồn tại những nguồn nước lưu cữu, tù đọng. Trong mỗi gia đình, dụng cụ chứa nước không thường xuyên thau rửa, chính là môi trường thuận lợi để lăng quăng tồn tại. Đáng chú ý, kể cả các cơ sở y tế cũng không làm tốt công tác dự phòng, đó là tuyên truyền vận động, phối hợp với chính quyền sâu sát từng nhà dân; và cũng không thực hiện việc phun thuốc diệt bọ gậy, lăng quăng, muỗi...

Có lẽ chính vì thế mà hiện tượng SXH từ trẻ em là chính đang chuyển dần sang đối tượng người lớn. Trẻ em không biết tự phòng bệnh đã đành, nhưng người lớn lại rất chủ quan, không làm vệ sinh nơi sinh hoạt và ngủ cũng không mắc màn. Trong khi đó, muỗi là đối tượng lây lan chính lại “thả sức” tung hoành. SXH là bệnh lây lan rất nhanh qua trung gian là muỗi, nếu vẫn giữ thói quen ngủ không mắc màn thì nguy cơ nhiễm bệnh là rất cao.

Các chuyên gia y tế cho rằng, trong khi vẫn phải “chung sống” với dịch SXH thì việc sớm phát hiện bệnh là rất cần thiết, để giảm thiểu thời gian điều trị, không ảnh hưởng tới sức khỏe và đặc biệt là không lây lan ra cộng đồng. Thông thường, bệnh khởi phát với biểu hiện sốt cao đột ngột ở những trẻ trước đó hoàn toàn khỏe mạnh.

Sốt kéo dài 2-7 ngày kèm theo các biểu hiện: mặt đỏ bất thường, xung huyết trên bề mặt da, đau đầu, đau khớp, đau cơ. Nhiều trẻ khi mắc SXH còn có dấu hiệu buồn nôn, ho, sổ mũi và tiêu chảy. Với người lớn cũng có dấu hiệu tương tự, nhưng lại dễ bị cho rằng đó chỉ là cảm cúm thông thường.

Dấu hiệu dễ nhận thấy nhất ở trẻ khi bị SXH, đó là vào ngày thứ 2 của bệnh, các cháu có các chấm đỏ trên da, không biến mất khi ấn vào; chảy máu lợi, chảy máu chân răng. Có cháu bị nôn ra máu, đại tiện ra máu. Sang ngày thứ 3 đến thứ 7, nhiệt độ cơ thể hạ dần xuống mức 37,5 độ C đến 38 độ C, chỉ còn lừ đừ, mệt mỏi. Đây chính là lúc nguy hiểm nhất vì người lớn cho rằng trẻ đã qua cơn sốt, không cần phải điều trị. Lúc đó, bệnh sẽ tiến triển ngầm, dẫn đến nôn nhiều, đau bụng, gan phình to.

Tuy rằng không phải bất cứ ca mắc SXH nào cũng phải đưa đến bệnh viện điều trị, nhưng việc tự điều trị tại nhà lại không được chú ý, hoặc điều trị không đúng cách. Các bác sĩ khuyến cao, khi nghi trẻ mắc SXH thì các ông bố, bà mẹ phải biết hạ sốt đúng cách: cho trẻ uống thuốc hạ sốt, lau mát cho trẻ bằng nước ấm để tránh biến chứng sốt cao gây co giật.

Đảm bảo chế độ dinh dưỡng hợp lý và bù nước cho trẻ bằng cách cho trẻ uống nhiều nước đun sôi để nguội, nước cam, chanh, dừa tươi, nước canh, nước cháo và nên uống Oresol. Tuy nhiên, khi trẻ nôn trớ nhiều, đau bụng, bứt rứt, quấy khóc, li bì, chân tay lạnh, tím tái, vã mồ hôi; hoặc chảy máu mũi, chảy máu chân răng, nôn ra máu, đại tiện phân đen... thì nhất thiết phải đưa ngay tới bệnh viện.

Bác sĩ cũng khuyến cáo các bậc cha mẹ khi con bị sốt không tự ý cho uống thuốc Aspirine hoặc Ibuprofen vì có thể gây chảy máu dạ dày. Không cho bé ăn, uống những thực phẩm có màu đen hoặc đỏ, do có thể gây nhầm lầm với tình trạng xuất huyết tiêu hóa ở trẻ.

Chú ý cần theo dõi sốt, nếu sốt cao liên tục kéo dài rất dễ dẫn đến sốc. Sốc là biến chứng nặng dễ tử vong, do đó cần đưa bệnh nhân đi viện ngay lập tức. Hiện tượng sốc thường hay sảy ra vào ngày thứ 3-6 của bệnh, nhiệt độ hạ xuống đột ngột, da lạnh tím tái, bệnh nhân vật vã li bì, đau bụng cấp. Sốt xuất hiện nhanh chóng với mạch nhỏ, nhanh, da lạnh, huyết áp hạ hoặc kẹt. Các trường hợp này rất dễ tử vong.